Một cuốn sách đang được bàn luận có thể trở thành “thước đo” về vốn hiểu biết, gu và vị thế xã hội. Nhưng việc chưa đọc một tác phẩm không nhất thiết đồng nghĩa với thiếu kiến thức.

Theo Financial Times, trong những cuộc trò chuyện về sách, một câu hỏi tưởng chừng đơn giản, như “Sao bạn chưa đọc cuốn này?”, đôi khi tạo ra áp lực không nhỏ. Người được hỏi có thể cảm thấy mình đang đứng ngoài một nhóm độc giả nhất định, nhất là khi cuốn sách được giới thiệu là tác phẩm “ai cũng đang đọc”.

Đọc sách vốn là một hoạt động mang tính cá nhân. Tuy nhiên, danh sách sách đã đọc ngày càng trở thành dấu hiệu để người khác nhìn nhận gu, vốn hiểu biết và vị trí của một người trong xã hội.

Đọc sách trở thành cuộc cạnh tranh

Cách đơn giản nhất để không bị đánh giá vì chưa đọc một cuốn sách là đọc nó. Nhưng quỹ thời gian có hạn, trong khi mục đích của việc đọc có thể khác nhau: tiếp nhận kiến thức, mở rộng hiểu biết hoặc đơn giản là tìm kiếm niềm vui. Vì thế, không phải tác phẩm nào được nhắc đến nhiều cũng đáng để dành thời gian, và đọc sách cũng không nên trở thành cuộc đua về số lượng.

Điều này càng rõ với những cuốn phi hư cấu bất ngờ trở thành trào lưu. Một tác phẩm có thể xuất hiện trong mọi cuộc trò chuyện ở thời điểm này rồi nhanh chóng nhường chỗ cho chủ đề mới. Nếu sau sáu tháng cuốn sách vẫn được bàn luận, người chưa đọc có thể sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo như Gemini để tóm tắt nội dung và nắm những điểm chính.

Đọc sách vì thế vẫn là lựa chọn cá nhân, phụ thuộc vào quỹ thời gian và điều mỗi người thực sự quan tâm. Một cuốn sách được mua nhưng chưa đọc hay chỉ đi được vài chương rồi dừng lại vì không phù hợp, không nhất thiết đồng nghĩa với việc đọc dang dở hay thiếu kiên trì.

Từ những tác phẩm kinh điển đến sách phi hư cấu đang gây sốt, luôn có những cuốn được xem là “phải đọc”. Ảnh minh hoạ: Cottonbro Studio/Pexels.

Áp lực thường rõ rệt hơn với những cuốn sách đang được xem là “phải đọc”. Mùa hè qua, London Falling (Tạm dịch: London đang lụi tàn) của Patrick Radden Keefe là một trong những tác phẩm được nhắc đến nhiều. Sau thành công của cuốn sách về gia đình Sackler, tác phẩm mới của Keefe nhanh chóng thu hút sự chú ý của các mọt sách.

Tuy nhiên, liên tục được giới thiệu một cuốn sách đôi khi lại tạo ra áp lực ngược. Một cuốn sách được xem là “phải đọc” dễ khiến người chưa đọc cảm thấy mình đang bỏ lỡ điều gì đó, dù đây có thể chỉ là lựa chọn dựa trên thời gian và sở thích cá nhân.

Trong trường hợp London Falling , người chưa đọc sách vẫn có thể nắm được chủ đề thông qua bài viết gốc dài 14.000 từ trên The New Yorker . Hiểu thêm bối cảnh cũng đủ để tham gia cuộc trò chuyện mà chưa cần tìm đọc ngay tác phẩm đang được chú ý. Chẳng hạn, câu chuyện về London và giới tài phiệt Nga có thể bắt đầu từ những hiểu biết sẵn có về cộng đồng này tại thành phố.

Tương tự, khi Thomas Piketty trở thành cái tên được nhắc đến rộng rãi, cuộc trò chuyện không nhất thiết phải xoay quanh cuốn sách của ông mà có thể bắt đầu từ vấn đề bất bình đẳng tài sản - chủ đề đã khiến tác phẩm của Piketty được quan tâm.

Những ví dụ này cho thấy giá trị của việc đọc không chỉ nằm ở việc hoàn thành một danh sách sách đang được chú ý. Kiến thức về chủ đề, bối cảnh và những cuộc thảo luận xoay quanh tác phẩm cũng có thể tạo ra điểm kết nối.

Khoảng trống trong danh sách đọc

Thay vì chạy theo những cuốn sách đang được chú ý, người đọc có thể tìm đến các tác phẩm kinh điển, những cuốn sách đã vượt qua nhiều trào lưu và vẫn giữ được giá trị theo thời gian.

Sách bạn đọc có thể trở thành một phần của hình ảnh cá nhân. Ảnh minh hoạ: Ebahir/Pexels.

Theo The Guardian , danh sách đọc của mỗi người luôn có những khoảng trống. Ulysses của James Joyce là một ví dụ, có những cuốn sách người đọc đã nhiều lần thử sức nhưng vẫn bỏ dở vì không tìm thấy hứng thú. Một tác phẩm được xem là kinh điển không đồng nghĩa với việc nó phù hợp với mọi người, cũng không phải cuốn sách nào cũng đáng để tiếp tục chỉ vì danh tiếng của nó.

Quan trọng hơn, việc từ chối chạy theo những cuốn sách đang được số đông quan tâm cũng không nên biến thành thái độ phủ nhận tất cả những gì phổ biến. Đôi khi, cách thuyết phục nhất để chứng minh một cuốn sách thực sự đáng đọc vẫn là tự mình đọc nó.

Financial Times chỉ ra thói quen khi mọi người thường bắt đầu một mục tiêu nhỏ như mỗi năm hoàn thành ít nhất một tác phẩm kinh điển chưa từng đọc. Nếu không thể đọc hết Ulysses , Moby-Dick (tạm dịch: Cá voi trắng Moby Dick) của Herman Melville có thể là lựa chọn tiếp theo, dù những chương dài về từng chi tiết của nghề săn cá voi vẫn là lý do khiến cuốn sách này trở nên khó tiếp cận. Giới hạn khoảng 450 trang cũng được xem là một mức hợp lý cho những cuộc chinh phục sách như vậy.

War and Peace (Chiến tranh và hoà bình) từng nằm trong danh sách những cuốn bị trì hoãn vì độ dài. Hơn 1.200 trang là một trở ngại không nhỏ, nhưng sau khi đọc xong, tác phẩm lại trở thành cuốn sách đáng để giới thiệu cho người khác.

Câu chuyện này cho thấy khoảng trống trong danh sách đọc không nhất thiết cần được lấp đầy chỉ để đáp ứng kỳ vọng của người khác. Cuốn sách đáng đọc vì nó thực sự khiến người đọc tò mò, mang lại kiến thức hoặc đơn giản là đem đến niềm vui.