Ngày 27/9, Yasmina Toxanbayeva về nhất nội dung đi bộ marathon nữ cự ly 42,195 km tại ASIAD 2026 với thành tích 3 giờ 22 phút 20 giây, bỏ xa đối thủ Trung Quốc gần 4 phút.

Tuy nhiên, VĐV người Kazakhstan không thể giữ tấm HCV sau khi ban tổ chức tiếp nhận khiếu nại liên quan đến đôi giày cô sử dụng. Kết quả của Toxanbayeva sau đó bị hủy vì mẫu giày này không nằm trong danh sách được Liên đoàn Điền kinh Thế giới phê duyệt, theo Reuters.

Vụ việc khiến thứ hạng nội dung đi bộ marathon nữ phải thay đổi, đồng thời cho thấy những yêu cầu nghiêm ngặt về trang thiết bị mà VĐV phải đáp ứng để thành tích được công nhận tại các giải đấu áp dụng quy định của Liên đoàn Điền kinh Thế giới.

Quy định thế nào?

Liên đoàn Điền kinh Thế giới có bộ quy định riêng về giày thi đấu, mang tên Athletic Shoe Regulations (C2.1A), tạm dịch: Quy định về giày điền kinh. Phiên bản được Hội đồng Liên đoàn Điền kinh Thế giới thông qua ngày 19/3/2026 và có hiệu lực từ ngày 20/4/2026, theo Kursiv Media.

Các quy định này đặt ra những yêu cầu về cấu tạo, độ dày đế, công nghệ bên trong và khả năng thương mại của giày được sử dụng trong các cuộc thi thuộc phạm vi áp dụng.

Một yêu cầu quan trọng là mẫu giày phải được Liên đoàn Điền kinh Thế giới phê duyệt và xuất hiện trong cơ sở dữ liệu giày được phép sử dụng. Tổ chức này hiện có công cụ Shoe Check để VĐV, HLV, quan chức và nhà sản xuất kiểm tra từng mẫu giày. Hệ thống cho biết một mẫu có được phê duyệt hay không và được phép sử dụng ở những nội dung nào.

Đối với chạy đường trường và đi bộ đường trường, quy định hiện hành đặt mức tối đa 40 mm cho độ dày đế giày. Đây là một trong những giới hạn kỹ thuật được quy định rõ trong bảng thông số của Liên đoàn Điền kinh Thế giới.

Mẫu giày Toxanbayeva sử dụng được xác định không nằm trong danh sách được Liên đoàn Điền kinh Thế giới phê duyệt. Ảnh: National Olympic Committee of Kazakhstan.

Quy định cũng kiểm soát cấu trúc bên trong của giày. Theo đó, giày thi đấu không được có quá một tấm hoặc thanh cứng được gắn bên trong theo cách bị cấm. Các yêu cầu này nhằm kiểm soát mức độ hỗ trợ cơ học mà giày có thể mang lại cho VĐV.

Liên đoàn Điền kinh Thế giới giải thích rằng hệ thống quy định giày được xây dựng nhằm tạo ra những tiêu chuẩn minh bạch, khách quan và công bằng, đồng thời bảo vệ tính toàn vẹn của thi đấu. Trách nhiệm kiểm tra mẫu giày có được phê duyệt và phù hợp với nội dung thi đấu thuộc về VĐV.

Điều này cũng có nghĩa không phải cứ mang giày của một thương hiệu được Liên đoàn Điền kinh Thế giới chấp thuận là mặc nhiên hợp lệ. Từng mẫu cụ thể phải đáp ứng yêu cầu và được liệt kê trong hệ thống.

Vì sao VĐV vẫn được thi đấu?

Việc Toxanbayeva được phép xuất phát rồi sau đó bị hủy kết quả không nhất thiết trái với quy định của Liên đoàn Điền kinh Thế giới.

Quy định về giày điền kinh cho phép việc kiểm tra giày được thực hiện trước hoặc sau cuộc thi. Trong trường hợp tình trạng của một mẫu giày chưa được xác định hoặc còn nghi vấn, VĐV có thể được phép thi đấu trong khi việc xác minh tiếp tục được thực hiện.

Sau khi cuộc thi kết thúc, quan chức có thể yêu cầu kiểm tra đôi giày mà VĐV đã sử dụng. Thông tin về mẫu giày có thể được gửi tới Liên đoàn Điền kinh Thế giới để xác minh. Nếu kết quả cho thấy đó là mẫu giày chưa được phê duyệt, thành tích của VĐV có thể bị hủy.

Sau cuộc đua, các quan chức kỹ thuật kiểm tra giày của những VĐV giành huy chương. Đôi giày của Toxanbayeva được xác định không có trong danh sách mẫu được Liên đoàn Điền kinh Thế giới phê duyệt. Hình ảnh cùng thông tin về đôi giày được gửi tới Liên đoàn để tổ chức này đưa ra kết luận. Lễ trao huy chương vì thế bị trì hoãn, theo Der Spiegel.

Liên đoàn Điền kinh Thế giới sau đó xác nhận đôi giày Toxanbayeva sử dụng không đáp ứng các yêu cầu áp dụng cho cuộc thi. Theo OCA, cô bị loại theo điều khoản kỹ thuật liên quan đến việc tuân thủ quy định về giày thi đấu.

Toxanbayeva hoàn thành cự ly 42,195 km với thời gian 3 giờ 22 phút 20 giây. Ảnh: Chalinee Thirasupa/Reuters.

Điểm đáng chú ý là ASICS không phải thương hiệu bị cấm. Liên đoàn Điền kinh Kazakhstan cho biết danh sách giày được Liên đoàn Điền kinh Thế giới phê duyệt có các sản phẩm của ASICS, nhưng mẫu cụ thể Toxanbayeva sử dụng lại không nằm trong danh sách đó.

Liên đoàn Điền kinh Kazakhstan cho biết đôi giày của Toxanbayeva đã được kiểm tra trước cuộc thi và cô vẫn được phép xuất phát. Liên đoàn sau đó gửi khiếu nại, đồng thời cho biết tiếp tục bảo vệ quyền lợi của VĐV.

Phía Kazakhstan cho biết họ không phủ nhận trách nhiệm trong việc bảo đảm VĐV tuân thủ quy định, nhưng cho rằng việc đôi giày đã được kiểm tra trước cuộc thi là một tình tiết cần được xem xét.

Sau khi bị hủy kết quả, Toxanbayeva cho biết cô đã chiến đấu đến cùng và tôn trọng quyết định của ban tổ chức, đồng thời không bình luận thêm về vấn đề đôi giày.

Sau khi kết quả được sửa, Danzengquzong của Trung Quốc được đôn lên nhận HCV với thành tích 3 giờ 26 phút 09 giây. Đồng đội Ma Li nhận HCB với 3 giờ 32 phút 26 giây, còn Yukiko Umeno của Nhật Bản nhận HCĐ với 3 giờ 34 phút 59 giây.