Arteta hành xử như một đứa trẻ bị phạt

Arteta không phục quyết định của trọng tài.

Đây là lần thứ hai HLV người Tây Ban Nha bị cảnh cáo từ đầu mùa, đồng nghĩa ông sẽ bị cấm chỉ đạo một trận nếu nhận thêm thẻ vàng. Nhưng điều đáng bàn là phản ứng của Arteta sau đó.

Khi cái tôi bị tổn thương, người ta dễ nhìn sang sai phạm của người khác

Sau trận, Arteta thừa nhận mình cần cẩn thận hơn, nhưng lập tức chuyển sang chỉ trích sự thiếu nhất quán của các trọng tài. Ông mỉa mai rằng có lẽ mình phải lắp cảm biến để kiểm soát vị trí, đồng thời tiết lộ đang thu thập hình ảnh về những HLV khác bước ra khỏi khu kỹ thuật mà không bị phạt.

Đặc biệt, Arteta nhắc đến trường hợp một HLV được cho là bước ra khỏi khu kỹ thuật tới 36 lần chỉ trong 10 phút mà không nhận thẻ vàng. Ông nói đang lưu lại những hình ảnh đó để có thể đưa ra đối chiếu nếu bị trọng tài nhắc nhở lần nữa.

Xét về tâm lý học hành vi, phản ứng này có thể được lý giải bằng thiên kiến tự phục vụ (self-serving bias), tức là xu hướng diễn giải tình huống theo cách bảo vệ hình ảnh và lợi ích của bản thân. Khi bị xử phạt, con người thường dễ chú ý đến hoàn cảnh bất lợi hoặc cách người khác được đối xử hơn là tập trung hoàn toàn vào hành vi dẫn đến hình phạt.

Arteta đã thừa nhận mình cần thận trọng hơn. Tuy nhiên, thay vì dừng ở sự thừa nhận ấy, ông lập tức đưa những trường hợp khác vào cuộc tranh luận. Trọng tâm vì thế dịch chuyển từ câu hỏi ông có vi phạm quy định hay không sang câu hỏi tại sao người khác được phép làm điều tương tự mà không bị phạt.

Đây chính là điểm khiến phát biểu của Arteta tạo cảm giác trẻ con. Khi không hài lòng với hình phạt dành cho mình, ông dường như muốn chứng minh rằng người khác còn làm nhiều hơn, qua đó giảm nhẹ tính nghiêm trọng của hành vi bản thân. Nhưng trong thể thao cũng như đời sống, người khác mắc lỗi không thể tự động trở thành lý do để mình được miễn trách nhiệm.

Arteta vẫn cần học Pep trong việc phản ứng với trọng tài.

Công bằng không có nghĩa là người khác sai thì mình cũng được sai

Việc Arteta thu thập hình ảnh về những tình huống tương tự không nhất thiết là điều đáng chê trách. Nếu trọng tài thực sự áp dụng quy định thiếu nhất quán, những bằng chứng cụ thể hoàn toàn có thể giúp làm sáng tỏ vấn đề. Một HLV có quyền yêu cầu được đối xử công bằng, bất kể danh tiếng hay vị thế của mình.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc chứng minh trọng tài thiếu nhất quán và việc dùng sai phạm của người khác để biện minh cho hành vi của bản thân. Nếu muốn phản biện Tony Harrington, Arteta cần chỉ ra những tình huống có mức độ vi phạm tương đương, trong hoàn cảnh tương tự, nhưng được xử lý khác nhau. Chỉ nhắc đến một HLV bước ra ngoài khu kỹ thuật 36 lần mà không đưa ra đầy đủ bối cảnh chưa đủ để chứng minh có sự bất công.

Đây cũng là biểu hiện của cơ chế so sánh xã hội hướng xuống, tức là con người tìm một đối tượng có hành vi bị cho là tệ hơn để cảm thấy mình không đáng bị phê phán đến thế. Cách so sánh ấy có thể giúp xoa dịu cảm giác bị đối xử bất công, nhưng không giải quyết được câu hỏi cốt lõi về trách nhiệm cá nhân.

Với Arteta, vấn đề càng đáng chú ý bởi ông không phải một HLV thiếu kinh nghiệm. Ông đang dẫn dắt một trong những đội bóng hàng đầu nước Anh, làm việc trong môi trường mà kỷ luật bên đường biên là một phần của nghề nghiệp. Việc kiểm soát phản ứng và tuân thủ quy định cũng thuộc trách nhiệm của một HLV chuyên nghiệp.

Dĩ nhiên, một phát biểu sau trận đấu chưa đủ để kết luận Arteta là người trẻ con. Ông có thể đang bực bội, sử dụng sự mỉa mai để phản đối cách điều hành của trọng tài hoặc thực sự tin rằng mình bị đối xử thiếu công bằng. Nhưng xét riêng cách lập luận, ông đã chọn một hướng phản biện dễ gây phản cảm: Thay vì chỉ chứng minh người khác sai ở đâu, ông đặt sự chú ý vào việc người khác sai nhiều hơn mình.

Điều đó giống như một học sinh quay cóp trong giờ toán bị phạt nhưng lại tranh luận với giáo viên rằng "tại sao học sinh ở lớp bên cạnh quay cóp môn văn mà không bị phạt". Sau đó, học sinh quay cóp môn toán tuyên bố sẽ đi thu thập chứng cứ quay cóp của cả trường. Như vậy có thật sự trẻ con không?