 |
Mùa mưa đã kết thúc ở nhiều nơi tại châu Á, nhưng hệ lụy từ mùa mưa yếu và phân bố không đều mới bắt đầu bộc lộ. Tại Ấn Độ, chính quyền bang Maharashtra chuẩn bị cắt giảm ít nhất 10% lượng nước sử dụng, trong khi một số bang phải đề nghị hỗ trợ ứng phó hạn hán.
Ở Indonesia, các cộng đồng trên đảo Borneo vật lộn với nguồn nước cạn kiệt khi những đám cháy trên đất than bùn tiếp tục lan rộng.
Điểm chung trong những diễn biến này là điều kiện nóng và khô liên quan đến El Nino. Đáng chú ý, siêu El Nino năm nay được dự báo có thể đẩy hạn hán, các đợt nắng nóng, lũ lụt và nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan khác lên những mức chưa từng thấy tại nhiều nơi trên thế giới.
Khi kết hợp với những vấn đề tồn tại từ trước như suy thoái đất than bùn, quản lý nguồn nước và biến đổi khí hậu, siêu El Nino có thể khuếch đại sức ép lên cả nguồn nước lẫn chất lượng không khí.
Sông cạn, hồ chứa chịu sức ép
Tại làng Penyeladi trên đảo Borneo (Indonesia), Sriwati, một người dân địa phương có ba con nhỏ, đã trải qua khoảng 3 tháng không có mưa. Sông Kapuas, con sông dài nhất Indonesia và là nguồn sống của hơn 3 triệu người, rút xuống mức thấp bất thường gần nơi cô sinh sống.
Dòng nước còn lại chỉ là một con lạch nông đầy bùn, không an toàn để uống hoặc sử dụng trong sinh hoạt. Sriwati buộc phải mua nước, khiến chi phí gia đình tăng lên.
“Tình trạng thiếu nước ảnh hưởng đến chúng tôi, đặc biệt là nguồn nước uống”, Sriwati, người như nhiều người Indonesia chỉ sử dụng một tên, nói tại căn nhà nhỏ xây bằng bê tông.
 |
| Các chuyên gia cho rằng các cộng đồng như ở Sriwati đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nước nghiêm trọng do hiện tượng siêu El Nino năm nay. Ảnh: Reuters. |
Tại Borneo, các chuyên gia cho rằng tác động của El Nino đang trở nên nghiêm trọng hơn do những vùng đất than bùn rộng lớn đã bị phá hủy để chuyển đổi mục đích sử dụng đất.
“Khoảng 60% diện tích đất than bùn tại Kalimantan đã bị tháo nước để nhường chỗ cho các đồn điền dầu cọ và các khu nhượng quyền phục vụ ngành bột giấy, giấy”, Amanda Hurowitz, Giám đốc cấp cao tại tổ chức môi trường quốc tế Mighty Earth, nói. Kalimantan là tên gọi phần đảo Borneo thuộc Indonesia.
“Điều đó khiến nước không còn nằm ở nơi vốn có. Có rất nhiều kênh đào và khi các kênh này bị chặn, mực nước ngầm sẽ hạ xuống. Khi mọi thứ trở nên quá khô hạn, nước cũng biến mất”, bà nói thêm.
Trong khi đó, tại Ấn Độ, sức ép lại thể hiện rõ qua các hồ chứa và nguồn nước phục vụ nông nghiệp.
Tại Maharashtra, chính quyền bang thông báo cắt giảm ít nhất 10% lượng nước cung cấp cho cả khu vực đô thị và nông thôn từ ngày 16/10, với lý do lượng mưa mùa gió mùa thấp hơn mức cần thiết và nguy cơ xuất hiện tình trạng tương tự hạn hán ngày càng tăng, India Today cho biết.
Tại Karnataka, chính quyền bang đã đề nghị chính phủ trung ương hỗ trợ hàng nghìn crore rupee để ứng phó hạn hán khi nông dân và cộng đồng dân cư đối mặt với tình trạng thiếu nước.
Những diễn biến này là dấu hiệu sớm cho thấy một mùa gió mùa yếu và phân bố không đồng đều có thể chuyển thành cuộc khủng hoảng nước nhiều tháng sau khi mưa đã kết thúc. Siêu El Nino đang hình thành càng làm triển vọng nguồn nước thêm khó đoán.
Bộ trưởng Tài nguyên Nước Maharashtra Girish Mahajan cho biết chính quyền bang đã lập kế hoạch sử dụng nguồn nước theo từng đập và từng lĩnh vực, tính đến ngày 31/8/2027. Kế hoạch này đã tính đến tác động của El Nino và khả năng xuất hiện điều kiện tương tự hạn hán.
“Nước uống sẽ được ưu tiên cao nhất”, ông Mahajan nói, đồng thời yêu cầu các tập đoàn đô thị, chính quyền thành phố và chính quyền làng thực hiện mức cắt giảm 10%.
 |
| Chính phủ Ấn Độ yêu cầu chính quyền địa phương giảm thiểu thất thoát bằng cách triển khai các chiến dịch đặc biệt chống rò rỉ nước. Ảnh: PTI. |
Mỗi đập cũng sẽ duy trì thêm 10% lượng nước dự trữ khẩn cấp. Sau khi tính đến lượng nước thất thoát do bốc hơi, bùn lắng và khai thác trái phép, nguồn nước phục vụ sinh hoạt sẽ được dành riêng cho đến tháng 8/2027.
Nước phục vụ tưới tiêu chỉ được phân bổ sau khi đáp ứng đủ nhu cầu nước uống, nước cho gia súc và nguồn thức ăn chăn nuôi.
Tại Gujarat, lượng nước trong các đập cũng không đồng đều. Đến cuối tháng 9, 109 trong số 206 đập của bang có lượng nước tích trữ dưới 50% công suất. Dù vậy, đập Sardar Sarovar lớn nhất bang vẫn đạt mực nước dâng bình thường 138,68 m, lần thứ 7 kể từ khi khánh thành năm 2017. Điều này cho thấy một số hồ chứa đầy nước không đồng nghĩa toàn bộ khu vực có nguồn nước dồi dào.
Mùa gió mùa năm nay của Ấn Độ kết thúc với lượng mưa thấp hơn 13% so với mức trung bình, gây sức ép lên đất, nước ngầm và các hồ chứa khi nông dân bước vào vụ Rabi.
Thiếu nước kéo theo cháy rừng, khói mù
Tại Borneo ở Indonesia, hạn hán không chỉ khiến người dân thiếu nước mà còn làm gia tăng nguy cơ cháy rừng. Những vùng đất than bùn khô trở thành nhiên liệu dễ bắt lửa, trong khi nguồn nước cạn kiệt lại khiến công tác chữa cháy khó khăn hơn.
Indonesia ghi nhận hơn 202.000 ha đất bị cháy trong 7 tháng đầu năm, tương đương gần 3 lần diện tích Singapore. Khói từ các đám cháy tạo thành lớp mù độc hại bao phủ bầu trời, lan tới Philippines, cách Borneo hơn 800 km, đồng thời khiến chất lượng không khí tại Malaysia vượt ngưỡng khẩn cấp ở một số nơi.
 |
| Khói mù từ các vụ cháy rừng tại Indonesia kéo dài hơn một tháng đã làm suy giảm chất lượng không khí tại Malaysia, Singapore và một số khu vực lân cận. Ảnh: Reuters. |
Tại Malaysia, tình trạng khói mù cũng buộc chính quyền bang Johor đóng cửa toàn bộ trường học trong 2 ngày từ 8/10 nhằm bảo vệ sức khỏe học sinh. Quyết định được đưa ra sau khi chỉ số ô nhiễm không khí tại nhiều khu vực tăng lên mức không lành mạnh, CNA cho biết.
Tại Batu Pahat, chỉ số ô nhiễm không khí (API) đạt 203 vào tối 6/10, thuộc mức “rất không lành mạnh” và là mức cao nhất cả nước vào thời điểm đó, theo New Straits Times.
Trước tình hình đó, Giáo sư Paruedee Nguitragool tại Đại học Chiang Mai ở Thái Lan, nói với DW rằng nguy cơ sương mù nghiêm trọng xảy ra thường xuyên hơn đang ngày càng gia tăng khi điều kiện khí hậu xấu đi.
"Tình trạng khói mù, vốn trước đây chủ yếu là vấn đề ở khu vực Đông Nam Á hải đảo, nay đã trở thành mối lo ngại đối với hầu hết các quốc gia trong khu vực", bà nói thêm.
 |
| Một ngư dân thả lưới đánh cá gần cầu RTS Link khi chỉ số ô nhiễm không khí (API) đạt mức không lành mạnh ở Johor Bahru (Malaysia) vào ngày 7/10. Ảnh: CNA. |
Ở Ấn Độ, tác động của thời tiết khô cũng bắt đầu xuất hiện trên chất lượng không khí. Tại Mumbai, khói mù dày hơn và chỉ số chất lượng không khí tăng mạnh sau khi gió mùa rút sớm, India Express cho biết.
Các chuyên gia cảnh báo siêu El Nino có thể làm tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng hơn do lượng mưa sau mùa gió mùa thấp, nhiệt độ cao và gió mang theo bụi.
El Nino là hiện tượng khí hậu tự nhiên liên quan đến sự ấm lên bất thường của vùng nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo. Hiện tượng này có thể làm thay đổi hoàn lưu khí quyển và ảnh hưởng đến các mô hình mưa ở nhiều khu vực trên thế giới.
Dẫu vậy, theo các chuyên gia, không thể quy mọi diễn biến thời tiết cực đoan cho El Nino. Tại Ấn Độ, nhiệt độ đại dương, hoàn lưu gió mùa, các hệ thống thời tiết cục bộ và sự khác biệt giữa các khu vực đều tác động đến lượng mưa. Tại Borneo, tình trạng suy thoái đất than bùn trong nhiều thập kỷ cũng khiến tác động của thời tiết khô trở nên nghiêm trọng hơn.
Những cuốn sách hay về biến đổi khí hậu
“Những kiến thức cơ bản về biến đổi khí hậu”, “Băng - Những câu chuyện ly kỳ từ một thế giới đang dần biến mất”, “Thảm họa khí hậu - Chúng ta đã có gì và làm gì để ứng phó?”,... nằm trong số những cuốn sách giúp độc giả có cái nhìn trực diện và bao quát hơn khi nói đến vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
