Cuộc đời 'nữ hoàng chấm bi' qua 5 tác phẩm nổi bật

Yayoi Kusama qua đời ở tuổi 97, khép lại hành trình sáng tác kéo dài hơn 6 thập kỷ, theo Reuters. Tuy nhiên, dấu ấn của “nữ hoàng chấm bi” vẫn hiện diện qua những mạng lưới vô tận, quả bí ngô, căn phòng gương và nhiều tác phẩm đã trở thành biểu tượng của nghệ thuật đương đại. Cột mốc quan trọng trong sự nghiệp của Kusama đến vào năm 1993, khi bà trở thành nghệ sĩ Nhật Bản đầu tiên có triển lãm cá nhân tại gian Nhật Bản ở triển lãm mỹ thuật quốc tế Venice Biennale (Italy). Thành công của sự kiện góp phần thay đổi đáng kể cách giới nghệ thuật trong nước và quốc tế nhìn nhận bà. Ảnh: Luke MacGregor/Reuters.

Infinity Nets (tạm dịch: Mạng lưới vô tận) là một trong những loạt tranh quan trọng đầu tiên giúp Yayoi Kusama gây chú ý sau khi chuyển đến New York (Mỹ) năm 1958. Trong các tác phẩm thuộc loạt này, Kusama phủ bề mặt tranh bằng vô số nét cong nhỏ lặp đi lặp lại, tạo cảm giác mạng lưới kéo dài không có điểm kết thúc. Theo The Museum of Modern Art (MoMA), cách thể hiện này gắn với mối quan tâm lâu dài của Kusama về sự lặp lại, không gian vô tận và những hình ảnh bà từng nhìn thấy trong các ảo giác. Một tác phẩm tiêu biểu là Untitled (Nets) (1959), được bán với giá gần 10,5 triệu USD tại Phillips New York vào tháng 5/2022, lập kỷ lục đấu giá cho tác phẩm của Kusama vào thời điểm đó. Ảnh: Sotheby's.

Ra đời năm 1962, Accumulation No. 1 (tạm dịch: Sự tích tụ) đánh dấu thời điểm Kusama đưa ý tưởng về sự lặp lại từ mặt tranh sang không gian ba chiều. Theo MoMA, bà phủ kín một chiếc ghế bành bằng hàng chục khối vải mềm được may, nhồi và sơn thủ công, có hình dạng gợi liên tưởng đến bộ phận sinh dục nam. Đây là tác phẩm đầu tiên trong loạt điêu khắc Accumulation của Kusama và cũng là một trong những ví dụ sớm của nghệ thuật điêu khắc mềm. Ảnh: MoMA.

Năm 1965, Kusama thực hiện Infinity Mirror Room-Phalli’s Field (tạm dịch: Phòng vô cực), tác phẩm được bảo tàng Hirshhorn thuộc Viện Smithsonian (Mỹ) xem là một bước đột phá trong sự nghiệp của bà. Bên trong căn phòng là các khối vải mềm phủ chấm đỏ, được bao quanh bởi những tấm gương. Nhờ hiệu ứng phản chiếu, số lượng vật thể hữu hạn dường như được nhân lên vô tận, giúp Kusama đạt được cảm giác lặp lại mà trước đó bà phải tạo thủ công với hàng nghìn chi tiết. Từ tác phẩm này, nữ nghệ sĩ tiếp tục phát triển hơn 20 Infinity Mirror Rooms, đưa người xem bước vào thế giới của ánh sáng, gương và những hình ảnh phản chiếu vô cực. Ảnh: Eikoh Hosoe.

Infinity Mirrored Room - All the Eternal Love I Have for the Pumpkins (tạm dịch: Phòng gương vô cực - Tình yêu vĩnh cửu dành cho những quả bí ngô) ra đời năm 2016, kết hợp hai hình ảnh nổi tiếng nhất trong sự nghiệp Kusama là bí ngô và căn phòng gương. Theo Hirshhorn Museum and Sculpture Garden, Kusama đã yêu thích hình dáng bí ngô từ khi còn nhỏ và đưa motif này vào các bản vẽ từ cuối thập niên 1940, sau đó liên tục sử dụng trong tranh, điêu khắc và nghệ thuật sắp đặt. Trong tác phẩm năm 2016, những quả bí ngô phát sáng mang họa tiết chấm bi được đặt giữa hệ thống gương, tạo nên cảm giác một cánh đồng bí ngô kéo dài vô tận. Ảnh: Maria Brito.

Đằng sau thế giới chấm bi và những không gian vô tận của Kusama là các ám ảnh và ảo giác đã theo bà từ thời thơ ấu. Nữ nghệ sĩ từng kể mình nhìn thấy đốm sáng, hoa văn và hình ảnh lan phủ khắp không gian, từ trần nhà, cửa sổ đến chính cơ thể. Ảnh: Toru Hanai/Reuters.