Đâu là ‘chi phí cơ hội’ ẩn sau bài toán vừa học vừa làm?

Lúc 7h30, Minh Anh (21 tuổi, sinh viên năm ba ngành Marketing tại trường Đại học Tài chính - Marketing TP.HCM), có mặt ở lớp. Đến 12h, cô rời trường để kịp giờ làm cộng tác viên nội dung tại công ty truyền thông ở phường Bàn Cờ. Tối về, bài thuyết trình nhóm vẫn dang dở, trong khi buổi sinh hoạt câu lạc bộ cuối tuần đã bị gạch khỏi lịch để nhường chỗ cho đầu việc phát sinh.

Đi làm sớm giúp Minh Anh có thêm thu nhập và kinh nghiệm. Đổi lại, thời gian dành cho bài vở, sinh hoạt câu lạc bộ hay nghỉ ngơi cũng thu hẹp. Những gì cô đánh đổi khi vẫn tập trung vào công việc giữa lúc còn đi học được gọi là “chi phí cơ hội”.

Quỹ thời gian bị chia nhỏ

Quốc Huy, sinh viên năm hai ngành Hệ thống thông tin Quản lý tại trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, từng làm bán thời gian mỗi chiều tại cửa hàng thiết bị công nghệ ở khu vực trung tâm. Ca làm bắt đầu lúc 14h, nhưng Huy thường rời cơ sở Thủ Đức trước 13h để di chuyển và ăn trưa. Sau 18h, quãng đường về nhà tiếp tục lấy thêm gần một tiếng.

Theo lịch, mỗi ca làm kéo dài 4 tiếng. Thực tế, Huy phải dành gần trọn buổi chiều cho công việc. Khoảng thời gian trước đây dùng để đến thư viện, hoàn thành bài nhóm hoặc tham gia hoạt động ở trường vì thế ít dần.

Sắp xếp lịch hợp lý giúp sinh viên chủ động hơn khi vừa học vừa làm.

“Tôi không còn tính công việc chỉ bằng số giờ đứng ca nữa, vì còn thời gian đi lại, chuẩn bị và việc phát sinh sau đó. Với tôi hiện tại, công việc gần trường hoặc linh hoạt lịch học đáng cân nhắc hơn vị trí lương tốt nhưng tốn thêm thời gian di chuyển mỗi tuần”, Huy cho biết.

Từ đó, Huy chuyển sang xếp lịch theo tuần, ưu tiên giữ trước lịch học, thời gian làm bài, sau đó mới bố trí ca làm vào phần còn lại. Cách sắp xếp này giúp Huy biết rõ một buổi làm thêm sẽ chiếm phần nào trong quỹ thời gian, thay vì chỉ nhận việc rồi tìm cách xoay xở.

Khi sự tập trung phải chia đôi

Là sinh viên năm ba ngành Truyền thông Đa phương tiện tại trường Đại học Văn Lang, Khánh Linh còn nhận công việc freelance sản xuất nội dung cho cửa hàng nhỏ. Có những chiều, Linh vừa chỉnh bài thuyết trình trên lớp vừa theo dõi nhóm chat công việc. Yêu cầu sửa nội dung từ khách hàng có thể xuất hiện giữa lúc cô làm bài, còn lịch đăng bài buổi tối khiến kế hoạch tự học phải lùi thêm vài giờ.

“Tôi vẫn xoay xở để hoàn thành cả bài trên lớp lẫn công việc, nhưng có hôm ngồi trước máy tính khá lâu mà hiệu quả không cao. Bài thuyết trình làm sát giờ nộp thì khó kiểm tra kỹ, trong khi nội dung gửi khách giữa hai tiết học cũng dễ sai và phải sửa lại”, Linh tâm sự.

Chủ động sắp xếp đầu việc giúp sinh viên tận dụng tốt hơn quỹ thời gian mỗi ngày.

Khi vừa học vừa làm, khó khăn không chỉ nằm ở việc thiếu thời gian. Việc liên tục chuyển từ bài tập sang tin nhắn công việc, rồi sang cuộc họp hoặc deadline khác khiến sinh viên khó tập trung trọn vẹn cho từng việc.

Vì vậy, Linh bắt đầu gom công việc cùng loại vào từng khung giờ, xác định deadline nào cần xử lý trước và sắp xếp sớm khi lịch học trùng lịch làm. Khi lịch đã kín, cô hạn chế nhận thêm đầu việc nếu không đủ thời gian hoàn thành.

Với lịch học và làm thường xuyên phải di chuyển, thiết bị sử dụng mỗi ngày cũng cần hạn chế tạo thêm bất tiện. ASUS ExpertBook P3 có thiết kế vỏ nhôm mỏng, nhẹ, thuận tiện mang theo từ giảng đường đến nơi làm việc. Hai khe RAM và hai khe SSD cho phép sinh viên mở rộng bộ nhớ và dung lượng lưu trữ khi yêu cầu công việc tăng lên, mà không cần đổi máy sớm. Thiết bị còn được tặng một năm McAfee Premium, hỗ trợ bảo vệ dữ liệu khi người dùng thường xuyên tải tài liệu, trao đổi file và làm việc trên nhiều nền tảng.

Laptop thiết kế mỏng nhẹ, thuận tiện mang theo từ lớp học đến nơi làm việc.

Sức khỏe cũng cần được đưa vào phép tính

Thu Phương, sinh viên năm hai ngành Kế toán tại Đại học Kinh tế TP.HCM, học ban ngày và làm ba ca tối mỗi tuần tại cửa hàng tiện lợi. Những hôm có bài kiểm tra, cô vẫn ngồi vào bàn ôn bài sau ca làm, thường ngủ ít hơn 1-2 tiếng để kịp chuẩn bị bài cho hôm sau.

“Sáng hôm sau lên lớp tôi khó tập trung nghe giảng, nhiều đoạn phải đọc lại vài lần mới hiểu”, Phương chia sẻ. Những tuần lịch học và lịch làm nối tiếp, cô ăn tối muộn hơn, đồng thời quỹ thời gian dành cho nghỉ ngơi cũng giảm đáng kể.

Phương sau đó ngừng nhận ca vào tối trước ngày kiểm tra và chủ động để một khoảng trống giữa giờ học với giờ làm. Một số tuần, Phương làm ít ca hơn trước. Đổi lại, cô không còn phải dồn bài vở đến khuya và giữ được sự tỉnh táo vào buổi sáng.

Kinh nghiệm đi làm sớm sẽ giá trị hơn khi sinh viên vẫn đảm bảo việc học ổn định.

Trường hợp của Phương cho thấy thời gian nghỉ ngơi cần được tính vào bài toán vừa học vừa làm. Nếu tăng số ca bằng cách cắt bớt giờ ngủ hoặc thời gian hồi phục sức khỏe, khoản thu nhập thêm trước mắt có thể phải đổi bằng chất lượng việc học tập hôm sau.

Tóm lại, vừa học vừa làm không nên được đo bằng số giờ có thể lấp đầy trong tuần. Công việc phù hợp cần mang lại giá trị tương xứng thời gian, sự tập trung và sức lực sinh viên dành ra. Nắm rõ “chi phí cơ hội” giúp người trẻ nhận ra đâu là giới hạn cần giữ, để việc đi làm sớm bổ sung kinh nghiệm mà không làm xáo trộn việc học và cuộc sống cá nhân.