Champions League ngày càng khó loại những đội giàu

Manchester City từng trải qua một league phase tệ đến mức phải chờ tới lượt cuối mới chắc suất đi tiếp, trong khi Real Madrid thua Lille, AC Milan và Liverpool, còn Bayern Munich cũng lần lượt gục ngã trước Aston Villa, Barcelona rồi Feyenoord. Nếu những cú sẩy chân ấy xuất hiện trong một bảng đấu bốn đội kiểu cũ, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn nhiều.

Tại Champions League mùa 2024/25, Real kết thúc league phase ở vị trí thứ 11, Bayern đứng thứ 12 còn Man City tận thứ 22, nhưng tất cả vẫn còn cơ hội bước vào vòng play-off. Real sau đó loại chính Man City, Bayern vượt qua Celtic để vào vòng 1/8, trong khi PSG thậm chí chỉ đứng thứ 15 rồi đi một mạch tới chức vô địch.

Những gì xảy ra ở mùa giải đó cho thấy tác động rõ rệt của thể thức mới. Champions League có nhiều trận lớn hơn, bảng xếp hạng khó đoán hơn và cuộc đua kéo dài tới lượt cuối, nhưng đổi lại, những CLB có tiềm lực mạnh cũng có thêm khoảng trống để sửa chữa một giai đoạn thi đấu không tốt.

Các ông lớn có nhiều đường sống hơn

Ở thể thức cũ, 32 đội được chia thành tám bảng và chỉ 16 CLB giành quyền vào vòng 1/8, đồng nghĩa một đội đứng thứ ba sau sáu lượt gần như hết cơ hội tiếp tục hành trình tại Champions League. Thể thức hiện tại mở rộng lên 36 đội, mỗi CLB đá tám trận với tám đối thủ khác nhau, trong đó nhóm từ thứ nhất đến thứ tám vào thẳng vòng 1/8, còn các đội đứng từ thứ 9 đến 24 tiếp tục tranh vé qua vòng play-off.

Như vậy, sau khi league phase khép lại, 24 trong 36 đội vẫn còn cơ hội đi tiếp. Tỷ lệ này không có nghĩa UEFA cố tình tạo lợi thế cho Real Madrid, Bayern hay Man City, bởi cách bốc thăm mới thậm chí buộc các đội nhóm đầu phải gặp những đối thủ mạnh hơn so với trước, khi mỗi CLB đều chạm trán hai đội thuộc từng nhóm hạt giống.

Dù vậy, tám trận thay vì sáu và sự xuất hiện của vòng play-off khiến những cú sẩy chân đơn lẻ bớt nguy hiểm hơn. Một đội bóng nhỏ hoàn toàn có thể chơi trận hay nhất mùa và đánh bại Real Madrid trong 90 phút, nhưng để duy trì chất lượng ấy qua tám lượt đấu rồi tiếp tục vượt qua một vòng knock-out hai lượt là câu chuyện hoàn toàn khác.

Champions League vẫn thưởng lớn cho thành tích, nhưng chiều sâu đội hình và nguồn lực tài chính giúp các CLB giàu dễ vượt qua những giai đoạn sa sút hơn.

Với những CLB giàu, bài toán dễ thở hơn vì họ sở hữu lực lượng đủ dày để vượt qua những giai đoạn bất ổn. Một tiền đạo chủ lực chấn thương vài tuần, một hậu vệ xuống phong độ hay một chuỗi trận thiếu ổn định chưa chắc khiến cả chiến dịch sụp đổ, bởi trên ghế dự bị vẫn còn những phương án đủ chất lượng để duy trì sức cạnh tranh.

Champions League 2024/25 cũng cho thấy lợi thế ấy không đồng nghĩa với sự bảo đảm. Man City dù đứng thứ 22 vẫn có mặt ở play-off nhưng sau đó bị Real loại, trong khi AC Milan, Juventus và Atalanta cũng dừng bước tại vòng này, cho thấy thể thức mới chỉ tạo thêm cơ hội chứ không thể cứu một đội chơi không đủ tốt.

Khác biệt nằm ở khả năng tận dụng cơ hội thứ hai. PSG là ví dụ rõ nhất khi trải qua một league phase thiếu ổn định, chỉ đứng thứ 15, nhưng sau đó thắng Brest với tổng tỷ số 10-0 ở play-off rồi tiếp tục tiến tới chức vô địch sau trận chung kết thắng Inter 5-0.

Một hành trình dài như vậy càng làm nổi bật giá trị của chiều sâu đội hình. Khi số trận tăng lên và biên độ sai lầm rộng hơn, những CLB có nhiều cầu thủ chất lượng, ngân sách lớn và khả năng xoay vòng tốt thường chiếm ưu thế rõ rệt.

Khi tiền tiếp tục tạo ra tiền

Cơ chế chia thưởng của UEFA khiến câu chuyện càng đáng chú ý hơn, bởi Champions League không chỉ mang lại danh tiếng mà còn là một trong những nguồn doanh thu lớn nhất của các CLB hàng đầu châu Âu. Trong chu kỳ 2024-2027, khoảng 2,467 tỷ euro được phân bổ cho Champions League và Siêu cúp châu Âu, trong đó 670 triệu euro là phần cố định, 914 triệu dành cho thành tích còn 853 triệu thuộc nhóm UEFA gọi là “value pillar”.

Mỗi CLB lọt vào league phase nhận 18,62 triệu euro, một chiến thắng mang về thêm 2,1 triệu euro còn một trận hòa trị giá 700.000 euro. Thứ hạng sau league phase và việc tiến sâu ở các vòng knock-out tiếp tục giúp các đội kiếm thêm những khoản đáng kể, vì vậy thành tích trên sân vẫn giữ vai trò rất lớn trong cách UEFA phân phối tiền thưởng.

Tuy nhiên, tiền không chỉ được chia dựa trên kết quả thi đấu. “Value pillar” vẫn liên quan đến giá trị thị trường truyền hình và thành tích của CLB trong quá khứ, vì vậy những đội có thương hiệu mạnh, lịch sử lâu dài ở cúp châu Âu và đến từ các thị trường lớn vẫn nhận được lợi thế đáng kể.

Từ đó hình thành một vòng quay rất khó phá. Một CLB có doanh thu cao sẽ dễ xây dựng đội hình mạnh hơn, đội hình mạnh giúp họ tiến sâu ở Champions League, còn thành tích tốt tiếp tục mang về tiền thưởng, nâng hệ số và gia tăng sức hút thương mại trước khi nguồn tiền ấy lại được tái đầu tư vào lực lượng.

Khoảng cách vì thế có xu hướng ngày càng lớn. Theo Deloitte, 20 CLB có doanh thu cao nhất thế giới tạo ra tổng cộng 12,4 tỷ euro trong mùa 2024/25, trong đó Real Madrid đạt gần 1,2 tỷ euro, còn PSG và Liverpool đều vượt mốc 800 triệu euro.

PSG chỉ đứng thứ 15 sau league phase mùa 2024/25, nhưng sau đó vượt qua play-off và tiến một mạch tới chức vô địch.

Một CLB nhỏ có thể cần cả một thế hệ cầu thủ xuất sắc để chen chân vào Champions League, trong khi những đội như Real, Bayern hay Liverpool có đủ nguồn lực để liên tục làm mới đội hình qua từng mùa. Chính khả năng tái tạo lực lượng khiến họ không phụ thuộc quá nhiều vào một thế hệ cụ thể hay một chu kỳ phong độ ngắn.

Điều đó không có nghĩa bất ngờ đã biến mất khỏi Champions League. Lille từng kết thúc league phase 2024/25 trong top 8, đứng trên Real, Bayern, PSG và Man City, trong khi Club Brugge loại Atalanta ở play-off còn Feyenoord khiến AC Milan dừng bước.

Những kết quả ấy cho thấy bóng đá vẫn còn chỗ cho các đội chơi tốt hơn trong một trận đấu hoặc thậm chí trong cả một giai đoạn. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất với các CLB nhỏ không nằm ở việc tạo ra một mùa giải hay, mà ở khả năng duy trì sức cạnh tranh khi những cầu thủ tốt nhất bắt đầu được các đội giàu hơn săn đón.

Các CLB nhỏ thường phải bán ngôi sao sau một mùa Champions League thành công để cân đối tài chính, trong khi những đội lớn có thể dùng chính nguồn tiền kiếm được từ giải đấu để giữ trụ cột và tiếp tục mua thêm cầu thủ. Với một bên, suất dự Champions League có thể là cơ hội hiếm hoi để thay đổi vị thế, còn với bên kia, đó gần như đã trở thành một phần ổn định trong mô hình kinh doanh.

Champions League vẫn không trao ba điểm dựa trên số dư tài khoản ngân hàng, bởi Real Madrid hay Man City vẫn có thể bị loại nếu chơi không tốt. Tuy nhiên, thể thức tám trận, vòng play-off và nguồn tiền ngày càng lớn giúp các CLB giàu có thêm thời gian, thêm phương án và thêm cơ hội để vượt qua những thời điểm khó khăn.

Vì vậy, vấn đề không hẳn nằm ở chuyện Champions League đang thưởng cho đội giàu thay vì đội giỏi. Điều đáng bàn hơn là trong một giải đấu ngày càng dài và giàu tiền hơn, những CLB có tiềm lực tài chính mạnh cũng ngày càng có nhiều điều kiện để duy trì vị thế của mình.