ASIAD đang thử xem thể thao 10 năm tới sẽ trông như thế nào

Một trận taekwondo tại ASIAD 2026 có thể diễn ra mà hai VĐV không cần đá trực tiếp vào nhau. Họ vẫn di chuyển, né tránh và tung đòn bằng cơ thể thật, nhưng các chuyển động được cảm biến ghi lại rồi đưa vào cuộc đấu trong môi trường ảo.

VĐV đeo kính thực tế ảo và thiết bị theo dõi chuyển động, sau đó thi đấu trong hiệp kéo dài 60 giây. Thay vì đá trúng cơ thể đối phương để ghi điểm như taekwondo truyền thống, mục tiêu là làm giảm thanh năng lượng của đối thủ trên màn hình, khá giống cơ chế của một trò chơi đối kháng.

Đó là taekwondo ảo, một trong những nội dung đáng chú ý tại Aichi-Nagoya. Điểm quan trọng là môn này không xuất hiện để biểu diễn công nghệ, bởi Hội đồng Olympic châu Á (OCA) đưa nó vào chương trình thi đấu chính thức và trao huy chương tại ASIAD 2026.

Nếu chỉ nhìn riêng taekwondo ảo, đây có thể được xem là một thử nghiệm. Nhưng đặt cạnh esports, teqball, padel, MMA hay "surfing" (lướt sóng), chương trình thi đấu tại Aichi-Nagoya cho thấy cách ASIAD lựa chọn môn đang thay đổi khá nhanh.

Đại hội năm nay có 43 môn, 71 phân môn và 469 nội dung trao huy chương. Bên cạnh điền kinh, bơi, bóng đá hay thể dục dụng cụ là những môn mới phát triển mạnh trong khoảng một hoặc hai thập niên gần đây.

ASIAD vì thế không chỉ cho thấy VĐV châu Á đang chơi những môn gì ở hiện tại. Danh sách thi đấu còn hé lộ những hình thức thể thao có thể trở nên phổ biến hơn trong những năm tới.

Khi võ thuật bước vào thế giới ảo

Taekwondo truyền thống không khó để hình dung. Hai VĐV đứng đối diện, tung đòn và ghi điểm khi đá hoặc đấm trúng những vùng hợp lệ trên cơ thể đối thủ.

Taekwondo ảo thay đổi phần cuối của quá trình ấy. VĐV vẫn phải thực hiện động tác thật, nhưng thiết bị theo dõi chuyển động sẽ đưa những gì họ làm vào môi trường số để xác định diễn biến cuộc đấu.

Điều đó khiến taekwondo ảo nằm ở khoảng giữa thể thao truyền thống và esports. Một game thủ thường điều khiển nhân vật bằng bàn phím, chuột hoặc tay cầm, còn VĐV taekwondo ảo sử dụng chính cơ thể để điều khiển nhân vật của mình.

Công nghệ vì thế không còn chỉ đứng bên ngoài cuộc thi. Camera, cảm biến hay VAR lâu nay chủ yếu giúp đo thành tích và hỗ trợ trọng tài, trong khi ở taekwondo ảo, công nghệ trở thành một phần trực tiếp của cách VĐV thi đấu.

Esports đi từ môn biểu diễn tại ASIAD 2018 đến chương trình gồm 11 nội dung tại Aichi-Nagoya chỉ sau 8 năm.

Esports đã đi trước trên con đường được công nhận tại ASIAD. Năm 2018 ở Jakarta, esports mới là môn biểu diễn và kết quả không được tính vào bảng huy chương chính thức.

Đến Hangzhou 2022, game thủ lần đầu thi đấu để giành huy chương ASIAD. Tại Aichi-Nagoya, esports tiếp tục được mở rộng với 11 nội dung và 13 tựa game, trong đó có League of Legends, PUBG Mobile, Mobile Legends, Gran Turismo 7, eFootball và Pokémon Unite.

Chỉ trong 8 năm, esports đi từ một phần mang tính thử nghiệm thành chương trình thi đấu có quy mô đáng kể tại Asian Games. Quá trình đó cho thấy OCA không còn xem thể thao điện tử đơn thuần là một cách tạo sự mới lạ cho đại hội.

Taekwondo ảo lại đi theo hướng ngược lại. Nếu esports xuất phát từ trò chơi điện tử rồi tìm đường vào đại hội thể thao, taekwondo ảo bắt đầu từ một môn Olympic truyền thống rồi đưa một phần cuộc đấu sang môi trường số.

Hai hướng phát triển cuối cùng gặp nhau ở một câu hỏi. Khi VĐV vẫn cần tốc độ, phản xạ, kỹ năng và khả năng vận động nhưng cuộc thi ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, ranh giới giữa thể thao truyền thống và thể thao điện tử sẽ khó rõ ràng như trước.

Một môn thể thao có thể lớn nhanh đến đâu?

Không phải mọi thử nghiệm tại ASIAD 2026 đều liên quan đến công nghệ. Teqball là ví dụ cho thấy một môn thể thao mới có thể đi từ ý tưởng tương đối nhỏ tới một đại hội cấp châu lục trong thời gian ngắn.

Teqball ra đời tại Hungary khoảng một thập niên trước, kết hợp kỹ thuật bóng đá với một chiếc bàn cong. VĐV được sử dụng chân, đầu và các bộ phận khác ngoài tay để đưa bóng sang phần sân đối phương.

Môn này hiện có khoảng 150 liên đoàn quốc gia. Thái Lan nhanh chóng trở thành một trong những quốc gia mạnh nhờ nền tảng sepak takraw (cầu mây), bởi các VĐV vốn quen với việc kiểm soát bóng bằng chân và thực hiện những động tác khó trên không.

Teqball mới phát triển khoảng một thập niên nhưng đã có khoảng 150 liên đoàn quốc gia và lần đầu xuất hiện tại ASIAD 2026.

Jutatip Kuntatong là trường hợp tiêu biểu. VĐV Thái Lan mới biết đến teqball khoảng 6 năm trước nhưng đã trở thành nhà vô địch thế giới ở cả nội dung đơn lẫn đôi.

Những người điều hành teqball cũng không giấu mục tiêu hướng tới Olympic 2032. Việc xuất hiện tại ASIAD vì thế là cơ hội để môn này chứng minh mức độ phổ biến, khả năng tổ chức và sức hút khi bước lên một sân khấu lớn.

Padel cũng đang đi trên con đường tương tự. Môn dùng vợt có nguồn gốc từ Mexico này thường được chơi theo thể thức đôi trên sân nhỏ hơn tennis, với hệ thống tường cho phép bóng tiếp tục được đánh sau khi bật lại.

Padel phát triển nhanh tại nhiều thị trường trong những năm gần đây và giờ xuất hiện tại ASIAD. Việc môn này được lựa chọn cho thấy lịch sử lâu đời không còn là yếu tố duy nhất quyết định một môn thể thao có thể bước vào chương trình đại hội.

Tốc độ phát triển, số lượng người chơi và khả năng tiếp cận khán giả mới ngày càng quan trọng. Đó cũng là lý do chương trình ASIAD liên tục thay đổi, bởi số môn không thể tăng mãi trong khi các hình thức thi đấu mới liên tục xuất hiện.

So với Hangzhou, Aichi-Nagoya không còn một số môn và phân môn như cờ vua, bridge (đánh phỏm) hay đua thuyền rồng, đồng thời bổ sung MMA, padel, surfing (lướt sóng), teqball và taekwondo ảo. Mỗi lựa chọn thêm hoặc bớt đều cho thấy cách những người tổ chức đánh giá sức hút và tiềm năng phát triển của từng môn.

ASIAD có nhiều không gian thử nghiệm hơn Olympic. Đại hội vẫn giữ những môn mang đặc trưng châu Á như kabaddi, kurash hay sepak takraw (cầu mây), đồng thời dành chỗ cho các môn mới đang tìm cách xây dựng vị trí trong hệ thống thể thao quốc tế.

Quy mô của Aichi-Nagoya cho phép những thử nghiệm đó diễn ra trên một sân khấu đủ lớn. Đại hội quy tụ hơn 11.000 VĐV cùng khoảng 6.000 quan chức từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 469 nội dung tranh huy chương.

Một số môn tại ASIAD lần này còn trao suất trực tiếp dự Olympic Los Angeles 2028, gồm bắn cung, hockey, sailing (đua thuyền buồm), squash, surfing (lướt sóng), tennis và triathlon. Vì thế, trong cùng một đại hội có cả những môn đã phát triển ở cấp độ Olympic lẫn những môn vẫn đang tìm kiếm chỗ đứng.

Mười năm trước, một trận taekwondo trong đó VĐV tung cú đá bằng cơ thể thật nhưng đối thủ trên màn hình mới là người nhận đòn vẫn giống một sản phẩm trình diễn công nghệ. Một môn kết hợp bóng đá với chiếc bàn cong cũng khó được hình dung sẽ đứng cùng điền kinh, bơi hay bóng đá tại một đại hội lớn.

Tại ASIAD 2026, cả hai đều tranh huy chương. Esports cũng chỉ mất 8 năm để đi từ môn biểu diễn tại Jakarta đến một chương trình gồm 11 nội dung ở Aichi-Nagoya.

Không phải môn mới nào xuất hiện tại Nhật Bản cũng sẽ tồn tại lâu dài, càng không có gì đảm bảo chúng sẽ tiến tới Olympic. ASIAD trước hết cung cấp một sân khấu đủ lớn để kiểm nghiệm xem những môn này có thực sự hấp dẫn, cạnh tranh và đủ khả năng phát triển hay không.

Nhưng nếu muốn hình dung thể thao sau một thập niên nữa có thể thay đổi theo hướng nào, ASIAD 2026 đã đưa ra vài gợi ý. VĐV vẫn phải nhanh hơn, mạnh hơn và khéo léo hơn đối thủ, chỉ có điều nơi họ thi đấu và cách cuộc tranh tài diễn ra đang bắt đầu khác trước.