Phố Wall đang phát đi tín hiệu về một nền kinh tế Mỹ khỏe mạnh hơn những gì các số liệu GDP cho thấy. Chứng khoán liên tục lập đỉnh, lợi nhuận doanh nghiệp tăng mạnh, nhu cầu đối với các dịch vụ công nghệ và đầu tư vào trung tâm dữ liệu bùng nổ.
Nhưng phía bên kia của các chỉ số và báo cáo, các doanh nghiệp lại ngày càng dè dặt với việc tuyển người. Thị trường lao động nguội lạnh đến mức tốc độ tạo việc làm gần như chỉ còn tương đương những giai đoạn suy thoái. AI đang tạo ra một nghịch lý chưa từng có ở Mỹ.
AI đẩy lợi nhuận lên cao, việc làm lại đi xuống
Theo WSJ, thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng 13% trong năm nay, phát đi tín hiệu về sự tăng tốc kinh tế bất chấp đà tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) còn yếu. Patrick Collison, Giám đốc điều hành công ty thanh toán kỹ thuật số Stripe, mới đây khảo sát 1,5 triệu người theo dõi trên X về triển vọng kinh tế.
Khoảng 13.000 người tham gia kỳ vọng tăng trưởng kinh tế sẽ tăng gấp đôi trong 5 năm tới, đạt trung bình 4,3%, trong khi tỷ lệ việc làm giảm khoảng 8%. Đây là kịch bản của những người "lạc quan về AI" - nơi trí tuệ nhân tạo là đòn bẩy tăng vọt sản lượng kinh tế nhưng đồng thời biến hàng chục triệu lao động thành dư thừa.
Sự bùng nổ không kèm việc làm hiện đã trở thành thực tế. Trong khi đó, chỉ số kinh tế cốt lõi vẫn chưa phản ánh đà bứt phá này. Tăng trưởng GDP thực tế (đã điều chỉnh theo lạm phát) đạt trung bình 2,1% trong năm qua, tương đương năm trước đó; và chỉ đạt 1,5% (quy năm) trong quý II.
 |
Tuy nhiên, thị trường chứng khoán lại mang đến bức tranh trái ngược. Bất chấp thuế quan, chiến tranh, giá dầu tăng cao và GDP thất vọng, thị trường vẫn tăng 13% từ đầu năm đến nay.
Ngay tuần trước, cổ phiếu vọt lên mức kỷ lục sau khi Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Mỹ và Iran có thể đạt thỏa thuận mở lại Eo biển Hormuz trong một hoặc hai ngày. Dù eo biển này đang bị phong tỏa, chứng khoán vẫn giữ vững các mốc kỷ lục.
Sự khác thường vì đâu?
Có hai lý do giải thích sự rời rạc giữa chứng khoán và GDP: thị trường đang bong bóng, hoặc phản ánh đà tăng tốc trong tương lai. Trong một bong bóng, giá cổ phiếu thường tăng nhanh hơn lợi nhuận, làm thổi phồng định giá (hệ số P/E).
Tuy nhiên, thực tế trong năm qua cho thấy lợi nhuận doanh nghiệp lại tăng nhanh hơn giá cổ phiếu. Nếu loại trừ Amazon và Alphabet (với kết quả tăng vọt nhờ khoản đầu tư), lợi nhuận quý II của các doanh nghiệp còn lại tăng tới 32%, theo FactSet. Do đó, hệ số định giá thực chất đã giảm.
Phần lớn động lực đến từ AI, yếu tố thúc đẩy nhu cầu lưu trữ điện toán đám mây và chip máy tính. Dù bản thân AI có thể đang ở trong bong bóng, sự bùng nổ này không chỉ giới hạn ở ngành công nghệ.
Tăng trưởng lợi nhuận trung vị của các công ty thuộc S&P 500 đã tăng lên 13%, từ mức 8% của 2 năm trước, theo Bank of America. Ngân hàng này tính toán tổng doanh thu của chỉ số (không bao gồm năng lượng và tài chính, đã điều chỉnh theo lạm phát và tỷ giá) tăng khoảng 8%, cao hơn nhiều so với GDP.
Động lực thị trường cũng không còn phụ thuộc duy nhất vào nhóm cổ phiếu AI. Nhóm ngân hàng và các cổ phiếu vốn hóa nhỏ - vốn nhạy cảm với chu kỳ kinh doanh - đều tăng mạnh hơn nhóm "Magnificent Seven" trong năm nay. Deutsche Bank ghi nhận cụm từ "diện rộng" xuất hiện liên tục trong các báo cáo kết quả kinh doanh.
 |
| Một trung tâm dữ liệu của Amazon đang được xây dựng tại hạt Maricopa, Arizona (Mỹ). Ảnh: Zuma Press. |
Bill Demchak, Giám đốc điều hành PNC Financial Services, nhận định: "Dù tôi đánh giá cao tác động của AI đối với GDP, đó không thể là động lực duy nhất cho đà tăng trưởng tín dụng hiện nay, xét trên sự phân bổ đa dạng giữa các ngành và địa lý".
Bức tranh toàn cảnh cho thấy doanh nghiệp trên khắp nền kinh tế đang ghi nhận nhu cầu vững chắc, chuyển hóa thành lợi nhuận và doanh thu kỷ lục. Nhưng các doanh nghiệp lại không tuyển dụng.
Tổng số lượng việc làm phi nông nghiệp đã thu hẹp trong tháng 7, đánh dấu lần giảm thứ 5 trong 12 tháng qua. Mức tăng trưởng việc làm ở khu vực tư nhân chỉ đạt trung bình hơn 50.000 việc mỗi tháng trong năm qua - xu hướng hầu như chưa từng có tiền lệ ngoài các giai đoạn suy thoái.
Dù tăng trưởng việc làm sụt giảm, tỷ lệ thất nghiệp vẫn duy trì ở mức trên 4%. Nguyên nhân là lực lượng lao động thu hẹp khi thế hệ Baby Boomer tiếp tục nghỉ hưu và dòng người nhập cư bị thắt chặt.
 |
| Thị trường lao động ngày càng khắt khe với cử nhân đại học, nhưng với người không có bằng cấp, tình hình còn tồi tệ hơn. Ảnh: Bloomberg. |
Yếu tố nhân khẩu học giữ cho tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp, nhưng nhu cầu lao động thực tế rất yếu. Số lượng việc làm cần tuyển dụng mắc kẹt ở mức thấp sau đại dịch, theo Indeed. Tăng trưởng tiền lương hàng năm hiện chỉ đạt 3,2%, mức thấp nhất kể từ trước đại dịch.
Một số rủi ro có thể cản trở kịch bản mong đợi của thị trường. Nhu cầu tiêu dùng duy trì vững chắc dù tiền lương yếu là do các hộ gia đình giảm tiết kiệm. Trong khi đó, đầu tư tư nhân phụ thuộc vào việc phát hành hàng trăm tỷ USD tiền nợ để tài trợ cho các trung tâm dữ liệu.
Cả hai yếu tố này đều không thể kéo dài mãi mãi. Dù vậy, đà bùng nổ hiện tại vẫn có thể tiếp diễn, đặc biệt nếu AI đáp ứng được một phần kỳ vọng của thị trường.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
