Dấu hiệu sớm của sỏi thận chớ nên chủ quan

Đau kéo dài ở vùng lưng và mạn sườn có thể là dấu hiệu cảnh báo sỏi thận. Ảnh: Shutterstock.

Theo Hindustan Times, sỏi thận đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa do thói quen uống ít nước, ăn uống thiếu khoa học, ít vận động và béo phì.

Bác sĩ Kapil Jain, khoa Tiết niệu, Bệnh viện RG (Delhi, Ấn Độ), nhận định trên chuyên trang này rằng sai lầm phổ biến nhất của nhiều người là chủ quan trước các cảnh báo ban đầu, lầm tưởng cơn đau sẽ tự thuyên giảm.

"Việc nhận diện sớm triệu chứng đóng vai trò quyết định giúp ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm và tránh nguy cơ phải can thiệp cấp cứu", bác sĩ Jain nhấn mạnh, đồng thời chỉ ra những dấu hiệu điển hình cần lưu ý.

Những triệu chứng sớm của sỏi thận

- Đau kéo dài

Theo bác sĩ Jain, biểu hiện thường gặp nhất của sỏi thận là cơn đau dữ dội, nhưng trên thực tế, cơn đau thường khởi phát bằng cảm giác đau âm ỉ.

“Nhiều bệnh nhân ban đầu chỉ cảm thấy đau âm ỉ ở vùng thắt lưng, mạn sườn hoặc ngay dưới xương sườn”, ông cho biết.

Khi viên sỏi di chuyển vào niệu quản, cơn đau có thể xuất hiện đột ngột, dữ dội và lan xuống vùng bụng dưới hoặc bẹn. Cơn đau thường xuất hiện theo từng đợt, xen kẽ giữa những khoảng thời gian dễ chịu và những cơn đau nhói.

- Tiểu ra máu

“Một triệu chứng khác tuyệt đối không nên xem nhẹ là có máu trong nước tiểu”, bác sĩ Jain nhấn mạnh.

Trong một số trường hợp, nước tiểu có thể chuyển sang màu hồng, đỏ hoặc nâu. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp lượng máu quá ít nên chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm.

- Các triệu chứng giống nhiễm trùng đường tiết niệu

“Cảm giác nóng rát khi đi tiểu, đi tiểu nhiều lần hoặc khó tiểu cũng có thể xảy ra, đặc biệt nếu viên sỏi nằm gần bàng quang”, bác sĩ Jain cho biết.

Những triệu chứng này rất dễ bị nhầm với nhiễm trùng đường tiết niệu. Mặc dù hai tình trạng có thể cùng tồn tại, sỏi thận cũng có thể gây buồn nôn, nôn, rét run hoặc sốt.

“Nếu sốt xuất hiện cùng với cơn đau dữ dội, đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng đường tiết niệu kết hợp với sỏi gây tắc nghẽn. Đây là một tình trạng cấp cứu y khoa cần được xử trí ngay lập tức”, bác sĩ Jain cảnh báo.

Vì sao cần chẩn đoán sớm?

Theo Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU), khoảng một nửa số người từng mắc sỏi thận sẽ tái phát trong vòng 5-10 năm nếu không thực hiện các biện pháp dự phòng phù hợp.

Tuy nhiên, không phải viên sỏi nào cũng gây triệu chứng ngay từ đầu. Nhiều viên sỏi có kích thước nhỏ có thể tồn tại âm thầm trong thận suốt nhiều tuần hoặc nhiều tháng trước khi di chuyển, gây đau hoặc làm xuất hiện các biến chứng.

Đáng lưu ý, theo bác sĩ Jain, cảm giác khó chịu kéo dài ở vùng lưng hoặc các đợt tái diễn của những triệu chứng đường tiết niệu không nên bị xem nhẹ, đặc biệt ở những người có tiền sử gia đình mắc sỏi thận, thường xuyên mất nước, mắc đái tháo đường, béo phì hoặc có chế độ ăn nhiều muối và thực phẩm chế biến sẵn.

Sỏi thận có thể tồn tại âm thầm trong thời gian dài trước khi gây đau dữ dội hoặc các biến chứng, khiến nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi viên sỏi đã lớn. Ảnh: Trung tâm Y tế Chi Mei/Straits Times.

“Chẩn đoán sớm rất quan trọng vì phương pháp điều trị phụ thuộc vào kích thước và vị trí của viên sỏi”, ông cho biết.

“Những viên sỏi nhỏ thường có thể tự đào thải nhờ uống đủ nước, kiểm soát cơn đau và dùng thuốc. Trong khi đó, những viên sỏi lớn hơn có thể cần đến các thủ thuật can thiệp xâm lấn tối thiểu”. Ông cũng lưu ý rằng việc trì hoãn điều trị có thể làm tăng nguy cơ tắc nghẽn đường tiết niệu, nhiễm trùng, tổn thương thận và phải nhập viện nhiều lần.

Làm thế nào để phòng ngừa sỏi thận?

Theo bác sĩ Jain, phòng bệnh luôn là chiến lược hiệu quả nhất.

“Uống đủ nước, hạn chế ăn quá nhiều muối, duy trì chế độ ăn cân bằng và kiểm soát các yếu tố nguy cơ chuyển hóa sẽ giúp giảm đáng kể khả năng hình thành sỏi thận”, ông nói.

Các hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu Mỹ (AUA) cũng khuyến cáo người có nguy cơ sỏi thận nên duy trì lượng nước uống đủ để tạo ra ít nhất 2-2,5 lít nước tiểu mỗi ngày. Điều này giúp làm loãng nước tiểu, giảm nồng độ các khoáng chất như canxi, oxalat và axit uric (những thành phần dễ kết tinh thành sỏi).

Ngoài việc uống đủ nước, điều chỉnh chế độ ăn là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa sỏi thận. Các chuyên gia khuyến nghị:

• Giảm lượng natri (muối) xuống dưới khoảng 2.300 mg mỗi ngày, vì ăn mặn làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu, từ đó tăng nguy cơ hình thành sỏi canxi.
• Không tự ý cắt giảm canxi trong khẩu phần ăn. Thay vào đó, nên bổ sung đủ canxi từ thực phẩm (khoảng 1.000-1.200 mg/ngày đối với người trưởng thành), bởi canxi trong thức ăn giúp gắn với oxalat trong ruột, làm giảm lượng oxalat được hấp thu và đào thải qua nước tiểu.
• Hạn chế thực phẩm giàu oxalat nếu từng bị sỏi canxi oxalat, như rau bina (cải bó xôi), củ dền, socola, các loại hạt và trà đặc.
• Giảm tiêu thụ đạm động vật như thịt đỏ và nội tạng nếu có nguy cơ cao, bởi chế độ ăn nhiều protein động vật có thể làm tăng axit uric, giảm citrate trong nước tiểu và thúc đẩy hình thành sỏi.

Ngoài chế độ ăn, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên và kiểm soát tốt các bệnh lý như béo phì, đái tháo đường hay hội chứng chuyển hóa cũng được chứng minh giúp giảm nguy cơ tái phát sỏi thận.

Quan trọng hơn, mọi người không nên bỏ qua tình trạng đau mạn sườn kéo dài, tiểu ra máu hoặc đau khi đi tiểu. Việc thăm khám sớm với bác sĩ tiết niệu giúp xác định nguyên nhân, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và phòng ngừa các biến chứng như tắc nghẽn đường tiết niệu, nhiễm trùng hoặc suy giảm chức năng thận.

Đối với người từng bị sỏi thận, các chuyên gia khuyến cáo nên đánh giá thành phần viên sỏi và thực hiện các xét nghiệm chuyển hóa khi cần thiết để xây dựng chế độ ăn uống, dùng thuốc và theo dõi phù hợp, qua đó giảm nguy cơ tái phát.