|
|
Lĩnh vực điện tử tại Việt Nam vẫn cho thấy nhu cầu tuyển dụng lớn. Ảnh minh họa: Phương Lâm. |
Theo báo cáo Nhân lực ngành điện tử Việt Nam 2026 của Navigos Search, khảo sát 22 doanh nghiệp trong lĩnh vực này từ ngày 24/7-17/9, 82% doanh nghiệp dự kiến mở rộng lực lượng lao động trong 12 tháng tới.
Nhu cầu nhân sự không chỉ tập trung ở dây chuyền sản xuất. 91% doanh nghiệp dự báo gia tăng nhu cầu tuyển dụng với các vị trí kỹ thuật. Tiếp đến là vị trí sản xuất và quản lý chất lượng với 86%. Nhóm nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới (R&D/NPI) cũng ghi nhận tỷ lệ 82%.
Những con số này cho thấy ngành điện tử vẫn cần lực lượng lao động lớn, ngay cả khi tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng hiện diện trong nhà máy. Tuy nhiên, yêu cầu đối với người lao động cũng dần thay đổi. Bên cạnh khả năng vận hành dây chuyền, doanh nghiệp cần nhân sự có thể làm việc với hệ thống tự động, dữ liệu và công nghệ mới.
AI vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi
Thực tế, 73% doanh nghiệp tham gia khảo sát xác định lao động trực tiếp là nhóm khó tuyển dụng nhất trong 3-5 năm tới. Các vị trí kỹ sư, chuyên gia R&D đứng tiếp theo với 50%, kỹ sư tự động hóa đạt 36%, kỹ sư chất lượng và NPI đạt 32%.
Khoảng cách giữa nhu cầu nhân lực và khả năng đáp ứng càng đáng chú ý khi AI chưa được triển khai phổ biến. Một nửa doanh nghiệp được khảo sát cho biết chưa ứng dụng AI ở bất kỳ khâu sản xuất nào.
Trong nhóm đã triển khai, các ứng dụng phổ biến nhất là lập kế hoạch, sắp xếp sản xuất và kiểm tra chất lượng bằng hình ảnh, cùng chiếm 22,7%. Bảo trì, kiểm soát quy trình và quản lý chuỗi cung ứng đều đạt 13,6%.
 |
| Doanh nghiệp ngành điện tử vẫn gặp nhiều rào cản trong quá trình ứng dụng AI vào công việc. Ảnh minh họa: Shutterstock. |
Các kết quả cho thấy doanh nghiệp tiếp cận AI theo hướng chọn lọc, ưu tiên những khâu có dữ liệu sẵn và khả năng đo lường hiệu quả. Dù vậy, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại.
45,5% doanh nghiệp cho biết thiếu nhân sự trình độ cao là rào cản, trong khi 40,9% lo ngại chi phí đầu tư ban đầu và khả năng thu hồi vốn. Ngoài ra, 36,4% đề cập đến thời gian cần thiết để đào tạo công nghệ mới, trong khi 31,8% gặp hạn chế liên quan đến thỏa thuận bảo mật (NDA) và chính sách dữ liệu của khách hàng.
Vấn đề vì thế không đơn thuần là mua sắm hệ thống AI. Doanh nghiệp còn phải giải quyết bài toán về nhân lực, dữ liệu, quy trình và khả năng tích hợp công nghệ vào hoạt động hiện tại. Theo khảo sát, 55% doanh nghiệp dự kiến đào tạo lại hoặc nâng cao kỹ năng AI cho nhân viên trong 12 tháng tới. Trong khi đó, một nửa chưa có kế hoạch tuyển dụng riêng nhân sự sở hữu kỹ năng AI.
Nhu cầu nâng cấp kỹ năng của nhân sự ngành điện tử
Những thách thức tại Việt Nam nằm trong xu hướng chuyển đổi rộng hơn của ngành điện tử toàn cầu. Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), trong khuôn khổ hợp tác về lực lượng lao động nhà máy thông minh công bố hồi tháng 6, khoảng 3/4 công việc sản xuất được dự báo thay đổi trong thập kỷ tới.
Khoảng 40% kỹ năng cần thiết cho lực lượng lao động công nghiệp tương lai là kỹ năng mới. WEF cũng cho biết 63% doanh nghiệp xem thiếu hụt kỹ năng là trở ngại lớn nhất đối với quá trình chuyển đổi. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cấp năng lực của người lao động.
 |
| Người lao động trong ngành điện tử cần nâng cấp kỹ năng để đáp ứng yêu cầu mới. Ảnh minh họa: Reuters. |
Cuộc cạnh tranh về nhân lực cũng xuất hiện ở nhiều trung tâm bán dẫn. Theo dữ liệu từ nền tảng tuyển dụng 104 Job Bank do Taiwan News dẫn lại, nhu cầu chiêu mộ nhân sự trong ngành bán dẫn tại Đài Loan (Trung Quốc) đạt khoảng 47.000 vị trí/tháng trong năm nay, tăng 20% so với cùng kỳ.
Các vị trí liên quan đến AI vượt 10.000 vị trí/tháng, tăng 67% trong vòng 5 năm. Nhu cầu ngày càng hướng đến nhân lực có khả năng kết hợp kỹ năng AI với kiến thức điện tử.
Theo báo cáo Semiconductors: Etching the new map of strategic supply (tạm dịch: Bán dẫn: Bản đồ mới về nguồn cung chiến lược) do McKinsey & Co., tập đoàn công nghiệp chip SEMI và Quỹ Khoa học Quốc gia thực hiện, nước Mỹ có thể thiếu tới 157.000 người lao động bán dẫn có kỹ năng vào năm 2030.
Những con số này phản ánh bài toán nhân lực của lĩnh vực bán dẫn, không đại diện cho toàn bộ ngành điện tử, nhưng cho thấy áp lực phát triển kỹ năng gia tăng trong các ngành công nghệ.
Với Việt Nam, hướng đi trước mắt không nhất thiết là triển khai AI trên toàn bộ dây chuyền. Kết quả khảo sát của Navigos Search gợi ý rằng doanh nghiệp cần xác định những công đoạn có thể tạo ra hiệu quả rõ ràng, đồng thời chuẩn bị nhân lực đủ khả năng vận hành và giám sát hệ thống. Việc đào tạo lại, nâng cao kỹ năng và cải thiện chất lượng dữ liệu có thể là bước đệm trước khi mở rộng ứng dụng.
AI thách thức Gen Z ở thị trường lao động
Theo chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương, tác giả cuốn sách Trò chuyện cùng Gen Z, AI không chỉ thay đổi cách con người xử lý thông tin mà còn thách thức năng lực tư duy của chúng ta. Trong bối cảnh thị trường lao động biến đổi nhanh chóng, thế hệ trẻ cần rèn luyện khả năng đặt câu hỏi, tư duy phản biện và thích nghi với những thay đổi liên tục để đáp ứng yêu cầu của tương lai.
