Cắt bỏ 20 phút có cứu được 'Hộ linh tráng sĩ'?

Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh là cái tên gây bàn tán nhất rạp Việt những ngày qua. Đáng tiếc là sự việc lại theo chiều hướng không mấy tích cực. Chỉ vừa chính thức công chiếu, bản dựng mới được nhà sản xuất cho ra mắt, rút gọn thời lượng từ 155 phút xuống còn 135 phút. Đây là động thái từ phía ê-kíp sau khi tác phẩm nhận hàng loạt đánh giá trái chiều sau các suất chiếu đầu tiên.

Việc một bộ phim thay thế bản dựng không lâu sau khi ra mắt là điều chưa từng có tiền lệ với điện ảnh Việt, cũng rất hiếm trên thế giới. Ở mặt tích cực, nó cho thấy ê-kíp có tinh thần cầu thị, sẵn sàng lắng nghe đóng góp để chỉnh sửa kịp thời thay vì bảo vệ tuyệt đối ý tưởng ban đầu. Nhưng mặt khác, động thái này cũng khiến một bộ phận khán giả mua vé chiếu sớm cảm thấy thiếu sự tôn trọng, trong khi số khác đặt nghi vấn liệu cắt giảm 20 phút thời lượng có thực sự “cứu” được một tác phẩm vốn đã gặp vấn đề ngay từ phần kịch bản.

Gọn gàng, nhưng khó hay hơn

Người tham gia chỉnh sửa bản dựng cùng đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình là Hàm Trần, một trong số cái tên giàu kinh nghiệm hậu kỳ của điện ảnh Việt, mà cách đây một năm, phim Tử chiến trên không của anh từng gây sốt. Nhận lời tham gia dựng lại Hộ linh tráng sĩ, Hàm Trần làm việc trong thời gian gấp rút, đâu đó khoảng 1 ngày theo chia sẻ của ê-kíp, trước khi phiên bản mới được hoàn thiện và gửi đi kiểm duyệt để trở lại rạp.

Thực tế, bản dựng thứ hai đã gọn gàng, lược bỏ một số chi tiết dư thừa giúp trải nghiệm trở nên mượt mà, dễ chịu hơn so với ban đầu. Sự tinh gọn cũng giúp đảm bảo cấu trúc của một phim hành động giải trí, vốn chỉ nên gói gọn trong thời lượng khoảng 2 tiếng để người xem không cảm thấy quá mệt mỏi, lê thê. Sự thay đổi thể hiện rõ ở hồi đầu phim, nhiều chi tiết rườm rà xoay quanh nhân vật Nguyên Phong và An Nhiên được cắt tỉa, điển hình là cảnh Nguyên Phong trêu đùa người thầy hay An Nhiên lấy cớ đau bụng để né tránh ban hôn.

Câu chuyện giờ đây có sự tập trung vào hành trình bảo vệ nơi chôn cất Tiên đế, cùng âm mưu lật đổ vương triều của thế lực ngoại bang. Về tổng thể, không phủ nhận tiết tấu Hộ linh tráng sĩ dưới bàn tay Hàm Trần đã cải thiện, tạo cảm giác mượt mà hơn đáng kể.

Phim tung ra bản dựng mới từ tối 30/8.

Nhưng trước câu hỏi bản dựng mới có giúp phim hay hơn không, câu trả lời đáng tiếc là không.

Điều này xuất phát từ những hạn chế kịch bản, xương sống của tác phẩm. Ngoài việc lược bỏ một số tình tiết dư thừa, chuyện phim về cơ bản chưa có sự điều chỉnh đáng kể.

Hộ linh tráng sĩ kể về biến cố Đinh Tiên Hoàng bị ám sát. Bảy tráng sĩ thân tín nhận nhiệm vụ đưa 99 cỗ quan tài theo các hướng khác nhau nhằm đánh lạc hướng kẻ địch, bảo vệ nơi an táng thực sự của nhà vua. Câu chuyện mang tính huyền sử, có đủ không gian cho đội ngũ biên kịch sáng tạo trong phạm vi cho phép.

Đáng tiếc, khái niệm linh thổ, vượng khí quốc gia và ý nghĩa về nơi an táng nhà vua, dù ở bản dựng mới hay cũ, đều chưa được giải thích đủ sinh động, cặn kẽ. Nơi an nghỉ của Tiên đế mang ý nghĩa quan trọng vì là điểm trấn giữ long mạch, là huyệt đạo sinh linh khí của cả quốc gia. Vậy nên bảo vệ huyệt đạo này chính là bảo vệ linh thổ, vượng khí cho Đại Cồ Việt. Nút thắt quan trọng thực tế chỉ được nhắc tới qua lời thoại đầu phim của thầy Mo, thay vì được phát triển thành xương sống của cả một câu chuyện huyền sử, nên khó truyền đạt bản chất di nguyện của Đinh Tiên Hoàng.

Thiếu sót trong kịch bản ở chỗ chưa thể hiện được công việc bảo vệ bí mật nơi chôn cất Tiên đế, thời điểm bấy giờ, được coi là nền tảng để khẳng định vị thế của quốc gia độc lập. Linh khí được coi là cội nguồn cho sự thịnh vượng, phát triển, người dân không phải sống kiếp lầm than như thời kỳ Bắc thuộc suốt hơn 1000 năm.

Diễn giải qua loa nút thắt này khiến lý do các nhân vật quan trọng trong triều đình đánh đổi mạng sống để bảo vệ bí mật trở nên mơ hồ, khó thuyết phục người xem tin vào hành trình diễn ra trước mắt họ. Nhiều sự hy sinh vì vậy mà thiếu hiệu quả cảm xúc. Không phải bi kịch chưa đủ lấy nước mắt, mà vì kịch bản chưa tạo ra chuỗi động lực - hành động chặt chẽ để khán giả cảm thấy sự hy sinh thực sự có sức nặng, hay để lại tác động sâu sắc gì trong kế hoạch bảo vệ nơi chôn cất nhà vua.

Bản dựng mới cắt tỉa 20 phút thời lượng.

Lãng phí cơ hội

Kịch bản ôm đồm nhiều bí mật, từ di chiếu Tiên đế, kế hoạch đoàn hộ linh cho tới danh tính thật của thế lực thù địch. Thế nhưng, diễn biến ở nửa sau chưa tập trung giải thích, vén màn những bí ẩn này, hầu như chỉ xoay quanh tuyến tình cảm của hai tráng sĩ trẻ, điểm thêm các cảnh hành động quy mô để người xem không thấy nhàm chán.

Kế hoạch của phe triều đình hiện lên mơ hồ. Tương tự, âm mưu bí mật của phe phản diện cũng không được sáng tỏ. Người xem thường xuyên bị đẩy vào trạng thái không rõ thân thế, động cơ nhân vật, nên càng khó đồng cảm với lý do họ lao vào cuộc truy sát, bảo vệ hay phản bội lẫn nhau.

Thực tế, ý tưởng phim vẫn có những điểm sáng. Một trong số đó là An Nhiên, nhân vật với ý tưởng xây dựng đáng khen. Cô từ nhỏ đã độc lập, tính cách có phần bướng bỉnh, không chịu nghe lời cha chấp nhận một hôn sự sắp đặt. An Nhiên thích võ nghệ, chứ không phải đàn hát, thêu thùa. Hay tin cha gặp nạn vì thực hiện di nguyện của Tiên đế, cô sẵn lòng gánh vác nhiệm vụ, không màng vào sinh ra tử.

Đẩy một nhân vật nữ lên tuyến đầu là lựa chọn đầy tự tin, đáng khen ngợi của đội ngũ biên kịch, khi những phim lấy cảm hứng lịch sử, phong kiến lại có chất liệu chiến tranh thường là mảnh đất tôn vinh sự nam tính.

An Nhiên không phải kiểu nhân vật được xây dựng để đứng cạnh các nam nhân anh hùng. Bản thân cô là một nữ anh hùng, không muốn sống theo định mệnh đã sắp đặt, chịu sự ràng buộc của tư tưởng thời cuộc mà dấn bước vào hành trình vốn được mặc định dành cho đàn ông, chứng minh rằng bản thân không hề thua kém họ.

Nhìn từ góc độ này, An Nhiên có nét tương đồng thú vị với Mộc Lan của Disney. Hành trình của họ xuất phát từ sự phản kháng trước khuôn mẫu, vai trò được xã hội định sẵn, khẳng định giá trị của phụ nữ không gói gọn ở công việc hậu cần, nội trợ. Thông điệp tác phẩm gửi gắm qua hành trình đi tìm bản sắc cá nhân, rằng giá trị của mỗi người được xác định bởi chính lựa chọn của họ, không phải giới tính, địa vị hay vai trò mà xã hội áp đặt.

Đáng tiếc điểm sáng kịch bản này cuối cùng lỡ dở trong những diễn tiến của Hộ linh tráng sĩ.

Nhân vật An Nhiên do Trần Thiên Tú thủ vai.

An Nhiên bắt đầu hành trình với mục tiêu sống và lý tưởng đặc biệt. Nhưng càng về sau, sự phát triển của nhân vật trì trệ, bị kéo về phía chuyện tình mô-típ “xưa như Trái Đất” với nhân vật Thiên Phong. Những bước tiến trong mối quan hệ giữa họ luẩn quẩn trong chuỗi tình huống gặp gỡ, trêu ghẹo, hiểu lầm rồi hóa giải mâu thuẫn và nảy sinh tình cảm.

Nói chuyện tình của họ còn gượng gạo vì ở đó, người xem chưa thấy được sự đồng điệu, thấu cảm giữa hai tâm hồn. Phim thiếu những khoảnh khắc cho thấy vì sao họ thực sự cần nhau và "chạm" vào đối phương, ngoài màn giải cứu mà thực chất nhân vật nào cũng có thể thay thế. Nói cách khác, chính câu chuyện tình cắt ngang sự phát triển của hai nhân vật, trói buộc họ vào những tình huống, va chạm dàn dựng vụng về. Nút thắt lớn nhất mà kịch bản đã trao cho An nhiên, rằng cô muốn trở thành ai trong thời đại phụ nữ bị cùm chân bởi định kiến xã hội, cứ thế trôi vào quên lãng.

Nhìn chung, bản dựng mới của Hàm Trần mang đến một số cải thiện, che lấp khuyết điểm tiết tấu. Điều này giúp trải nghiệm thưởng thức tác phẩm không còn nhiều xước xát, lợn cợn, đâu đó hấp dẫn hơn phiên bản chiếu rạp đầu tiên. Nhưng với những khán giả chú trọng chiều sâu kịch bản, Hộ linh tráng sĩ không nhờ vậy mà “thay da đổi thịt”. Có chăng, hành trình đưa quan, bảo vệ nơi chôn cất Tiên đế của bảy vị tráng sĩ bớt rườm rà hơn đôi chút.