Ngày 18/9/2026, Phó thủ tướng Lê Tiến Châu ký Quyết định số 1810/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục đại học giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045.
Chiến lược xác định giáo dục đại học trở thành hạ tầng tri thức chiến lược quốc gia, giữ vai trò nòng cốt trong phát triển nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, nghiên cứu khoa học và nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước.
100% cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn
Một trong những mục tiêu đáng chú ý của chiến lược là đến năm 2035, 100% cơ sở giáo dục đại học đạt chuẩn. Cùng với đó, tỷ lệ học đại học trong nhóm dân số 18-22 tuổi được đặt mục tiêu đạt 45%; người học sau đại học chiếm 15%; người học STEM chiếm 40% quy mô ở mỗi trình độ và 90% người tốt nghiệp có việc làm phù hợp trong vòng 12 tháng.
Những chỉ tiêu này không chỉ nhằm mở rộng quy mô giáo dục đại học mà phải được chuyển hóa thành chất lượng và hiệu quả thực chất. Các trường đại học sẽ được nhận diện không chỉ bằng quy mô đào tạo mà còn bằng chất lượng và giá trị đóng góp cho đất nước.
Tinh thần xuyên suốt là chuyển từ phát triển chủ yếu theo quy mô sang phát triển theo chất lượng, hiệu quả và mức độ đóng góp. Chiến lược được xác định là căn cứ để sắp xếp mạng lưới, giao nhiệm vụ và đầu tư nguồn lực cho giáo dục đại học trong giai đoạn tới.
Hệ thống giáo dục đại học được định hướng theo các nhóm với sứ mệnh khác nhau. Cụ thể, nhóm giáo dục đại học đại chúng có nhiệm vụ mở rộng cơ hội tiếp cận; các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm giữ vai trò thực hiện nhiệm vụ quốc gia, ngành và vùng; một số đại học tinh hoa phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu đẳng cấp thế giới.
Một định hướng khác của chiến lược là thay đổi phương thức quản trị đại học, từ quản lý hành chính nặng về thủ tục sang quản trị chiến lược, quản trị bằng dữ liệu và kiến tạo phát triển.
Theo đó, cơ quan quản lý sẽ tập trung hoạch định, xây dựng chuẩn, giám sát và hậu kiểm; đồng thời cắt giảm tầng nấc trung gian và thủ tục không cần thiết. Các trường được mở rộng tự chủ nhưng phải gắn với trách nhiệm giải trình bằng dữ liệu và kết quả.
Về đầu tư, Chiến lược định hướng không phân bổ dàn đều mà tập trung theo sứ mệnh và sản phẩm đầu ra. Khoảng 30 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm sẽ được lựa chọn, trong đó phát triển từ 3 đến 5 cơ sở thành đại học tinh hoa. Các ngành then chốt, công nghệ chiến lược và nhiệm vụ phát triển quốc gia được ưu tiên.
Chất lượng đầu ra và tác động kinh tế - xã hội được xác định là thước đo quan trọng. Chất lượng phải được thể hiện qua năng lực người học, việc làm sau tốt nghiệp, kết quả nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và mức độ đóng góp cho ngành, địa phương và đất nước.
 |
| Sinh viên trường Đại học Bách khoa TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm. |
Chỉ tiêu tuyển sinh gắn với việc làm sau tốt nghiệp
Ngoài những nội dung trên, chiến lược cũng yêu cầu các trường chuyển từ mục tiêu tuyển đủ sang tuyển đúng người học và bảo đảm chất lượng. Như vậy, chỉ tiêu tuyển sinh phải căn cứ vào chất lượng nguồn tuyển, đội ngũ, cơ sở vật chất, nhu cầu nhân lực và khả năng có việc làm sau tốt nghiệp.
Năm học 2025-2026, toàn hệ thống giáo dục đại học có hơn 2,728 triệu người học, trong đó khoảng 2,58 triệu sinh viên đại học và 144.000 người học sau đại học. Tỷ lệ sinh viên đại học trong nhóm dân số 18-22 tuổi tăng từ 26,83% năm học 2023-2024 lên 36,16% năm học 2025-2026. Tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ đạt 36,3%.
Ở khâu đào tạo, các trường được định hướng chuyển từ đào tạo những gì mình đang có sang đào tạo những gì đất nước và xã hội cần. Dữ liệu về nhu cầu nhân lực, việc làm, thu nhập và phản hồi của doanh nghiệp sẽ trở thành căn cứ để mở ngành, điều chỉnh chương trình và xác định quy mô đào tạo.
Những ngành không bảo đảm chất lượng hoặc có nhu cầu thấp phải được rà soát. Trong khi đó, khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược và các ngành thiết yếu được hỗ trợ bằng học bổng, đặt hàng và giao nhiệm vụ.
Đối với người học, chương trình đào tạo được định hướng linh hoạt và gắn với thực tiễn hơn, tăng cường học qua dự án, thực hành, thực tập và hợp tác với doanh nghiệp. Thông tin về chất lượng chương trình, việc làm và thu nhập sau tốt nghiệp phải được công khai, kiểm chứng để người học có căn cứ lựa chọn.
Tinh thần “thực học, thực nghiệp, thực chất” được đặt xuyên suốt quá trình này. Người học được định hướng học thật, thi thật, được đánh giá đúng năng lực và tốt nghiệp với năng lực làm việc thực sự. Bằng cấp phải phản ánh đúng năng lực, không thể thay thế năng lực.
Phát triển 20-25 trung tâm nghiên cứu xuất sắc cấp quốc gia
Để nâng chất lượng giáo dục đại học, Chiến lược đặt vấn đề giải quyết các điểm nghẽn về hạ tầng kỹ thuật, phòng thí nghiệm và thu hút nhân tài.
Theo đó, hạ tầng đại học hiện đại phải bao gồm đồng bộ phòng thí nghiệm, hạ tầng số, dữ liệu, trung tâm tính toán và không gian đổi mới sáng tạo. Nhà nước sẽ tập trung nguồn lực cho các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm, đại học tinh hoa và các ngành chiến lược.
 |
| Sinh viên trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm. |
Chiến lược đặt mục tiêu phát triển từ 20 đến 25 trung tâm nghiên cứu xuất sắc cấp quốc gia và 10 trung tâm nghiên cứu xuất sắc cấp quốc tế. Các trung tâm này lấy các phòng thí nghiệm trọng điểm làm nòng cốt, đồng thời hợp tác với doanh nghiệp công nghệ lớn và các đại học uy tín trên thế giới.
Một định hướng khác là phát triển hạ tầng nghiên cứu dùng chung. Các thiết bị giá trị lớn, phòng thí nghiệm chuyên sâu, trung tâm tính toán hiệu năng cao và dữ liệu khoa học sẽ được tổ chức để nhiều trường, nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp cùng khai thác.
Đầu tư phải gắn với sản phẩm đầu ra như nhân lực được đào tạo, công nghệ và sáng chế, hợp đồng chuyển giao, doanh nghiệp khởi nguồn và đóng góp cho các nhiệm vụ chiến lược.
Đến năm 2035, chiến lược đặt mục tiêu thu hút khoảng 5.000 giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia quốc tế và trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia giảng dạy, nghiên cứu tại Việt Nam.
Cùng với đó, chiến lược đặt ra bộ chỉ số cốt lõi để chuyển từ quản lý chủ yếu bằng hồ sơ, thủ tục sang quản trị bằng mục tiêu, dữ liệu và kết quả. Đây cũng được xem là công cụ đánh giá sức khỏe và mức độ đóng góp của từng cơ sở giáo dục đại học.
Bộ chỉ số tập trung vào 5 nhóm gồm chất lượng đào tạo và việc làm của người học; năng lực đội ngũ; kết quả khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực; mức độ đóng góp cho xã hội, ngành, vùng và đất nước.
Các trường không được đánh giá hoàn toàn bằng một khuôn giống nhau. Những chỉ số nền tảng về chất lượng, minh bạch và trách nhiệm giải trình được thống nhất, trong khi các chỉ tiêu chuyên sâu phải gắn với sứ mệnh của trường.
Như vậy, trường định hướng nghiên cứu phải chứng minh năng lực nghiên cứu và chuyển giao; trường định hướng ứng dụng phải chứng minh chất lượng thực hành, quan hệ với doanh nghiệp và việc làm của người học. Chất lượng và mức độ đóng góp phải được chứng minh bằng dữ liệu và kết quả thực tế.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
