Cuộc đua tỷ USD phía sau cơn sốt phim ngắn Trung Quốc

Khi còn là một diễn viên chật vật tìm việc tại Los Angeles, Kasey Esser chỉ hy vọng vài người bạn sẽ xem bộ phim đầu tiên anh tham gia. Được chọn đóng vai người sói trong Fated to My Forbidden Alpha - series 60 tập phát trên một ứng dụng di động ít người biết đến, Esser khi đó thậm chí không hình dung được quy mô của thị trường phía sau tác phẩm.

Chỉ vài tuần sau khi phát hành tại Mỹ, bộ phim đạt hàng trăm triệu lượt xem trên toàn cầu. Esser trở thành một trong những gương mặt quốc tế đầu tiên của phim ngắn (microdrama) - thể loại phim dài 90 giây đến 3 phút, phát theo chiều dọc và tối ưu hoàn toàn cho màn hình di động.

Đằng sau những câu chuyện về tình yêu, phản bội, trả thù hay các tỷ phú ẩn danh là một ngành kinh doanh đang tăng trưởng với tốc độ đáng chú ý.

Kasey Esser chuẩn bị cho một cảnh quay trong phim ngắn. Ảnh: Amelia Joyce.

Từ thị trường nội địa đến cuộc đua toàn cầu

Năm 2024, doanh thu phim ngắn tại Trung Quốc lần đầu vượt doanh thu phòng vé điện ảnh cả nước, đạt hơn 50 tỷ nhân dân tệ (khoảng 6,9 tỷ USD), theo Hiệp hội Dịch vụ Phát thanh Truyền hình Trực tuyến Trung Quốc.

DataEye dự báo con số này có thể lên 120 tỷ nhân dân tệ (18 tỷ USD) trong năm 2026, gần gấp đôi quy mô phòng vé điện ảnh truyền thống.

Xuất hiện khoảng năm 2018 và bùng nổ trong đại dịch Covid-19, phim ngắn tận dụng thành công thói quen xem video ngắn trên Douyin, Kuaishou. Các tập phim ngắn được thiết kế với nhịp độ nhanh và liên tục tạo cao trào ở cuối mỗi phút để giữ chân khán giả.

“Ở Mỹ có The Bold and the Beautiful. Microdrama cũng giống như vậy, nhưng được đẩy lên một mức độ cao hơn. Thay vì một nút thắt trong một giờ, mỗi phút đều phải có một tình tiết khiến khán giả muốn xem tiếp”, Anne Chan, nhà sáng lập kiêm CEO AR Asia Production, phân tích.

Khi thị trường nội địa với khoảng 700 triệu người xem dần tiến tới ngưỡng bão hòa, các doanh nghiệp Trung Quốc bắt đầu xuất khẩu không chỉ nội dung mà cả nền tảng, công nghệ sản xuất và mô hình kinh doanh. Mỹ nhanh chóng trở thành thị trường chủ lực.

Theo Omdia, người dùng Mỹ hiện tạo ra khoảng 60% doanh thu toàn cầu của các nền tảng phim ngắn. Họ dành trung bình 35,7 phút mỗi ngày trên ReelShort, cao hơn mức 24,8 phút trên Netflix. ReelShort, DramaBox và GoodShort cũng chiếm khoảng một nửa tổng lượt tải microdrama tại Mỹ trong năm 2025, theo dữ liệu Sensor Tower chia sẻ với CNBC.

Để mở rộng ra nước ngoài, các công ty Trung Quốc ngày càng chú trọng bản địa hóa. Một nghiên cứu của QuestMobile năm 2026 cho thấy khoảng 80% nội dung trên 10 nền tảng microdrama hướng tới khán giả ngoài Trung Quốc đã được dịch và điều chỉnh cho từng thị trường, từ ngôn ngữ, bối cảnh đến diễn viên.

Sự tăng trưởng này bắt đầu thu hút các đối thủ Mỹ. Peacock của NBCUniversal đã ra mắt mục video dọc chuyên biệt trên ứng dụng di động, TikTok phát triển ứng dụng PineDrama, trong khi Fox chuyển chương trình thực tế Farmer Wants a Wife thành các tập chưa đến 2 phút để phát trên My Drama.

Theo Omdia, doanh thu microdrama toàn cầu đạt khoảng 11 tỷ USD năm 2025 và có thể tăng lên 26 tỷ USD vào năm 2030.

AI biến lợi thế chi phí thành vũ khí cạnh tranh

Yếu tố then chốt giúp các doanh nghiệp Trung Quốc đè bẹp đối thủ về tiến độ chính là việc áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quy trình sản xuất.

Tại Linying Studio (Hàng Châu) - nơi từng có thời điểm 10 đoàn phim cùng quay mỗi ngày - chính quyền địa phương đã đầu tư 63 triệu nhân dân tệ để xây dựng tổ hợp trường quay rộng 20.000 m2 với hàng loạt bối cảnh từ văn phòng, biệt thự giới tỷ phú đến đồn cảnh sát.

Zhang Congcong, Phó giám đốc Linying Studio, cho biết các buổi quay trực tiếp ngày càng ít khi công nghệ AI nhanh chóng được đưa vào sản xuất.

Chen Si và Meng Na trong Love in a Long-Awaited Reunion, một phim ngắn tình cảm ăn khách tại Trung Quốc. Ảnh: Presence Matter.

Những công cụ như Seedance của ByteDance hay Kling AI của Kuaishou đang giúp các nhà sản xuất giảm mạnh chi phí và thời gian làm phim. Theo giới sản xuất, một series AI có thể chỉ tốn khoảng 50.000 nhân dân tệ và hoàn thành trong 2 tuần, thay vì mất 1-2 tháng như trước.

Chi phí thấp nhanh chóng kéo sản lượng tăng vọt. Các công ty Trung Quốc phát hành khoảng 128.000 series mới trong quý I/2026, hơn 95% được tạo hoàn toàn bằng AI, theo Hiệp hội Dịch vụ Phát thanh Truyền hình Trực tuyến Trung Quốc. Con số này vượt xa mức trung bình 3.000 series/tháng của năm 2025, trước khi AI bùng nổ.

Mô hình sản xuất hiện chuyển sang chiến lược "xả hàng quy mô lớn": tung ra hàng loạt tác phẩm chi phí thấp để dò đáy thị trường, chấp nhận số đông thất bại để đổi lấy một vài series bùng nổ doanh thu.

AI đang biến sản xuất microdrama thành một cuộc chơi dựa trên quy mô: các studio có thể liên tục tung ra hàng chục tác phẩm, chấp nhận phần lớn thất bại để tìm một vài series ăn khách rồi nhân rộng công thức.

Cuộc chơi tỷ USD và cái giá của AI

Dù AI đang trở thành động lực mới của ngành phim ngắn, nhưng công nghệ này cũng đe dọa hàng triệu lao động truyền thống.

Theo Đại học Bắc Kinh, microdrama đã góp phần tạo hơn 2 triệu việc làm tại Trung Quốc đến cuối năm 2025. Tuy nhiên, khi các studio chuyển sang sản xuất bằng AI, diễn viên, quay phim và nhân viên hậu kỳ ngày càng ít việc.

Tại Hengdian World Studios, được ví như “Hollywood của Trung Quốc”, một nữ diễn viên 25 tuổi cho biết cô từng tham gia 5-6 dự án mỗi tháng nhưng không nhận được vai nào trong tháng 4.

AI hiện vẫn có những hạn chế, từ biểu cảm thiếu tự nhiên, chuyển động cứng nhắc đến việc khó duy trì ngoại hình nhân vật nhất quán. Công nghệ cũng chưa dễ tái tạo những tương tác tinh tế và cảm xúc giữa con người.

Một cảnh trong bộ phim ngắn do Video Rebirth thực hiện, cho thấy công nghệ tạo video bằng AI của startup này. Ảnh: Video Rebirth.

Tuy nhiên, khoảng cách này đang nhanh chóng thu hẹp. Trả lời phỏng vấn của Nikkei, Wayne Zhou, Giám đốc kinh doanh startup Video Rebirth, nhận định đến cuối năm nay, các bộ phim chất lượng cao có AI hỗ trợ có thể cạnh tranh với phim quay trực tiếp ở một số định dạng.

Tuy nhiên, nguy cơ dư cung và sự đào thải từ khán giả vẫn là thách thức lớn. Jason Lin, nhà sáng lập Story Arch Films (California), cho rằng các công ty Trung Quốc sẽ sớm chạm giới hạn nếu chỉ sao chép nội dung trong nước mà không bản địa hóa cho thị trường Mỹ. Dù vậy, ông thừa nhận microdrama đã thu hút nhóm khán giả mà Hollywood truyền thống phần nào bỏ quên. Phần lớn người xem tại Mỹ là phụ nữ 25-45 tuổi, nhóm ngày càng dành nhiều thời gian cho nội dung giải trí trên điện thoại.

Tại Linying Studio, dù đang phát triển phần mềm AI hỗ trợ phân tích kịch bản và xếp lịch quay, Phó giám đốc Zhang Congcong vẫn khẳng định công nghệ có thể tạo ra những hình ảnh mới mẻ nhưng diễn xuất trực tiếp của con người mới là yếu tố duy nhất truyền tải được sự ấm áp, tính nhân văn và chiều sâu cảm xúc.