Trí tuệ nhân tạo (AI) giờ đây không chỉ nhận diện khuôn mặt mà còn có thể chấm điểm mức độ hấp dẫn của một người. Một số ứng dụng thậm chí cho phép so sánh điểm số giữa nhiều người theo thời gian thực, biến ngoại hình thành một cuộc cạnh tranh công khai.
Những dịch vụ này đang làm dấy lên lo ngại về cách người trẻ nhìn nhận bản thân. Một điểm số thấp do AI đưa ra có thể dễ bị hiểu như một đánh giá khách quan, dù vẻ đẹp vốn phụ thuộc vào quan điểm cá nhân và khác nhau giữa từng người, từng nền văn hóa, theo The Korea Times.
Chuyên gia tâm lý Dawn Branley-Bell, phó giáo sư về sức khỏe và hạnh phúc trong môi trường số tại Đại học Northumbria (Anh), cảnh báo xu hướng này có thể khiến thanh thiếu niên và người trẻ ngày càng chú ý đến ngoại hình, liên tục so sánh bản thân với người khác và tìm đến những cách thay đổi diện mạo không an toàn.
Vẻ đẹp bị quy thành điểm số
Các dịch vụ AI chấm điểm ngoại hình thường phân tích ảnh hoặc video khuôn mặt rồi đưa ra một con số thể hiện mức độ hấp dẫn. Một số nền tảng còn chỉ ra những đặc điểm bị xem là “khuyết điểm” và đưa ra gợi ý để người dùng cải thiện diện mạo.
Vấn đề nằm ở chỗ vẻ đẹp vốn không có một thước đo chung. Điều một người cho là hấp dẫn có thể không giống với quan điểm của người khác. Tiêu chuẩn về ngoại hình cũng thay đổi giữa các nền văn hóa và theo thời gian.
Tuy nhiên, khi một hệ thống AI đưa ra con số cụ thể, kết quả có thể tạo cảm giác chính xác và khách quan hơn một lời nhận xét thông thường.
Theo Branley-Bell, khi một người nói ai đó "không hấp dẫn", nhận xét này thường được hiểu là ý kiến cá nhân. Nhưng nếu AI chấm người đó "4 điểm", kết quả có thể tạo cảm giác giống "một phán quyết được đưa ra dựa trên phân tích khoa học".
Việc chấm điểm cũng có thể thúc đẩy văn hóa so sánh ngoại hình trên mạng. Người dùng không chỉ nhìn vào điểm số của mình mà còn có thể so sánh với người khác, tìm cách nâng điểm và thay đổi những đặc điểm mà hệ thống cho là chưa đủ hấp dẫn.
 |
| Một số nền tảng trực tuyến hiện cho phép người dùng chấm điểm và so sánh ngoại hình với nhau. Ảnh: Brig Newspaper. |
Một ví dụ là "looksmaxxing", thuật ngữ dùng để chỉ những nỗ lực nhằm khiến bản thân trở nên hấp dẫn nhất có thể. Trào lưu này có thể bao gồm những cách chăm sóc thông thường như chăm sóc da hoặc tập thể dục. Tuy nhiên, một số cộng đồng trực tuyến lại cổ xúy những phương pháp cực đoan hơn, chẳng hạn ăn kiêng nghiêm ngặt hoặc can thiệp thẩm mỹ, theo The Guardian.
Thanh thiếu niên và người trẻ là nhóm đặc biệt cần được lưu ý bởi hình ảnh cơ thể và nhận thức về bản thân của họ vẫn đang hình thành. Với những người vốn đã lo lắng về ngoại hình, một điểm số thấp từ AI có thể trở thành nguồn gây áp lực.
Về lý thuyết, điều này có thể khiến một số người tìm đến những hành vi không lành mạnh như hạn chế ăn uống quá mức hoặc tập luyện quá nhiều. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu trực tiếp nào cho phép kết luận rằng các dịch vụ AI chấm điểm ngoại hình là nguyên nhân gây ra những hành vi này.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng rối loạn ăn uống và vấn đề về hình ảnh cơ thể có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân tâm lý, xã hội và môi trường. Vì vậy, không thể quy trách nhiệm cho một dịch vụ riêng lẻ.
Trào lưu nguy hiểm
Một số phương pháp cực đoan được quảng bá trong các cộng đồng looksmaxxing cũng đang gây lo ngại. Ví dụ đáng chú ý là "bone smashing". Đây là hành vi dùng vật cứng đập nhiều lần vào xương mặt với niềm tin rằng việc này có thể thay đổi đường viền hàm hoặc hình dáng khuôn mặt.
Không có bằng chứng khoa học cho thấy bone smashing giúp ngoại hình đẹp hơn. Ngược lại, những cú đánh liên tục vào mặt có thể gây ra chấn thương nghiêm trọng.
Branley-Bell cũng cảnh báo AI chấm điểm ngoại hình có thể bị sử dụng sai mục đích để hạ thấp hoặc kiểm soát người khác.
 |
| Trào lưu looksmaxxing khuyến khích nhiều cách cải thiện ngoại hình từ chăm sóc da đến các phương pháp cực đoan. Ảnh: The Guardian. |
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng học thuật trực tiếp cho thấy các nền tảng chấm điểm nhan sắc đang được sử dụng như công cụ kiểm soát mang tính cưỡng ép.
Nguy cơ với thanh thiếu niên cũng cần được xem xét. Dù một số nền tảng cho biết chỉ dành cho người trưởng thành, các biện pháp xác minh độ tuổi có thể chưa đủ chặt chẽ.
Hiện điểm số nhan sắc do AI tạo ra chưa được xếp vào nhóm nội dung gây hại riêng biệt. Theo Branley-Bell, cần nghiên cứu thêm về tác động của những nền tảng cho phép xếp hạng, so sánh hoặc đưa người dùng ra trước đánh giá công khai.
Điểm số 4, 7 hay 9 không phải thước đo khách quan của vẻ đẹp. Điều đáng chú ý là cách người dùng tiếp nhận những con số này và liệu việc biến nhan sắc thành cuộc cạnh tranh có khiến họ bất mãn với cơ thể hoặc tìm đến các phương pháp thay đổi diện mạo nguy hiểm hay không.
Theo nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt, trẻ em và thanh thiếu niên ngày nay phải đối mặt với một loại áp lực mà các thế hệ trước không hề biết đến: áp lực từ những lượt thích, bình luận và sự so sánh không hồi kết trên mạng xã hội. Điều này tạo ra một vòng xoáy độc hại, nơi lòng tự trọng bị gắn chặt với những con số ảo thay vì giá trị thực tế.
