|
|
Sự gia tăng của những lời tưởng niệm do AI tạo ra và chatbot cho phép con người “trò chuyện” với người đã khuất đang khiến các chuyên gia lo ngại. Ảnh: Guardian. |
Sau khi Dolly Parton, huyền thoại nhạc đồng quê người Mỹ, qua đời vào tháng 8, nhiều nghệ sĩ tưởng nhớ bà theo những cách khác nhau. Jack White hát Jolene trong một đêm diễn ở London (Anh). Kesha trình bày ca khúc Old Flames (Can’t Hold a Candle to You), ca khúc mẹ cô từng viết cho Parton. Pitbull cũng dành một phần chương trình tại nhà thi đấu Madison để nhắc đến nữ ca sĩ.
Nhưng một trong những lời tưởng niệm gây chú ý nhất lại không đến từ một nghệ sĩ, cũng không được con người tạo ra một cách thông thường, theo The Guardian.
Bài hát AI tưởng niệm gây tranh cãi
Run Jolene là ca khúc đồng quê dài chưa đến 5 phút, lấy cảm hứng từ bài hát nổi tiếng Jolene của Parton. Trong MV, giọng ca AI hát về việc Dolly đuổi theo Jolene - nhân vật tình địch hư cấu trong ca khúc gốc - đến tận "thiên đường".
Video đi kèm còn "kỳ quặc" hơn. Parton xuất hiện trong bộ đồ trắng lấp lánh, đuổi theo một cô gái tóc đỏ. Xung quanh là hình ảnh những người nổi tiếng đã qua đời như Michael Jackson, Whitney Houston và Kenny Rogers. Một số nhân vật vẫn còn sống cũng bị đưa vào video.
Ca khúc được đăng trên TikTok, YouTube và Spotify dưới tên Country Mile. Đây không phải nghệ sĩ thực, mà là một dự án sử dụng AI. Người tạo ra nó ẩn danh.
 |
| Parton xuất hiện trong một đoạn MV Run Jolene. Ảnh cắt từ clip. |
Sản phẩm nhanh chóng lan truyền khắp nền tảng mạng xã hội. Một số đoạn video trên TikTok thu hút hơn 1,4 triệu lượt xem. Nhiều người dùng thậm chí không quan tâm ca khúc được tạo bằng AI, cho rằng đây là cách tưởng nhớ Dolly Parton thú vị.
Nhưng với người thân của nữ ca sĩ, câu chuyện không vui như vậy.
Gia đình Parton đã yêu cầu người dùng ngừng tạo và chia sẻ những nội dung AI giả mạo liên quan đến bà. "Rất khó để gia đình tiếp nhận hoặc làm ngơ trước những hình ảnh này", Stella Parton, em gái nữ ca sĩ, cho biết.
Hiện tượng trên được gọi là "deathslop", tiếng lóng trên Internet dùng để chỉ nội dung, sản phẩm hoặc công cụ kỹ thuật số do AI tạo ra liên quan đến cái chết và tang lễ, thường có chất lượng kém, thiếu tế nhị hoặc mang tính trục lợi từ nỗi đau của người khác.
Dolly Parton không phải trường hợp đầu tiên. Diễn viên Robin Williams, cố ca sĩ Elvis Presley, Kobe Bryant và Martin Luther King cũng từng xuất hiện trong những nội dung AI kiểu này. Có những sản phẩm khiến gia đình người đã khuất phẫn nộ vì hình ảnh hoặc lời nói bị đặt.
Điều đáng lo là những nội dung như vậy có thể xuất hiện gần như ngay lập tức sau một cái chết. Khi gia đình còn chưa kịp thích nghi với mất mát, hình ảnh của người thân đã bị đưa lên mạng dưới những câu chuyện hoàn toàn không có thật.
Có nên trò chuyện với người thân đã mất bằng AI?
Từ những hình ảnh tưởng niệm được tạo hàng loạt trên mạng, AI đang tiến thêm một bước, cho phép con người tạo ra phiên bản kỹ thuật số của người thân đã qua đời và trò chuyện với họ, thông qua phần mềm griefbot. Đây là chatbot được tạo ra để mô phỏng người đã mất, dựa trên những thông tin, hình ảnh, video và đặc điểm tính cách mà người dùng cung cấp.
Jack Manning, nghiên cứu sinh tại Đại học Colorado Boulder (Mỹ), cho rằng vấn đề này có thể ngày càng phức tạp khi công nghệ phát triển. Anh nghiên cứu cách con người sử dụng AI để tiếp tục duy trì mối liên hệ với người đã khuất.
Anh từng mất chị gái khi cô mới 13 tuổi, nhưng chưa bao giờ tạo một phiên bản AI của cô. Với Manning, vấn đề trước hết nằm ở sự đồng thuận. Chị gái anh chưa từng cho phép sử dụng hình ảnh hay ký ức về mình theo cách đó. Anh cũng không muốn một chương trình máy tính trở thành "người diễn giải" ký ức về chị.
"Tôi trân trọng những ký ức về chị và không muốn một công nghệ nào đó nói với tôi rằng tôi đã nhớ về chị sai cách", anh nói.
 |
| Manning từ chối trò chuyện với AI vì trân trọng những ký ức với chị gái. Ảnh minh họa: RDNE Stock project/Pexels. |
Justin Harrison lại có lựa chọn khác. Sau khi mẹ được chẩn đoán mắc ung thư giai đoạn cuối, ông bắt đầu xây dựng một phiên bản AI của bà khi vẫn còn sống. Mẹ ông được xem sản phẩm và đồng ý với dự án.
Khi còn sống, hai mẹ con chủ yếu nói về những chuyện thường ngày. Harrison tạo phiên bản AI vì muốn có cơ hội trò chuyện về những vấn đề sâu sắc hơn mà họ chưa kịp nói trước khi bà qua đời.
Bốn năm sau, ông chỉ trò chuyện với phiên bản AI của mẹ khoảng một lần mỗi tháng. Harrison cho rằng công cụ này giúp ông bớt cảm giác tội lỗi vì khi mẹ còn sống, ông luôn nghĩ mình chưa dành đủ thời gian cho bà.
Tuy nhiên, chuyên gia lo ngại AI có thể khiến con người né tránh một phần tự nhiên của quá trình đau buồn.
Robin Silver, nhà tâm lý học sinh thái và người hỗ trợ người sắp qua đời, cho rằng việc trò chuyện với chatbot đóng vai người đã mất có thể khiến con người nhanh chóng lấp đầy khoảng trống thay vì học cách sống cùng sự mất mát. Bà khuyến khích người đang chịu tang viết thư, nói chuyện thành tiếng với người đã khuất hoặc làm những điều họ từng yêu thích.
Tiến sĩ Dan Wolfson, nhà tâm lý học lâm sàng chuyên về nỗi mất mát, cũng đặt câu hỏi liệu AI có khiến người đang đau buồn ít tìm đến bạn bè và gia đình hơn hay không. Theo ông, sự đồng hành của cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.
Dù vậy, griefbot vẫn có thể mang lại cảm giác hữu ích cho một số người. Một khảo sát 6.000 người tại Mỹ, Anh và Canada cho thấy chỉ 6% từng tìm đến các công cụ kỹ thuật số như ứng dụng tưởng niệm hoặc griefbot sau khi người thân qua đời. Trong nhóm này, 88% đánh giá chúng hữu ích.
Đáng chú ý, nhiều người cũng không sử dụng những phiên bản AI này lâu dài. Nghiên cứu của Manning cho thấy một số người chỉ tìm đến chúng trong thời gian ngắn, bởi họ còn một điều cuối cùng muốn nói với người đã mất, điều mà họ cảm thấy đã bỏ lỡ khi người đó còn sống.
Silver cảnh báo nỗi đau cũng có thể trở thành cơ hội kinh doanh. Khi một người đang chịu tang ở trạng thái dễ tổn thương, họ có thể sẵn sàng trả tiền cho bất cứ thứ gì hứa hẹn giúp mình cảm thấy người đã mất vẫn còn ở bên.
Theo nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt, trẻ em và thanh thiếu niên ngày nay phải đối mặt với một loại áp lực mà các thế hệ trước không hề biết đến: áp lực từ những lượt thích, bình luận và sự so sánh không hồi kết trên mạng xã hội. Điều này tạo ra một vòng xoáy độc hại, nơi lòng tự trọng bị gắn chặt với những con số ảo thay vì giá trị thực tế.
