Mùa hè năm nay, nắng nóng, hạn hán, cháy rừng và bão cực đoan đang tạo ra những thiệt hại kinh tế ngày càng rõ rệt, từ doanh nghiệp nhỏ đến các ngành công nghiệp và ngân sách quốc gia.
Các nhà kinh tế ước tính thiệt hại do những cú sốc khí hậu trong năm nay đã lên tới hàng trăm tỷ euro. Đáng lo hơn, tác động kinh tế có thể kéo dài nhiều năm sau khi những đợt thời tiết cực đoan kết thúc.
 |
| Nắng nóng kỷ lục bao trùm châu Âu. Biểu đồ: Reuters. |
Nắng nóng làm gián đoạn năng lượng, vận tải
Châu Âu đang nóng lên nhanh hơn bất kỳ châu lục nào khác. Mùa hè 2026 cho thấy những tác động kinh tế của biến đổi khí hậu không còn là dự báo xa xôi.
Nhiệt độ lập kỷ lục trong tháng 6 và 7, trong khi hạn hán khiến mực nước các con sông lớn xuống mức nguy hiểm. Rhine và Danube, hai tuyến vận tải hàng hóa quan trọng của châu Âu, bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Tại Đức, mực nước sông Rhine ở Kaub, điểm nghẽn quan trọng trên tuyến vận tải tới miền nam nước này và Thụy Sĩ, giảm còn 24 cm trong ngày 10-11/8, mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu được ghi nhận năm 1880.
Khi mực nước xuống dưới ngưỡng 78 cm, tàu vẫn có thể hoạt động nhưng phải giảm tải, khiến chi phí vận chuyển và phụ phí tăng mạnh. Stefan Kooths, giáo sư tại Viện Kinh tế Thế giới Kiel, ước tính tình trạng này có thể khiến GDP Đức giảm tới 0,2% trong quý III, tương đương thiệt hại khoảng 1-2 tỷ euro, theo CNBC.
Nước thấp cũng đe dọa ngành năng lượng. Hơn 6 lò phản ứng hạt nhân tại châu Âu đã phải giảm công suất hoặc ngừng hoạt động do thiếu nước làm mát. Hungary đứng trước nguy cơ ảnh hưởng tới nhà máy điện hạt nhân Paks, nơi cung cấp khoảng 40% điện năng cả nước. Serbia phải giảm sản lượng thủy điện.
Tại Romania, nhà chức trách thậm chí triển khai hải quân tiến hành các vụ nổ có kiểm soát dưới lòng sông để cải thiện dòng chảy tới hệ thống làm mát của nhà máy điện hạt nhân Cernavoda.
  |
Bãi cát lộ thiên trong mực nước thấp của sông Danube (Áo) và sông Rhine (Đức) vào tháng 8/2026. Ảnh: Reuters. |
Hạn hán cũng làm gián đoạn chuỗi cung ứng. Nông dân dọc Danube gặp khó khăn trong vận chuyển nông sản, trong khi tàu du lịch không thể cập một số cảng như Budapest.
Theo Liz Saccoccia, chuyên gia về an ninh nguồn nước tại World Resources Institute, những diễn biến này cho thấy tác động của hạn hán đã vượt xa phạm vi các tuyến sông, lan sang thương mại, năng lượng và chuỗi cung ứng.
Nắng nóng còn trực tiếp làm giảm năng suất lao động và tăng chi phí năng lượng. Các công trình xây dựng phải rút ngắn giờ làm, trong khi nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh. Nhiệt độ cao cũng khiến nhiều hình thức sản xuất điện hoạt động kém hiệu quả hơn.
Allianz ước tính riêng đợt nắng nóng kéo dài hai tuần trong tháng 6 đã khiến GDP châu Âu giảm 0,3%. Đến năm 2030, biến đổi khí hậu có thể khiến tăng trưởng tại các nền kinh tế chịu ảnh hưởng nặng như Pháp, Italy và Tây Ban Nha giảm 5-7%.
Cháy rừng, du lịch và thực phẩm cùng chịu sức ép
Nếu hạn hán làm khô cạn các tuyến vận tải, cháy rừng lại mở thêm một mặt trận khác.
Mùa cháy rừng năm nay đang diễn biến nghiêm trọng tại nhiều nước Nam Âu. Những đám cháy lan nhanh thiêu rụi diện tích lớn, phủ khói lên các thành phố và buộc hàng nghìn người sơ tán. Chi phí chữa cháy vì thế cũng tăng mạnh.
Sarah Meier, nhà kinh tế nghiên cứu tác động của thiên tai, từng chỉ ra rằng cháy rừng tại châu Âu giai đoạn 2010-2018 làm chậm tốc độ tăng trưởng ở những khu vực bị ảnh hưởng, đặc biệt trong lĩnh vực bán lẻ và du lịch.
“Mùa cháy rừng chưa bao giờ tiến sát các thành phố lớn ở châu Âu đến vậy”, Meier nhận xét.
    |
Cháy rừng lan rộng tại nhiều quốc gia châu Âu. Ảnh: Reuters. |
Nam Âu có nguy cơ chịu tác động kép. Nhiệt độ quá cao khiến du khách cân nhắc lại các kỳ nghỉ mùa hè tại Tây Ban Nha, Italy hay Hy Lạp. Carsten Brzeski, nhà kinh tế tại ING, cho rằng du lịch có thể dịch chuyển sang mùa xuân, thu và đông, nhưng lượng khách giảm vào mùa hè sẽ gây sức ép lên ngành khách sạn, nhà hàng và dịch vụ.
Nông nghiệp cũng chịu tổn thất khi hạn hán và nhiệt độ cao làm giảm năng suất cây trồng. Giá thực phẩm có thể tiếp tục tăng, gây thêm khó khăn cho Ngân hàng Trung ương châu Âu trong kiểm soát lạm phát.
Maximilian Kotz, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Siêu máy tính Barcelona, cho biết tác động của nhiệt độ cực đoan lên giá thực phẩm đặc biệt lớn tại những khu vực vốn đã nóng. Đợt nắng nóng năm 2022 từng khiến lạm phát tại khu vực đồng euro tăng thêm 0,34% thông qua giá thực phẩm, Reuters cho biết.
Tác động của khí hậu còn lan tới những ngành tưởng như ít liên quan. Nhiệt độ cao khiến gia cầm đẻ ít trứng hơn, trong khi nắng nóng và sự cố điện có thể làm hỏng thực phẩm trong quá trình vận chuyển.
Một đợt El Nino được dự báo mạnh trong năm nay có thể làm tình hình thêm phức tạp, gây hạn hán tại một số khu vực và mưa lớn ở nơi khác, ảnh hưởng tới mùa gieo trồng và thu hoạch các mặt hàng thiết yếu như lúa mì, ngô và đường.
 |
| Thời tiết cực đoan đang làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy giá cả tăng và tạo thêm gánh nặng cho ngân sách châu Âu. Ảnh: Reuters. |
Chi phí thích ứng ngày càng đắt đỏ
Những cú sốc khí hậu đang đặt chính phủ châu Âu trước bài toán khó: phải chi nhiều hơn để ứng phó trong khi nguồn thu ngân sách có nguy cơ giảm do sản lượng và tiêu dùng suy yếu.
Allianz ước tính thâm hụt ngân sách hằng năm của các nước châu Âu có thể tăng tương đương 0,5% GDP do tác động của nắng nóng. Chính phủ đồng thời phải tăng chi cho cứu hộ, chữa cháy, sửa chữa hạ tầng và đầu tư hệ thống điện, giao thông có khả năng chống chịu tốt hơn.
Trong khi đó, nợ công tại nhiều nước đã ở mức cao, đặc biệt tại Pháp và Italy. Các chính phủ còn phải dành nguồn lực cho quốc phòng và chuyển đổi năng lượng.
Biến đổi khí hậu vì thế có thể tạo thêm sức ép lên Ngân hàng Trung ương châu Âu. Giá thực phẩm và năng lượng tăng khiến lạm phát khó kiểm soát, nhưng tăng lãi suất để kiềm chế giá lại có thể gây thêm áp lực lên doanh nghiệp và người dân.
Theo McKinsey, đầu tư để bảo vệ con người và cơ sở hạ tầng trước biến đổi khí hậu có thể giúp giảm đáng kể thiệt hại về lâu dài. Tuy nhiên, chi phí để triển khai đầy đủ các biện pháp thích ứng có thể lên tới khoảng 540 tỷ USD mỗi năm.
Về dài hạn, các chuyên gia cho rằng xây dựng công trình chống nóng, tăng không gian xanh, củng cố hệ thống điện và giao thông chỉ giúp châu Âu thích nghi với khí hậu mới. Giải pháp căn bản vẫn là cắt giảm phát thải khí nhà kính để hạn chế mức độ nóng lên.
“Thích ứng giúp chúng ta có thêm thời gian, nhưng giảm phát thải mới quyết định liệu việc thích ứng có còn nằm trong khả năng chi trả hay không”, Eleni Myrivili, chuyên gia về nắng nóng của Liên Hợp Quốc, nhận định.
Những cuốn sách hay về châu Âu
Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả các cuốn sách hay nên đọc để hiểu thêm về châu Âu, khu vực có bề dày lịch sử được mệnh danh là "lục địa già".
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
