|
|
Diện tích băng biển Bắc Cực giảm gần 492.000 km2 mỗi thập kỷ. Ảnh: Reuters. |
Báo cáo Copernicus Ocean State Report lần thứ 10, được công bố ngày 1/10, tổng hợp hơn 40 năm dữ liệu từ vệ tinh, phao quan trắc và các cảm biến để đánh giá tình trạng đại dương toàn cầu. Báo cáo đưa ra "cảnh báo rõ ràng nhất từ trước đến nay" về những biến đổi sâu sắc mà các đại dương đang trải qua, theo CNN.
"Đại dương đang biến đổi ngay trước mắt chúng ta. Nước biển nóng lên, mực nước dâng và hệ sinh thái suy thoái là những dấu hiệu có mối liên hệ với nhau, cho thấy một quá trình biến đổi lớn và kéo dài", ông Pierre Bahurel, Tổng giám đốc Mercator Ocean International, tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận thực hiện báo cáo, nhận định.
Bên cạnh những biến đổi dài hạn, một đợt El Nino đặc biệt mạnh đang tiếp tục tạo thêm sức ép lên đại dương. Đây là hiện tượng khí hậu tự nhiên khiến nhiệt độ nước biển dọc xích đạo Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình. Đợt El Nino hiện tại được dự báo có thể trở thành một trong những đợt mạnh nhất từng được ghi nhận.
Đại dương nóng lên nhanh gấp đôi 20 năm qua
Theo báo cáo, các đại dương trên thế giới hấp thụ khoảng 90% lượng nhiệt dư thừa do con người tạo ra từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, khả năng hấp thụ này cũng khiến đại dương nóng lên với tốc độ "đáng báo động".
Tốc độ nóng lên của đại dương đã tăng gấp đôi trong 20 năm qua. Nhiệt độ bề mặt biển lập kỷ lục vào các năm 2023, 2024 và một lần nữa trong năm 2026.
Riêng năm ngoái, các đại dương hấp thụ thêm khoảng 23 zettajoule nhiệt lượng, mức cao nhất trong năm thứ 9 liên tiếp. Để hình dung quy mô này, lượng nhiệt tương đương năng lượng của khoảng 12 quả bom nguyên tử Hiroshima phát nổ mỗi giây trong suốt một năm, hoặc gần 40 lần tổng năng lượng cả thế giới tiêu thụ trong năm 2025.
Lượng nhiệt khổng lồ này tạo ra hàng loạt hệ quả. Nước biển nóng lên làm gia tăng các đợt nắng nóng đại dương, tiếp thêm năng lượng cho những cơn bão mạnh và có sức tàn phá lớn hơn, gây tổn thương sinh vật biển và góp phần làm mực nước biển dâng.
Mực nước biển trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 3,8 mm mỗi năm kể từ năm 1999, tương đương tổng mức tăng gần 10 cm. Tốc độ này tiếp tục tăng nhanh kể từ năm 2012, đe dọa hàng trăm triệu người đang sinh sống tại các khu vực ven biển.
 |
| Báo cáo mới dựa trên hơn 40 năm dữ liệu cho thấy đại dương đang nóng lên, dâng cao và suy thoái hệ sinh thái với tốc độ khiến thế giới chưa kịp thích ứng. Ảnh: Reuters. |
Không chỉ nóng lên, đại dương còn ngày càng có tính axit cao. Độ axit của nước biển đã tăng khoảng 17% kể từ năm 1985, khi các đại dương hấp thụ ngày càng nhiều khí carbon từ hoạt động của con người.
Axit hóa đại dương đôi khi được gọi là "người anh em song sinh nguy hiểm của biến đổi khí hậu", bởi nó gây tổn hại nghiêm trọng cho hệ sinh thái dưới nước. Nước biển có tính axit cao khiến các loài như hàu, tôm hùm và san hô gặp khó khăn trong việc hình thành và duy trì vỏ hoặc bộ xương.
Từ Địa Trung Hải đến Bắc Cực đều chịu sức ép
Một số khu vực đang chịu tác động đặc biệt nghiêm trọng khi Trái Đất ấm lên. Theo Karina von Schuckmann, cố vấn cấp cao tại Mercator Ocean International và đồng tác giả báo cáo, các vùng biển châu Âu đang chịu "sức ép rất lớn".
Biển Địa Trung Hải và Biển Đen đều trải qua những đợt nắng nóng đại dương kỷ lục trong năm 2024. Một số đợt kéo dài hơn 30 ngày, đẩy nhiệt độ nước biển cao hơn mức trung bình tới 4,6 độ C.
"Đây không phải những đợt nóng riêng lẻ. Chúng diễn ra trong bối cảnh đại dương liên tục nóng lên, làm thay đổi các điều kiện mà hệ sinh thái biển phải thích nghi", Blanca Fernández-Álvarez, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Cao cấp Địa Trung Hải và đồng tác giả báo cáo, nói.
Những biến động cực đoan trên đại dương cũng tác động trực tiếp đến con người.
Báo cáo dẫn trường hợp bão Louis năm 2024. Những con sóng cao tới khoảng 8 m tràn vào một số khu vực ven biển Tây Ban Nha, khiến một người thiệt mạng, gây mất điện trên diện rộng và làm hư hại cơ sở hạ tầng.
Cũng trong năm đó, một cơn bão mang theo gió mạnh kéo dài và dữ dội quét qua Vịnh Bothnian, nằm giữa Thụy Điển và Phần Lan. Lượng nước khổng lồ bị đẩy ra khỏi vịnh khiến mực nước biển tại đây giảm tới 1,5 m, buộc các tuyến phà phải ngừng hoạt động trong 18 giờ.
Một trong những nơi chứng kiến biến đổi mạnh nhất là Bắc Cực, khu vực đang nóng lên nhanh chóng. Nhiệt độ bề mặt biển tại đây đã tăng khoảng 4,2 độ C trong 40 năm qua.
Từ năm 1979 đến 2025, diện tích băng biển trung bình theo tháng tại Bắc Cực giảm khoảng 190.000 dặm vuông (gần 492.000 km2) mỗi thập kỷ. Con số này tương đương diện tích Tây Ban Nha biến mất khỏi vùng băng biển Bắc Cực sau mỗi 10 năm.
Ở đầu kia của Trái Đất, diện tích băng biển Nam Cực giảm xuống mức thấp kỷ lục vào năm 2022. Hiện tượng này trùng với lần đầu tiên được ghi nhận toàn bộ quần thể chim cánh cụt hoàng đế tại một khu vực không thể sinh sản thành công.
Báo cáo cho rằng đây là "dấu hiệu cho thấy biến đổi khí hậu đã bắt đầu làm thay đổi môi trường sống của những loài phụ thuộc vào băng".
 |
| Tốc độ nóng lên của đại dương đã tăng gấp đôi trong 20 năm, kéo theo hàng loạt kỷ lục nhiệt, mực nước biển dâng. Ảnh: Reuters. |
Các quốc đảo đứng trước sức ép lớn
Những quốc gia dễ tổn thương nhất trước các biến đổi của đại dương là các quốc đảo đang phát triển, vốn nằm trên tuyến đầu của tình trạng mực nước biển dâng, bão nhiệt đới ngày càng mạnh, nước dâng do bão và hiện tượng các rạn san hô chết hàng loạt.
"Đối với các quốc đảo, biến đổi đại dương không phải một vấn đề môi trường xa vời. Đây là thách thức trực tiếp đối với kinh tế, phát triển và an ninh, đồng thời là lời cảnh báo về những gì nhiều khu vực ven biển khác có thể phải đối mặt trong tương lai", bà von Schuckmann nói.
Báo cáo kêu gọi duy trì hoạt động quan trắc đại dương trong thời gian dài, qua đó cung cấp cho chính phủ và cộng đồng những dữ liệu cần thiết để chuẩn bị trước những biến đổi đang diễn ra.
"Trách nhiệm của chúng ta là xây dựng năng lực lâu dài để có thể dự báo và chủ động ứng phó với quá trình biến đổi này", ông Bahurel nói.
Những cuốn sách hay về biến đổi khí hậu
“Những kiến thức cơ bản về biến đổi khí hậu”, “Băng - Những câu chuyện ly kỳ từ một thế giới đang dần biến mất”, “Thảm họa khí hậu - Chúng ta đã có gì và làm gì để ứng phó?”,... nằm trong số những cuốn sách giúp độc giả có cái nhìn trực diện và bao quát hơn khi nói đến vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
