SpaceX vốn là công ty tên lửa nhưng diễn biến cổ phiếu thời gian gần đây lại giống một chuyến tàu lượn siêu tốc.
Chỉ trong tuần qua, CEO Elon Musk chứng kiến cổ phiếu SpaceX có lúc lao dốc gần 14% trong một ngày. Đây thậm chí chưa phải phiên giao dịch tệ nhất kể từ khi công ty lên sàn. Đến cuối tuần, cổ phiếu lại tăng hơn 20% so với đầu tuần. Tính theo giá trị vốn hóa, mức biến động này tương đương hơn 300 tỷ USD.
Với hầu hết CEO, đó sẽ là một hành trình đủ khiến họ mất ngủ. Với Musk, biến động này là lời nhắc rằng giai đoạn “chạy nước rút” đã thực sự bắt đầu.
Sau khi bán thành công giấc mơ SpaceX và tạo nên thương vụ IPO lớn nhất lịch sử hồi tháng 6, ông giờ phải chứng minh công ty có thể thực hiện những tham vọng từng đưa ra, Wall Street Journal nhận xét.
Bước vào giai đoạn thực tế
Áp lực mới tăng mạnh tối 4/8, khi SpaceX công bố báo cáo tài chính đầu tiên kể từ ngày lên sàn. Hai ngày sau, thời hạn hạn chế bán cổ phiếu đối với một số lãnh đạo và cổ đông sở hữu cổ phần từ trước IPO cũng kết thúc.
“Khi người ta nói ‘đó không phải khoa học tên lửa’... thì thực tế, khoa học tên lửa chính là công việc hàng ngày của chúng tôi”, Musk nói đùa khi cổ phiếu SpaceX lao dốc tối hôm đó.
Hiện cổ phiếu SpaceX giảm hơn 28% trong một tháng, xuống quanh mức 114 USD.
SpaceX đồng thời đối mặt áp lực bán cổ phiếu lớn khi thời hạn hạn chế chuyển nhượng (lock-up) sau IPO kết thúc. Nhân viên và lãnh đạo công ty lần đầu được phép bán lượng cổ phần đã nắm giữ, khiến số cổ phiếu có thể giao dịch tăng từ khoảng 639 triệu lên 1,55 tỷ đơn vị. Lượng cổ phần được mở khóa có tổng giá trị hơn 100 tỷ USD.
Giới phân tích cho rằng đây là cơ hội chốt lời đáng kể đối với các cổ đông nội bộ. Trả lời Reuters, Robert Hackel, CEO công ty môi giới R.F. Lafferty & Co., nhận định đây có thể là một trong những đợt kết thúc lock-up đáng chú ý nhất sau một thương vụ IPO.
 |
| Elon Musk trên bảng giao dịch Nasdaq MarketSite tại Quảng trường Thời đại, New York, vào ngày SpaceX niêm yết cổ phiếu lần đầu. Ảnh: Reuters. |
Áp lực nguồn cung vẫn chưa kết thúc. Khoảng 455 triệu cổ phiếu khác tiếp tục bị khóa do giá SpaceX hiện thấp hơn mức IPO 135 USD. Nếu cổ phiếu tăng trở lại và vượt ngưỡng này, lượng cổ phần tiếp theo có thể được mở khóa, tạo thêm áp lực lên diễn biến thị trường.
Kết quả kinh doanh quý vừa qua tốt hơn dự báo của Phố Wall, nhưng mức chi tiêu cho trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn khiến một số nhà đầu tư lo ngại.
Bán tương lai là thế mạnh của Elon Musk
Trong cuộc trao đổi với nhà đầu tư sau đó, Elon Musk nhanh chóng chuyển sang vai trò quen thuộc: thuyết phục thị trường bằng những tham vọng lớn. Chỉ trong vài phút, ông đưa ra hàng loạt dự báo đầy tham vọng, tương tự những gì nhà đầu tư Tesla từng nghe trong các cuộc họp công bố kết quả kinh doanh.
Musk cho biết SpaceX sẽ kết thúc năm với hơn 2 gigawatt năng lực tính toán AI và tiến gần 10 gigawatt vào cuối năm sau, thay vì chỉ khoảng 5 gigawatt.
Ông cũng dự báo trong chưa đầy một thập kỷ, dịch vụ Internet vệ tinh Starlink sẽ cung cấp phần lớn lưu lượng Internet toàn cầu.
“Có lẽ cũng đáng nói rằng dự báo nội bộ của chúng tôi về thời điểm đạt doanh thu 1.000 tỷ USD đã được đẩy sớm từ năm 2031 lên 2030”, Musk nói.
Để hình dung quy mô, doanh thu 1.000 tỷ USD sẽ tương đương gần tổng doanh thu của Amazon và Nvidia trong năm tài chính gần nhất.
Sau đó, Musk bổ sung rằng “không phải không có khả năng” con số này xuất hiện ngay trong năm 2029. Trong khi đó, SpaceX - một công ty vẫn chưa có lãi - chỉ đạt doanh thu 7,8 tỷ USD trong quý vừa qua.
Khả năng khiến nhà đầu tư tin vào những gì có thể xảy ra trong tương lai là một trong những thế mạnh lớn nhất của Musk.
Nó giúp ông huy động lượng vốn khổng lồ cần thiết để xây dựng những doanh nghiệp đòi hỏi chi phí đầu tư rất lớn. Nhưng chính khả năng này cũng khiến các nhà phê bình cho rằng Musk đôi khi khiến những nhà đầu tư nhỏ lẻ dễ bị cuốn theo các viễn cảnh quá xa.
Ông không nói SpaceX sẽ đạt doanh thu 1.000 tỷ USD năm 2029. Nhưng ông cũng không nói điều đó là bất khả thi.
Cách Musk đưa ra những dự báo lớn từng xuất hiện nhiều lần trong các cuộc họp với nhà đầu tư Tesla. Trong nhiều năm, giới đầu tư theo dõi sát từng lời nói, giọng điệu và mức độ hào hứng của ông, đôi khi còn chú ý hơn cả những con số trong báo cáo tài chính.
Tuần qua, vấn đề có thể nằm ở chỗ những thành tựu thực tế của SpaceX, dù đáng kể, lại trở nên khá bình thường khi đặt cạnh những tham vọng mà Musk thường nhấn mạnh.
Starlink đã tăng gấp đôi số thuê bao lên 12 triệu trong một năm. Đây là kết quả đáng chú ý, nhưng vẫn khó gây ấn tượng bằng những câu chuyện về đưa con người lên sao Hỏa hay tham vọng phát triển AI.
Musk cũng cần kiên nhẫn
Nhà đầu tư Tesla từng nhiều lần chấp nhận những tham vọng lớn của Elon Musk sau khi ông chứng minh một số ý tưởng từng bị xem là viển vông có thể trở thành hiện thực.
Model 3, nhà máy tại Trung Quốc và chuỗi lợi nhuận ổn định giúp Tesla dần được định giá không chỉ như một hãng xe, mà còn dựa trên kỳ vọng về robot và xe tự hành.
Với SpaceX, Musk đang muốn lặp lại câu chuyện đó. Ông muốn thị trường nhìn công ty không chỉ là hãng tên lửa mà còn là một thế lực AI có khả năng cạnh tranh với OpenAI và Anthropic.
Khoảng 86% chi tiêu đầu tư gần đây của SpaceX được dành cho AI. Đội ngũ Musk cho rằng các trung tâm dữ liệu AI có thể nhanh chóng tạo doanh thu và hoàn vốn trong chưa đầy một năm. Tuy nhiên, tham vọng này cũng kéo theo khoản đầu tư lớn, trong khi SpaceX còn phải tài trợ cho các dự án dài hạn như Starship và kế hoạch chinh phục sao Hỏa.
Không phải nhà đầu tư nào cũng bị thuyết phục. Các quỹ bán khống đã bắt đầu đặt cược vào đà giảm của cổ phiếu SpaceX, khiến thị trường thêm biến động.
Steve Westly, nhà sáng lập Westly Group, cho rằng câu hỏi lớn với SpaceX lúc này là công ty có thể tăng trưởng nhanh đến đâu và sẽ phải chi bao nhiêu trước khi thực sự có lợi nhuận, theo CNBC.
Áp lực đó phần nào lý giải cách Elon Musk xuất hiện trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh ngày 4/8. Khác với một số lần đối thoại căng thẳng với nhà đầu tư Tesla trước đây, ông lần này tỏ ra kiên nhẫn hơn trước các câu hỏi của giới phân tích, thậm chí chủ động giải thích những vấn đề phức tạp liên quan đến mô hình tài chính.
Musk dường như cũng muốn nhà đầu tư chấp nhận một thực tế: SpaceX đang theo đuổi những dự án đòi hỏi thời gian và nguồn lực rất lớn.
“Khoa học tên lửa” vốn là cách nói để chỉ những công nghệ đặc biệt khó, Musk nói, bởi tên lửa luôn phải đối mặt với nguy cơ thất bại trong mỗi lần phóng.
Với SpaceX, bài toán lúc này không còn là thuyết phục thị trường về một tương lai đầy tham vọng. Elon Musk phải chứng minh công ty đủ sức biến những tham vọng đó thành tăng trưởng và lợi nhuận thực tế.
Trong hơn 200 năm qua, mặc dù trải qua nhiều thăng trầm, thị trường chứng khoán vẫn là nơi tốt nhất để các nhà đầu tư dài hạn xây dựng sự sung túc. Nhưng để thành công trong mảng này, cần hiểu rõ các quy luật của thị trường, hiểu các mùa hoạt động của nó. Câu hỏi lớn nhất về tài chính trong tâm trí tất cả chúng ta ngày nay là gì? Theo kinh nghiệm của tác giả Anthony Robbins trong cuốn Đầu tư thông minh, chúng ta đều đang tìm kiếm câu trả lời cho cùng một vấn đề: “Tôi nên đặt tiền của mình vào đâu?”.
