“Bác sĩ ơi, em nó mới hơn 30 tuổi, sao lại đột quỵ được?”, ThS.BS Nguyễn Kim Long cho biết đây là câu hỏi các bác sĩ khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM) thường xuyên nghe từ người nhà người bệnh.
Theo bác sĩ Long, nhiều người vẫn mặc định đột quỵ là bệnh của người cao tuổi, thường đi kèm tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch.
Trong khi đó, một người ngoài 30 tuổi, vẫn đi làm, chơi thể thao và sinh hoạt bình thường thường ít nghĩ mình có nguy cơ đột quỵ. Đây cũng là lý do khiến người bệnh và gia đình dễ bỏ qua những dấu hiệu ban đầu.
Đừng bỏ qua những bất thường đột ngột
Theo bác sĩ Long, đột quỵ ở người trẻ có thể khởi phát bằng những biểu hiện khá nhẹ. Người bệnh đang làm việc có thể đột nhiên thấy một bên tay vụng về, cầm điện thoại không chắc; đang ăn làm rơi đũa hoặc đứng lên thấy một bên chân yếu hơn bình thường.
Một số trường hợp đột ngột nói đớ, nói ngọng, khó diễn đạt câu hoặc không hiểu lời người khác. Người bệnh cũng có thể xuất hiện tình trạng méo miệng, lệch mặt khi cười, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc rối loạn thị lực.
 |
| Khoa Cấp cứu Bệnh viện Nhân dân 115 liên tục nhận những ca đột quỵ trẻ. Ảnh: BVCC. |
Điều đáng lo là những biểu hiện này đôi khi nhanh chóng thuyên giảm. Người trẻ có thể cho rằng mình mệt, thiếu ngủ hoặc làm việc quá sức nên nằm nghỉ và chờ triệu chứng tự hết.
"Sự chần chừ này có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị hiệu quả nhất", bác sĩ Long nói.
Trong đột quỵ, đặc biệt là nhồi máu não, mạch máu bị tắc khiến một vùng não không được cung cấp đủ máu và oxy. Khi thời gian trôi qua, tế bào não tiếp tục bị tổn thương. Vì vậy, nguyên tắc “thời gian là não” được đặc biệt nhấn mạnh trong cấp cứu đột quỵ.
Người bệnh đến viện càng sớm, bác sĩ càng có nhiều cơ hội đánh giá để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, trong đó có thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp nội mạch lấy huyết khối ở những trường hợp đủ điều kiện.
Để nhận biết đột quỵ, người dân có thể ghi nhớ quy tắc BE FAST.
B (Balance) là tình trạng đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt hoặc đi lại loạng choạng. E (Eyes) là nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột. F (Face) là méo miệng, mặt mất cân đối khi cười.
A (Arms) là yếu hoặc tê một bên tay, chân, không thể nâng một bên tay. S (Speech) là nói khó, nói đớ, phát âm không rõ hoặc không hiểu lời nói. T (Time) nhắc nhở người xung quanh phải hành động ngay khi xuất hiện các dấu hiệu trên.
Khi nghi ngờ đột quỵ, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu và điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt. Gia đình cũng cần ghi nhớ thời điểm cuối cùng người bệnh được nhìn thấy hoàn toàn bình thường, bởi đây là thông tin quan trọng để bác sĩ xác định hướng điều trị.
Vì sao người trẻ vẫn có thể đột quỵ?
Ngoài những yếu tố nguy cơ quen thuộc như tăng huyết áp, đái tháo đường, hút thuốc lá, béo phì, ít vận động và căng thẳng kéo dài, đột quỵ ở người trẻ còn có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác.
Một số trường hợp xuất phát từ các bất thường mạch máu não như phình mạch hoặc dị dạng động tĩnh mạch. Bóc tách động mạch vùng cổ - não cũng có thể gây hình thành huyết khối và dẫn đến đột quỵ.
 |
| Bác sĩ can thiệp cho bệnh nhân đột quỵ. Ảnh: BVCC. |
Bệnh lý tim mạch tiềm ẩn, chẳng hạn rung nhĩ hoặc lỗ bầu dục thông thương (PFO), cũng là những nguyên nhân cần được xem xét ở người trẻ bị đột quỵ. Ngoài ra còn có các rối loạn đông máu di truyền hoặc bệnh tự miễn.
Do đó, việc một người cảm thấy khỏe mạnh, không có bệnh nền rõ ràng không đồng nghĩa họ hoàn toàn không có nguy cơ đột quỵ.
Khi nghi ngờ người thân bị đột quỵ, gia đình không nên cạo gió, cắt lể, chích máu đầu ngón tay hoặc dái tai. Người bệnh cũng không nên được tự ý cho uống thuốc hạ huyết áp, aspirin, thuốc chống đông hay các loại thuốc theo kinh nghiệm dân gian.
Đặc biệt, không nên cố cho người bệnh ăn, uống hoặc vắt chanh vào miệng vì người bị đột quỵ có thể rối loạn nuốt, dễ sặc vào đường thở.
Bác sĩ Long cho hay đột quỵ gồm hai nhóm chính là nhồi máu não và xuất huyết não. Hai tình trạng này có thể có những biểu hiện ban đầu tương tự nhau nhưng cách điều trị hoàn toàn khác nhau. Việc phân biệt cần dựa vào thăm khám và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như CT hoặc MRI tại bệnh viện.
Vì vậy, khi một người trẻ đang bình thường bỗng xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về vận động, lời nói, khuôn mặt, thị lực hoặc thăng bằng, gia đình không nên mất thời gian chờ đợi xem triệu chứng có tự hết hay không. Việc cấp cứu sớm có thể quyết định cơ hội điều trị và phục hồi của người bệnh.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
