Bị sếp giục nghỉ phép

Đầu tháng 6, chị Thảo Hương (33 tuổi, làm việc tại một công ty xây dựng ở Hà Nội) nhận được email từ công ty nhắc về số ngày phép còn lại. Theo thông báo của giám đốc, chị còn 9 ngày phép và được yêu cầu chủ động sắp xếp thời gian nghỉ từ nay đến hết tháng 12. Trường hợp muốn nghỉ dồn nhiều ngày, nhân viên cần bố trí công việc phù hợp, đảm bảo không ảnh hưởng đến tiến độ chung.

Chị Hương bất ngờ vì đây là lần đầu công ty thông báo sớm như vậy. Những năm trước, nhân viên thường phải đến tháng 11 hoặc đầu tháng 12 mới nhận được email này.

"Ngay sau đó, tôi xin nghỉ dồn 5 ngày phép để đi xuyên Việt vào tháng 8. Năm ngoái, tôi không nghỉ ngày phép nào thì được công ty thưởng nửa tháng lương", chị nói với Tri Thức - Znews.

Chị Thảo Hương bất ngờ khi công ty gửi email giục nhân viên nghỉ phép từ giữa năm.

Với chị Hương, việc công ty chủ động nhắc nhân viên sử dụng phép từ giữa năm khiến chị ban đầu ngỡ ngàng, nhưng sau đó thấy hợp lý. Trước đây, do thông báo thường được gửi muộn, chị nhiều lần không kịp sắp xếp lịch nghỉ. Có năm đã xin nghỉ phép nhưng công việc chưa hoàn thành, chị vẫn phải làm việc từ xa.

"Có những ngày trên danh nghĩa là nghỉ phép, tôi vẫn phải mở máy làm việc. Như vậy không thực sự thoải mái", chị nói.

Không chỉ chị Hương, nhiều nhân viên các công ty khác cũng được nhắc sử dụng ngày phép sớm. Lý do là một số doanh nghiệp nhận thấy việc nghỉ phép dồn vào cuối năm hoặc nhân viên nghỉ nhưng vẫn phải làm việc từ xa không mang lại hiệu quả tái tạo sức lao động. Điều này cũng nhằm ngăn ngừa rủi ro vi phạm quy định an toàn lao động.

Công ty giục nghỉ phép

Cuối tháng 12 trong 3 năm trở lại đây, chị Hà Châu (37 tuổi, trưởng phòng tại một công ty bảo hiểm ở Hà Nội) nhận được mail của công ty nhắc nhở việc sử dụng nốt quỹ phép năm. Theo đó, những ngày phép chưa sử dụng hết trong năm được bảo lưu đến hết quý I năm sau (31/3) sau đó sẽ hết hiệu lực, trừ một số trường hợp đặc biệt được nhân viên xin gia hạn.

"Từ lúc đi làm tới giờ, tôi chỉ nghỉ 1/2 đến 1/3 số ngày cho phép của năm. Từ năm ngoái, công ty có thêm chế độ nếu còn thừa phép sẽ được hoàn tiền. Tôi thấy hợp lý", chị chia sẻ.

Chị Hà Châu thấy việc không nghỉ hết phép sẽ được công ty hoàn tiền là hợp lý.

Trước đây, chị Châu từng xin nghỉ liền 5 ngày vì không muốn lãng phí số ngày phép còn lại. Tuy nhiên, thời điểm đó công việc của chị còn tồn đọng, trong khi gia đình không sắp xếp được lịch đi chơi. Kết quả, chị chỉ biết quanh quẩn ở nhà, ra siêu thị mua đồ hoặc thỉnh thoảng đi cà phê cho "bớt rảnh".

Sau lần đó, chị Châu thay đổi cách sắp xếp. Thay vì để dồn ngày phép đến cuối năm rồi nghỉ một lần, chị chủ động chia nhỏ và bố trí ngày nghỉ phù hợp hơn với lịch công việc cũng như kế hoạch cá nhân.

Tương tự, anh Tiến Lịch (34 tuổi, trưởng phòng tại một công ty trong lĩnh vực nhà bếp ở Hà Nội) cho biết mỗi năm được hưởng 12 ngày phép. Nhân viên có thể chủ động sử dụng, đổi hoặc dồn phép, tối đa 5 ngày mỗi lần và cần báo trước khoảng 2 tuần.

Theo anh Lịch, phòng Hành chính - Nhân sự thông báo số ngày phép còn lại của từng nhân viên sau mỗi tháng, giúp mọi người chủ động theo dõi và sắp xếp thời gian nghỉ.

"Tôi thấy hợp lý vì hàng tháng đều được thông báo số ngày phép còn lại. Ai có nhu cầu thì có thể chủ động sắp xếp thời gian nghỉ”, anh Lịch nói.

Công ty của anh Tiến Lịch nhắc nhở nhân viên về số ngày phép hàng tháng.

Thực tế, theo nhiều nghiên cứu, nghỉ phép không chỉ là quyền lợi dành cho nhân viên, mà còn có thể mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp. Theo "2025 FlexJobs Work and PTO Pressure Report" (tạm dịch: Báo cáo Áp lực Công việc và Nghỉ phép có hưởng lương của FlexJobs năm 2025), 23% người lao động Mỹ không nghỉ bất kỳ ngày nào trong năm trước đó. Lý do phổ biến nhất là họ cảm thấy khối lượng công việc quá lớn. Một số người khác lo rằng nghỉ phép sẽ khiến họ bị đánh giá là kém tận tâm với công việc.

Tuy nhiên, việc nhân viên liên tục không nghỉ có thể gây tác động ngược lại. Làm việc quá sức thường đi kèm với căng thẳng, giảm năng suất và tăng khả năng mắc lỗi. Khi được nghỉ ngơi và tạm rời khỏi công việc, nhân viên có cơ hội phục hồi năng lượng, từ đó quay lại với sự tập trung, năng suất và mức độ gắn kết tốt hơn.

Đáng chú ý, nghỉ phép còn liên quan đến kiểm soát rủi ro trong doanh nghiệp. Những nhân viên có hành vi gian lận thường né tránh việc nghỉ phép vì lo rằng khi người khác tiếp quản công việc, các dấu hiệu bất thường có thể bị phát hiện. Vì vậy, một số doanh nghiệp có thể cân nhắc yêu cầu nhân viên sử dụng tối thiểu một số ngày phép mỗi năm.

Thay vì chỉ "cho phép" nhân viên nghỉ, doanh nghiệp nên chủ động xây dựng văn hóa khuyến khích nghỉ phép: thường xuyên nhắc nhân viên lên lịch nghỉ, bố trí người thay thế khi cần và đảm bảo việc nghỉ không ảnh hưởng đến đánh giá hiệu suất.

Đừng ép nhân viên "phải nghỉ cho hết"

Dù mang lại lợi ích cho tổ chức, việc ép nghỉ dồn cuối năm có thể gây tác dụng ngược nếu nhân viên bất an về tiến độ công việc, phải làm việc từ xa, dẫn đến kiệt sức. Tại Công ty Cổ phần Dh Foods (TP.HCM), CEO Nguyễn Trung Dũng cho biết công ty không yêu cầu nhân viên phải nghỉ hết phép trong năm, cũng không ấn định lịch nghỉ từ đầu năm.

Khi cần nghỉ, nhân viên chủ động trao đổi với quản lý để sắp xếp công việc và bàn giao cho người hỗ trợ. Phép chưa dùng hết có thể chuyển sang năm sau theo chính sách công ty.

"Tôi nghĩ điều cần quan tâm là khi muốn nghỉ, nhân viên có yên tâm nghỉ được không. Nếu một người cứ phải hoãn nghỉ vì quá nhiều việc hoặc không có ai thay thế, người quản lý cần xem lại cách sắp xếp công việc", ông nói.

Theo ông Dũng, việc nghỉ phép cần linh hoạt theo hoàn cảnh của từng người, trên cơ sở trao đổi rõ ràng và có trách nhiệm với công việc chung.

Theo ông Dũng, trong trường hợp nhân viên bị bệnh, có việc gia đình đột xuất nhưng chưa đủ ngày phép, công ty có thể cho ứng trước phép. Trường hợp chuẩn bị nghỉ thai sản, muốn về quê sớm, doanh nghiệp thường xem xét cho làm việc online nếu công việc phù hợp.

"Những việc này cần linh hoạt theo hoàn cảnh của từng người, trên cơ sở trao đổi rõ ràng và có trách nhiệm với công việc chung", ông nêu ý kiến.

Trong khi đó, bà Tôn Nữ Xuân Quyên, Chủ tịch HĐQT BLUSAIGON (TP.HCM), khuyến khích nhân viên sử dụng ngày phép trong năm. Bà nhấn mạnh phép năm không nên được xem như một "khoản phải để dành". Đó trước hết là thời gian để người lao động nghỉ ngơi và tái tạo năng lượng.

Bà Quyên không mong muốn biến chuyện nghỉ phép thành một chỉ tiêu hành chính kiểu "phải nghỉ cho hết". Điều quan trọng hơn là xây dựng được văn hóa mà mọi người cảm thấy nghỉ phép là bình thường và chính đáng, chứ không phải nghỉ là có lỗi với công việc.

Về cách vận hành, các bộ phận cần chủ động lên kế hoạch nghỉ từ trước, đặc biệt với những vị trí quan trọng. Nếu một người có kế hoạch nghỉ dài ngày, họ phải có phương án bàn giao, người thay thế và những đầu việc cần xử lý trước khi nghỉ. Nhờ vậy, việc một nhân sự nghỉ không trở thành "điểm nghẽn" của cả đội.

Theo bà Quyên, một nhân sự để tồn quá nhiều ngày phép không hẳn là biểu hiện của sự chăm chỉ. Đôi khi nó cho thấy người đó đang gặp một vấn đề trong cách tổ chức công việc. Đặc biệt ở cấp quản lý, tâm lý này khá phổ biến.

Theo bà Quyên, nên xây dựng được văn hóa mà mọi người cảm thấy nghỉ phép là bình thường và chính đáng, không phải nghỉ là có lỗi với công việc.

Nhìn theo hướng khác, nghỉ phép cũng là một bài kiểm tra năng lực quản lý. Khi một quản lý chuẩn bị nghỉ, họ phải biết giao việc, xác định người có thể thay mình xử lý những tình huống phát sinh và để lại đủ thông tin để đội ngũ tiếp tục vận hành. Nếu làm được như vậy, việc nghỉ phép không chỉ giúp người quản lý hồi phục mà còn giúp đội ngũ bên dưới trưởng thành hơn.

Vì vậy, theo nữ giám đốc, thay vì chỉ nhắc nhân viên "hãy nghỉ phép", doanh nghiệp cần tạo ra một hệ thống khiến họ có thể nghỉ mà không cảm thấy có lỗi.

"Tôi không nghĩ người lãnh đạo nên tự hào vì năm nay tôi không nghỉ ngày nào. Có thể đó là sự tận tâm, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cho thấy chúng ta chưa xây dựng được một tổ chức đủ khỏe để không phụ thuộc vào một người", bà chia sẻ.

Theo bà Quyên, nghỉ ngơi không đối lập với hiệu suất. Một người làm việc lâu dài cần có khả năng phục hồi, cũng giống như một doanh nghiệp muốn tăng trưởng lâu dài thì phải có khả năng vận hành mà không phụ thuộc vào sức của một vài cá nhân.