Bức tranh lụa thất lạc 50 năm của Mai Trung Thứ đạt 1 triệu USD

Mai Trung Thứ trong xưởng vẽ, bên cạnh La Source và một số tác phẩm khác, vào những năm 1960. Ảnh: Comité Mai-Thu Adagp 2026.

Tác phẩm La Source (Suối nguồn, 1970) của Mai Trung Thứ đã được gõ búa 881.760 euro tại phiên đấu giá lần thứ 53 dành cho nghệ thuật hiện đại châu Á của nhà đấu giá Aguttes, diễn ra ngày 5/11 tại Neuilly-sur-Seine (Pháp). Đây là lô số 7 của phiên đấu giá.

Mức giá trên bao gồm phí dành cho người mua và vượt xa mức ước tính 450.000-650.000 euro trước phiên. Tính theo tỷ giá được Aguttes công bố, tác phẩm có giá gần 1 triệu USD.

Mai Trung Thứ (1906-1980) là một trong số những họa sĩ danh tiếng của mỹ thuật hiện đại Việt Nam, tên tuổi của ông gắn liền với những tác phẩm tranh lụa. Bức La Source được thực hiện năm 1970 bằng mực và màu trên lụa, có kích thước 94,5 x 65,5 cm. Tác phẩm được ký tên, ghi năm ở góc dưới bên phải, đồng thời tên và năm sáng tác được ghi ở mặt sau khung. Bức tranh vẫn giữ khung nguyên bản của họa sĩ.

Tìm thấy sau gần 50 năm thất lạc

La Source từng được mua tại Moyon-Avenard Gallery, một phòng tranh lâu đời ở Nantes (Pháp). Chủ sở hữu hiện tại mua tác phẩm từ phòng tranh này vào những năm 1970 và lưu giữ trong bộ sưu tập tư nhân tại Nantes trong gần 50 năm.

Theo thông tin từ nhà đấu giá Aguttes, Moyon-Avenard Gallery từng là một địa chỉ nghệ thuật có lịch sử lâu đời tại Nantes. Phòng tranh này giới thiệu nhiều nghệ sĩ thuộc Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, trong đó có Mai Trung Thứ. Sau khi phòng tranh đóng cửa, tác phẩm được giữ trong bộ sưu tập tư nhân cho đến khi được phát hiện và đưa trở lại thị trường đấu giá.

Charlotte Aguttes-Reynier, chuyên gia về nghệ thuật Việt Nam hiện đại tại Aguttes, cho biết bà phát hiện La Source trong một bộ sưu tập tư nhân sau khi đã mất dấu tác phẩm kể từ thời điểm nó được mua tại một phòng tranh ở Nantes vào những năm 1970.

Tác phẩm La Source được gõ búa gần 1 triệu USD. Ảnh: Aguttes.

Ngày 25/9, bà giới thiệu tác phẩm với Mai Lan Phương, con gái Mai Trung Thứ, cùng con trai bà là Aymeric Le Brun. Mai Lan Phương lưu giữ trong kho tư liệu gia đình một bức ảnh chụp cha mình đứng trong xưởng vẽ vào đầu những năm 1970, phía trước La Source cùng một số tác phẩm khác.

“Tôi rất vui khi có cơ hội ngắm nhìn và nghiên cứu kỹ tác phẩm quan trọng này của cha trước khi nó được chuyển đến một nơi lưu giữ mới. Trong kho lưu trữ của tôi có một bức ảnh chụp cha vào đầu những năm 1970, khi ông đứng trong xưởng vẽ trước tác phẩm này cùng một số tranh khác. Tôi bất ngờ nhận ra một vài chi tiết thú vị mà ông đã thêm vào tác phẩm ngay sau khi bức ảnh được chụp”, Mai Lan Phương chia sẻ.

Aguttes cho biết người mua sẽ nhận được chứng nhận xác nhận tác phẩm đã được đưa vào catalogue raisonné, danh mục nghiên cứu các tác phẩm của Mai Trung Thứ, do Charlotte Aguttes-Reynier thực hiện cho Hiệp hội Nghệ sĩ châu Á tại Paris.

Trong La Source, Mai Trung Thứ kết hợp hai mô-típ quen thuộc trong sáng tác của ông là hình tượng phụ nữ và phong cảnh. Các thiếu nữ Việt Nam xuất hiện bên một dòng suối giữa khung cảnh núi rừng.

Họa sĩ chú ý tạo nét riêng cho từng nhân vật. Những tư thế mềm rũ tạo nên sắc thái gợi cảm kín đáo, vốn hiếm thấy trong sáng tác của Mai Trung Thứ. Hình ảnh khỏa thân cũng ít xuất hiện trong tác phẩm của ông, dù các lớp vẽ hình họa từng là một phần trong chương trình đào tạo tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương.

Khung cảnh trong tranh có thể được xem là một biến thể của chủ đề phụ nữ tắm, đề tài từng xuất hiện nhiều trong lịch sử nghệ thuật phương Tây và thường được các họa sĩ sử dụng để thể hiện vẻ đẹp, sự riêng tư. Hình ảnh những nhân vật như Diana hay Bathsheba trong lúc tắm gợi đến sự quan tâm của Mai Trung Thứ đối với hội họa cổ điển và các bậc thầy đi trước.

Hai tác phẩm tham chiếu của Mai Trung Thứ là Bathsheba tắm (1654) của Rembrandt (bên trái) và Diana bước ra khỏi bồn tắm (1742) của Francois Boucher. Ảnh: Aguttes.

Ẩn giữa những tán lá ở phía sau là một người đàn ông đang quan sát cảnh tượng. Chi tiết này tạo nên sự đan xen giữa các ánh nhìn, đồng thời đưa người xem vào vị trí của một người đứng ngoài để quan sát toàn bộ khung cảnh.

Cảm giác thanh bình của bức tranh được nhấn mạnh bởi phong cảnh bao quanh các nhân vật. Dòng suối trong vắt bắt nguồn từ một thác nước đổ xuống giữa vùng núi được thể hiện bằng những gam màu tối hơn, tạo tương phản với làn da sáng của các thiếu nữ.

Aguttes cho rằng khoảnh khắc được lựa chọn có thể là lúc chạng vạng, khi những tia nắng cuối ngày len qua các dãy núi, phủ lên cảnh vật một lớp sáng dịu. Ánh sáng này góp phần tạo nên chất thơ cho toàn bộ bố cục.

Giá tranh Mai Trung Thứ tăng gấp đôi

Kết quả của La Source đáng chú ý khi đặt cạnh một tác phẩm khác của Mai Trung Thứ cũng khai thác chủ đề phụ nữ tắm.

Năm 2019, tại phiên đấu giá thứ 22 của Aguttes, Femmes au bain (Những phụ nữ tắm, 1968) đạt 392.780 euro. Tác phẩm có kích thước tương đương La Source và cũng mô tả những phụ nữ thư giãn bên một dòng sông. Trước khi được đưa ra đấu giá, tranh từng được mua tại một triển lãm ở Cardo Matignon Gallery rồi được lưu giữ trong một bộ sưu tập tư nhân.

Hai tác phẩm được Mai Trung Thứ thực hiện cách nhau hai năm, cùng sử dụng chất liệu lụa và khai thác hình ảnh phụ nữ bên dòng nước. Tuy nhiên, sau bảy năm, giá của La Source đã cao hơn gấp đôi so với Femmes au bain.

Tác phẩm Femmes au bain (Những phụ nữ tắm, 1968) của Mai Trung Thứ từng đạt 392.780 euro năm 2019. Ảnh: Aguttes.

Kết quả này cũng nằm trong một phiên đấu giá ghi nhận nhiều mức giá đáng chú ý của nghệ thuật hiện đại Việt Nam. Trong phiên đấu giá ngày 5/11, 18 tác phẩm của các nghệ sĩ liên quan đến Việt Nam đạt tổng giá trị gần 2,4 triệu euro.

Trong đó, La Source của Mai Trung Thứ đứng đầu với 881.760 euro, tiếp theo là Le Collier (Vòng cổ, 1944) của Vũ Cao Đàm với 374.080 euro. Ba tác phẩm của Lê Phổ trong nhóm này gồm La préparation d'un bouquet (Chuẩn bị một bó hoa), Les tulipes rouges et jaunes (Những bông tulip đỏ và vàng) và La femme en blanc (Người phụ nữ mặc đồ trắng), lần lượt đạt 240.480, 227.120 và 213.760 euro.

Aguttes cho biết hơn 95% tác phẩm được giới thiệu trong các phiên đấu giá của bộ phận này là những tác phẩm được phát hiện trở lại trên thị trường. Nhà đấu giá tổ chức 4 phiên mỗi năm dành cho các nghệ sĩ thuộc Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương.