3 việc cha mẹ cần làm để phòng viêm não Nhật Bản mùa tựu trường

Mùa tựu trường trùng với thời điểm mưa nhiều tại không ít địa phương, khi muỗi truyền bệnh có điều kiện phát triển và trẻ bắt đầu đi học lại, tham gia các hoạt động ngoài trời thường xuyên hơn. Đây cũng là lúc phụ huynh cần lưu ý hơn đến việc phòng viêm não Nhật Bản, nhất là với những trẻ đã nhiều năm không được kiểm tra sổ tiêm.

Lưu ý nguy cơ muỗi truyền bệnh mùa tựu trường

Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus, lây sang người qua muỗi Culex truyền bệnh. Khi tiến triển thành viêm não, bệnh có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, tử vong hoặc để lại di chứng về vận động, nhận thức.

Viêm não Nhật Bản có thể diễn tiến nặng và gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Ảnh minh họa: Vecteezy.

Tại Việt Nam, bệnh có thể ghi nhận quanh năm và thường tăng trong mùa hè, mùa mưa, khi thời tiết nóng ẩm và nước đọng tạo điều kiện cho muỗi phát triển. Trong giai đoạn trẻ trở lại trường, tần suất đi lại và tham gia hoạt động ngoài trời tăng lên, vì vậy khả năng tiếp xúc với muỗi cần được lưu ý hơn.

Viêm não Nhật Bản có thể khởi phát với sốt cao, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn. Khi bệnh diễn tiến nặng, trẻ có thể li bì, co giật hoặc rối loạn ý thức. Trẻ có các biểu hiện này cần được đưa đến cơ sở y tế sớm để được thăm khám và xử trí.

Do bệnh có thể diễn tiến nặng và để lại hậu quả lâu dài, việc phòng ngừa cần được thực hiện chủ động. Bên cạnh hạn chế muỗi đốt, tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.

Không thể chỉ nhớ trẻ “đã tiêm rồi”

Nhiều phụ huynh nhớ con từng được tiêm viêm não Nhật Bản nhưng không còn nắm rõ loại vaccine, số mũi hoặc ngày tiêm gần nhất. Trong khi đó, mỗi loại vaccine có lịch tiêm, số mũi và yêu cầu tiêm nhắc khác nhau.

Lịch tiêm vaccine viêm não Nhật Bản theo khuyến cáo của Hội Y học Dự phòng Việt Nam. Ảnh: DNCC.

Với vaccine viêm não Nhật Bản bất hoạt trong chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ thường cần 3 mũi cơ bản. Mũi đầu được tiêm khi trẻ đủ 12 tháng tuổi, mũi thứ hai sau mũi đầu 1-2 tuần, mũi thứ ba sau mũi thứ hai 1 năm. Sau đó, trẻ cần được tiêm nhắc định kỳ 3 năm/lần cho đến khi đủ 15 tuổi.

Với vaccine sống giảm độc lực tái tổ hợp, trẻ từ 9 tháng đến dưới 18 tuổi có lịch tiêm 2 mũi, trong đó mũi thứ hai được tiêm sau mũi đầu 1 năm, theo hướng dẫn chuyên môn tại cơ sở tiêm chủng. Sự khác biệt giữa các lịch tiêm cho thấy phụ huynh không thể chỉ dựa vào số mũi, mà cần đối chiếu đồng thời loại vaccine và thời điểm từng mũi.

Loại vaccine, số mũi đã tiêm và ngày tiêm gần nhất là cơ sở để nhân viên y tế xác định trẻ cần tiêm tiếp, tiêm nhắc hay tiêm bù. Phụ huynh không nên tự suy đoán lịch tiêm hoặc cho rằng trẻ phải bắt đầu lại từ đầu khi bị trễ lịch.

Bác sĩ thăm khám và tư vấn lịch tiêm chủng phù hợp với trẻ. Ảnh minh họa: Vecteezy.

Nếu thất lạc sổ tiêm, phụ huynh có thể kiểm tra ứng dụng quản lý tiêm chủng hoặc liên hệ cơ sở trẻ từng tiêm. Trường hợp dữ liệu không đầy đủ, trẻ đã quá lịch hoặc không rõ loại vaccine từng sử dụng, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn.

Trẻ lớn dễ bị bỏ sót mũi nhắc

So với trẻ mầm non, trẻ tiểu học và trung học cơ sở thường ít được cha mẹ kiểm tra sổ tiêm định kỳ. Không ít gia đình cho rằng con đã lớn, từng tiêm lúc nhỏ nên không cần nhắc lại. Với những lịch tiêm cần mũi nhắc để duy trì miễn dịch, quan niệm này có thể khiến trẻ bị bỏ sót mốc tiêm khi lớn lên.

Từ đầu năm đến nay, riêng Bệnh viện Nhi đồng Thành phố đã tiếp nhận 7 ca viêm não Nhật Bản. Trong số các ca nặng gần đây, có bệnh nhi ở độ tuổi đi học không ghi nhận tiêm mũi nhắc sau khoảng 3 tuổi; một trẻ khác chưa rõ tiền sử tiêm chủng. Những trường hợp này cho thấy việc theo dõi đầy đủ lịch tiêm vẫn cần được chú ý ở trẻ lớn.

Thời điểm trẻ trở lại trường với nhiều hoạt động học tập, ngoại khóa cũng là lúc cha mẹ nên rà lại các mốc tiêm còn thiếu. Ảnh minh họa: Vecteezy.

Để tránh bỏ sót, phụ huynh có thể bắt đầu bằng 3 việc: Tìm lại hồ sơ tiêm chủng; đối chiếu loại vaccine, số mũi và ngày tiêm gần nhất; trao đổi với nhân viên y tế nếu thông tin chưa rõ hoặc trẻ đã đến hạn.

Tiêm chủng cần đi cùng các biện pháp hạn chế muỗi đốt như ngủ màn, mặc quần áo dài, vệ sinh nơi ở và loại bỏ nước đọng. Kết hợp kiểm tra lịch tiêm với kiểm soát muỗi giúp phụ huynh chủ động hơn trong phòng viêm não Nhật Bản cho trẻ trước thềm năm học mới.