FIFA ASEAN Cup sống được bao lâu?

67.000 vé trận chung kết Indonesia - Thái Lan tại Gelora Bung Karno được bán hết. Hai ngày trước đó, hơn 31.000 khán giả có mặt ở Kai Tak Stadium để xem Hong Kong, China thắng Campuchia trong trận chung kết FIFA ASEAN Challenge Cup.

Với một giải đấu lần đầu được tổ chức, đó là khởi đầu đáng kể. FIFA cũng đạt được mục tiêu quan trọng khi biến cửa sổ đội tuyển quốc gia tháng 9-10 thành một giải đấu có bảng xếp hạng, chung kết và danh hiệu, thay cho những trận giao hữu vốn ít sức hút.

Chủ tịch FIFA Gianni Infantino từng nói giải được tạo ra để các đội tuyển có thêm những trận cạnh tranh có ý nghĩa. Mùa đầu tiên phần nào cho thấy ý tưởng đó có thể vận hành, nhưng sức hút ban đầu chưa đủ bảo đảm giải sẽ tồn tại lâu dài.

FIFA Days tạo khác biệt

Ưu thế rõ nhất của FIFA ASEAN Cup nằm ở lịch thi đấu. Giải được tổ chức trong dịp FIFA Days, giúp các liên đoàn dễ triệu tập cầu thủ đang chơi ở nước ngoài hơn, điều ASEAN Cup truyền thống thường gặp khó do lịch đấu không phải lúc nào cũng nằm trọn trong FIFA Days.

HLV Tan Cheng Hoe từng nhấn mạnh Malaysia có thể sử dụng đầy đủ hơn những cầu thủ thường xuyên khoác áo đội tuyển nhờ giải được tổ chức trong dịp FIFA Days. Với bóng đá Đông Nam Á hiện nay, chi tiết này ngày càng quan trọng khi nguồn cầu thủ của nhiều đội không còn giới hạn trong giải quốc nội.

Indonesia sở hữu nhiều cầu thủ trưởng thành ở châu Âu, Philippines từ lâu dựa nhiều vào nguồn cầu thủ diaspora, còn Malaysia cũng mở rộng nguồn nhân sự bên ngoài hệ thống trong nước. Việt Nam cũng đang tìm thêm những cầu thủ Việt kiều và nhập tịch đủ điều kiện thi đấu.

Khi các đội có thể mang lực lượng gần với phiên bản mạnh nhất của mình, chất lượng giải đấu tự nhiên tăng lên. Đây cũng là điểm khác biệt rõ nhất để FIFA ASEAN Cup tự tạo chỗ đứng thay vì trở thành một phiên bản khác của ASEAN Cup truyền thống.

67.000 vé trận chung kết Indonesia - Thái Lan được bán hết, cho thấy FIFA ASEAN Cup tạo được sức hút ngay trong lần đầu tổ chức.

Việc chia 14 đội thành hai nhóm cũng cho thấy FIFA muốn các đội có trình độ tương đối gần nhau gặp nhau thường xuyên hơn. Tám đội chơi FIFA ASEAN Cup tại Indonesia, trong khi sáu đội còn lại dự ASEAN Challenge Cup tại Hong Kong, China.

Nếu sau này có thêm cơ chế lên và xuống hạng rõ ràng, mô hình này có thể phát triển theo hướng tương tự một Nations League thu nhỏ. Tuy nhiên, FIFA ASEAN Cup vẫn phải trả lời câu hỏi về vị trí của mình trong một khu vực vốn đã có giải vô địch tồn tại suốt ba thập niên.

Đông Nam Á có cần hai ASEAN Cup?

ASEAN Cup truyền thống không chỉ đơn thuần là một giải đấu. Sau ba thập niên tồn tại, giải đã tạo ra lịch sử, những cuộc đối đầu quen thuộc và thói quen theo dõi của khán giả trong khu vực.

FIFA ASEAN Cup vì thế không bước vào một khoảng trống. Giải mới phải cạnh tranh với một sản phẩm đã có thương hiệu, lượng người xem và giá trị riêng trong nhiều năm.

Ở kỳ đầu tiên, yếu tố mới mẻ giúp FIFA ASEAN Cup dễ tạo sự chú ý. FIFA đứng tên tổ chức, nhiều đội có điều kiện sử dụng lực lượng mạnh hơn, trong khi một danh hiệu mới cũng tạo ra sự tò mò.

Vấn đề sẽ xuất hiện khi sự mới lạ giảm đi. Khi đó, câu hỏi đơn giản hơn là FIFA ASEAN Cup có gì mà ASEAN Cup truyền thống không có.

FIFA Days là câu trả lời đầu tiên, nhưng có thể chưa đủ. Nếu thể thức và các cặp đấu vẫn tương tự, hai giải rất dễ giẫm chân lên nhau.

FIFA Days là lợi thế lớn nhất của giải mới khi các đội có điều kiện triệu tập lực lượng tốt hơn, đặc biệt với những cầu thủ thi đấu ở nước ngoài.

Việt Nam - Thái Lan, Indonesia - Malaysia hay Thái Lan - Indonesia hấp dẫn một phần vì đây là những trận đấu được chờ đợi. Nếu các cặp đấu ấy xuất hiện quá thường xuyên ở ASEAN Cup, FIFA ASEAN Cup, vòng loại châu Á rồi thêm giao hữu, sự đặc biệt sẽ giảm dần.

Đây mới là nguy cơ đáng ngại với FIFA ASEAN Cup. Không phải khán giả lập tức quay lưng, mà giá trị của từng trận đấu có thể bị bào mòn khi người xem liên tục chứng kiến những đối thủ giống nhau tranh những danh hiệu gần giống nhau.

Bài toán bản quyền tại Việt Nam cũng cho thấy thị trường chưa dễ khai thác. Quyền phát sóng chỉ được công bố sát giờ trận Việt Nam - Philippines sau quá trình đàm phán kéo dài, trong khi trước đó xuất hiện thông tin mức chào ban đầu lên tới khoảng 3 triệu USD.

Cuối cùng giải vẫn xuất hiện trên truyền hình Việt Nam, nhưng việc thương thảo kéo tới sát ngày thi đấu là chi tiết đáng chú ý. Một sản phẩm muốn tồn tại lâu dài cần thị trường bản quyền ổn định hơn, thay vì mỗi kỳ lại phải bước vào những cuộc đàm phán căng thẳng ở phút cuối.

Một trận chung kết kín chỗ chưa đủ bảo đảm tương lai của giải. Bản quyền phải bán được với mức hợp lý, nhà tài trợ phải nhìn thấy giá trị và sự quan tâm cần được duy trì ở nhiều thị trường chứ không chỉ tại quốc gia đăng cai.

FIFA đã có đối tác thương mại khi Aspetar trở thành đơn vị trình bày giải đấu đầu tiên, nhưng giá trị hợp đồng không được công bố. Vì vậy, những con số quan trọng nhất về tương lai FIFA ASEAN Cup vẫn nằm ở doanh thu bản quyền, tài trợ và chi phí tổ chức hơn là số khán giả của một trận chung kết.

Giải phải tự tạo lý do để tồn tại

Mùa đầu tiên mang lại một số tín hiệu tích cực. Đông Nam Á vẫn có lượng khán giả lớn cho bóng đá đội tuyển, những trận đấu cạnh tranh dễ thu hút hơn giao hữu và FIFA Days giúp chất lượng nhân sự của các đội được cải thiện.

FIFA ASEAN Cup phải tìm được điểm khác biệt đủ lớn nếu không muốn cạnh tranh trực tiếp với ASEAN Cup truyền thống.

Việc Pakistan, Bangladesh và Hong Kong, China cùng tham dự cũng cho thấy FIFA không muốn bó hẹp giải trong 11 quốc gia Đông Nam Á. Cách mở rộng này có thể giúp tiếp cận thêm thị trường, nhưng đồng thời khiến bản sắc của sân chơi mới trở nên khó xác định hơn.

Nếu khách mời tiếp tục xuất hiện, FIFA cần làm rõ giải đấu muốn trở thành gì. Đó là một giải vô địch Đông Nam Á, một sân chơi dành cho nhóm các nền bóng đá đang phát triển tại châu Á hay một giải quốc tế mở rộng xoay quanh ASEAN?

ASEAN Cup truyền thống có câu trả lời rất rõ: tìm nhà vô địch Đông Nam Á. FIFA ASEAN Cup hiện chưa có một bản sắc dễ hiểu như vậy, và đây không phải chuyện nhỏ nếu giải muốn tồn tại nhiều năm.

Một giải đấu chỉ sống lâu khi khán giả hiểu đội tuyển của họ đang tranh đấu vì điều gì và danh hiệu ấy có ý nghĩa đến đâu. FIFA ASEAN Cup vì thế cần nhiều hơn những trận đấu đông khán giả hay một chiếc cúp mới.

Nếu giải duy trì được trong dịp FIFA Days, giúp các đội đưa lực lượng tốt nhất tới và xây được cơ chế phân hạng hợp lý, nó có lý do để tồn tại. Những trận đấu có tính cạnh tranh thay cho giao hữu cũng là lợi thế đủ lớn nếu FIFA phát triển thành một hệ thống ổn định.

Ngược lại, nếu FIFA ASEAN Cup chỉ trở thành một ASEAN Cup khác với gần như cùng các đội, cùng đối thủ và cùng câu chuyện, sức hút ban đầu sẽ khó kéo dài. Khi ấy, chính khán giả và thị trường truyền hình sẽ quyết định giải nào đáng quan tâm hơn.

Kỳ đầu tiên cho thấy Đông Nam Á có thể tổ chức thêm một giải đội tuyển. Tương lai của FIFA ASEAN Cup phụ thuộc vào câu hỏi khó hơn: khu vực này có thực sự cần hai giải đấu có quá nhiều điểm giống nhau hay không.