Điểm danh ba nguy cơ khiến gan dễ bị tổn thương

Những thói quen tưởng chừng bình thường trong cuộc sống hiện đại như uống rượu bia sau giờ làm, ăn tối muộn, ít vận động, tăng vòng bụng… có thể gây ra nhiều tổn thương cùng lúc cho gan.

Gan chịu thêm áp lực từ rượu bia, béo bụng và tiểu đường

Các dữ liệu y khoa quốc tế cho biết rượu bia chính là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra bệnh gan tiến triển, từ gan nhiễm mỡ, viêm gan đến xơ gan, suy gan... Theo Viện nghiên cứu Lạm dụng rượu Mỹ (NIAAA), 95-100% người uống nhiều rượu sẽ bị gan nhiễm mỡ và 10-35% số này tiến triển nặng thành viêm gan nhiễm mỡ.

Không ít người phớt lờ tác hại của rượu bia, chủ quan cho rằng “gan vẫn ổn”, mà chưa nhìn nhận đầy đủ nguy cơ. Họ biết rõ bản thân uống rượu bia thường xuyên, song chưa liên hệ thói quen đó với vòng bụng tăng theo thời gian, chỉ số đường huyết và mỡ máu cao trên tờ giấy xét nghiệm.

Rượu bia, béo bụng và tiểu đường là bộ ba nguy cơ làm tăng gánh nặng cho gan.

Thực tế, rượu bia, béo bụng và tiểu đường là bộ ba nguy cơ làm tăng gánh nặng cho gan. Một loại chẩn đoán mới gọi là “bệnh gan liên quan đến rượu bia và rối loạn chuyển hóa” (MetALD) được giới y khoa quốc tế đưa vào hệ thống danh pháp bệnh gan mới từ năm 2023. Rối loạn chuyển hóa ở người bệnh MetALD, chủ yếu là béo phì và tiểu đường.

Mới đây, nghiên cứu công bố tháng 8/2026 trên tạp chí gan mật và tiêu hóa Nature Reviews ước tính MetALD đang ảnh hưởng đến 4,1% người trưởng thành toàn cầu. Nếu đánh giá và báo cáo đầy đủ, con số chẩn đoán mắc bệnh MetALD thực tế có thể cao hơn gấp 4 lần.

Đáng chú ý, rượu bia và các rối loạn chuyển hóa như béo phì, tiểu đường làm tăng tốc độ gây tổn thương, viêm gan, xơ hóa gan. Riêng ở Mỹ, MetALD hiện là nguyên nhân phổ biến thứ ba trong các ca chờ ghép gan.

Thay đổi lối sống, bảo vệ lá gan trước nguy cơ đáng lo ngại

Hiểu về MetALD, người có dấu hiệu béo bụng hoặc tiểu đường nên sớm thay đổi góc nhìn, cân nhắc bỏ hẳn hoặc hạn chế thói quen uống rượu bia. Bởi lẽ, khi cả ba cùng hiện diện, gan không chỉ phải xử lý thêm tác nhân gây hại, mà còn chống chịu nhiều cơ chế tổn thương đang khuếch đại lẫn nhau.

Ở người mắc bệnh gan liên quan đến rượu, ngừng uống hoàn toàn là lựa chọn an toàn nhất cho lá gan. Người có “bụng bia” nên tích cực quản lý cân nặng thông qua dinh dưỡng và vận động, qua đó giảm mỡ nội tạng, cải thiện tình trạng tích tụ mỡ trong gan, viêm gan nhiễm mỡ.

Tổn thương gan thường diễn tiến âm thầm với triệu chứng mờ nhạt trong giai đoạn đầu. Do đó, mọi người nên kiểm tra sức khỏe định kỳ hàng năm để được bác sĩ đánh giá chức năng gan, tầm soát yếu tố nguy cơ tiền tiểu đường và tiểu đường, phát hiện, điều trị kịp thời trước khi quá muộn.

Chủ động chăm sóc và phục hồi chức năng gan thay vì chỉ chờ dấu hiệu bất thường.

Chủ động chăm sóc và phục hồi chức năng gan thay vì chờ dấu hiệu bất thường cũng là điều cần thiết trong chiến lược bảo vệ lá gan. Song, việc sử dụng sản phẩm hỗ trợ bảo vệ gan cần được tham vấn bởi chuyên gia y tế. Sản phẩm cần có cơ sở khoa học tin cậy, nghiên cứu lâm sàng về công dụng, rõ ràng nguồn gốc và minh bạch thành phần.

Những thảo dược được y học cổ truyền công nhận hỗ trợ điều trị bệnh gan có thể kể đến nấm linh chi, hà thủ ô đỏ, núc nác, đan sâm... Ngoài ra, các loại rau, củ, quả dân dã như lê ki ma, củ cải, mướp đắng, tỏi, gấc, đu đủ… cũng được khoa học chứng minh mang đến lợi ích đáng kể cho người mắc bệnh gan do rượu bia.

Người dùng cần tránh áp dụng chế độ “thải độc” truyền miệng thiếu căn cứ, sử dụng thuốc giải độc gan không rõ nguồn gốc hay sản phẩm bổ gan không rõ cơ sở khoa học, bởi chúng có thể gây thêm tổn thương không đáng có cho gan.