Lạm dụng thiết bị điện tử để xem các video ngắn, phim AI độc hại đang trở thành "bẫy" tâm lý nguy hiểm với trẻ nhỏ. Tại Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM), khoảng 70-80% trong số 100 trẻ đến khám tâm lý mỗi ngày có liên quan trực tiếp đến tình trạng này.

80% trẻ khám tâm lý liên quan lạm dụng thiết bị điện tử

Đến khám tại Bệnh viện Nhi đồng 2, bé trai 7 tuổi gần như thu mình hoàn toàn trong thế giới ảo. Em thi thoảng tự cười nói một mình và mẫn cảm, mất khả năng theo kịp bài giảng trên lớp. Trước đó, vì bận rộn, cha mẹ đã trang bị máy tính riêng, vô tình biến thiết bị này thành "người bạn" duy nhất của em suốt nhiều giờ mỗi ngày.

Một bé gái 10 tuổi khác cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Thiếu vắng sự đồng hành của cha mẹ vốn mải miết với gánh nặng sinh kế, em tìm đến game và video giải trí như niềm vui duy nhất. Hậu quả, em dần cô lập với bạn bè, suy giảm nghiêm trọng khả năng nghe, hiểu và diễn đạt ngôn ngữ.

Theo bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, đây là hai trường hợp điển hình cho việc trẻ dành hàng giờ xem đi xem lại các video ngắn có nội dung bạo lực, hành vi gây hấn, ngôn ngữ thô tục hoặc những tình huống phi lý được tạo bằng AI.

Tại bệnh viện, trẻ đến khám và can thiệp liên quan đến lạm dụng thiết bị điện tử đang tăng nhanh cả về số lượng lẫn mức độ phức tạp. Trung bình mỗi ngày, khoa tiếp nhận khoảng 100 trẻ, trong đó các trường hợp liên quan đến lạm dụng thiết bị điện tử chiếm khoảng 70-80%.

Theo bác sĩ Sang, khoa ghi nhận những trẻ sử dụng điện thoại, máy tính để xem đi xem lại livestream, video có ngôn ngữ thô tục, nội dung bạo lực hoặc hành vi gây hấn.

"Với công nghệ AI, việc tạo ra những video ngắn có hình ảnh, âm thanh và tình huống phi thực tế ngày càng dễ dàng. Một số nội dung sử dụng yếu tố gây sốc, hành vi phản cảm hoặc tình huống phi lý để thu hút sự chú ý", bác sĩ Sang nói.

Trẻ nhỏ chưa có đầy đủ khả năng phân biệt giữa nội dung được dàn dựng để giải trí với hành vi phù hợp trong đời thực. Khi liên tục xem những video này mà không có người lớn đồng hành, trẻ có thể dần coi lời nói hoặc hành vi gây hấn là bình thường.

Bác sĩ Sang cho biết việc thường xuyên tiếp xúc với nội dung bạo lực hoặc gây sốc có thể dẫn đến hiện tượng “trơ lì cảm xúc” (desensitization). Đây là tình trạng phản ứng sinh lý và cảm xúc trước một kích thích suy giảm dần khi một người liên tục tiếp xúc với kích thích đó.

Ban đầu, trẻ có thể sợ hãi hoặc khó chịu trước hình ảnh bạo lực, lời nói tục hay hành vi gây hấn. Tuy nhiên, sau nhiều lần tiếp xúc, những phản ứng này có thể giảm dần.

Về cảm xúc và nhận thức xã hội, trẻ có thể giảm sự đồng cảm, giảm mức độ sẵn lòng giúp đỡ người khác và coi những lời lẽ gây hấn là bình thường. Thông qua cơ chế học tập bằng quan sát, trẻ cũng có thể bắt chước ngôn ngữ độc hại hoặc hành vi xuất hiện trong video.

Theo bác sĩ Sang, việc phụ thuộc vào thiết bị điện tử không đơn thuần là một thói quen sinh hoạt xấu mà có thể trở thành yếu tố nguy cơ đối với sự phát triển ngôn ngữ, khả năng kiểm soát cảm xúc và kỹ năng tương tác xã hội của trẻ.

Một khảo sát trên trẻ mẫu giáo tại Nam Định năm 2025 ghi nhận 100% trẻ được điều tra sử dụng ít nhất một thiết bị điện tử mỗi ngày. Trong đó, 37% trẻ xem trên một giờ/ngày và 9% xem hơn 2 giờ/ngày. Nhóm trẻ 8-10 tuổi dành trung bình gần 8 giờ mỗi ngày cho các phương tiện truyền thông.

Việc sử dụng màn hình quá nhiều còn làm thu hẹp thời gian trẻ dành cho vận động, giao tiếp trực tiếp và vui chơi. Trẻ có thể gặp các vấn đề về giấc ngủ, thị giác, tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và các vấn đề chuyển hóa.

Ở khía cạnh phát triển, các nghiên cứu y khoa được bác sĩ dẫn chứng cho thấy lạm dụng màn hình có liên quan đến sự suy giảm tính toàn vẹn của chất trắng và những thay đổi ở vỏ não thùy trán, khu vực liên quan đến tư duy, sự tập trung và khả năng tự điều chỉnh.

Cha mẹ cần biết trẻ đang xem gì

Bác sĩ Sang nhấn mạnh phụ huynh không nên chỉ tập trung vào việc thu điện thoại hoặc cấm trẻ xem video. Điều quan trọng là giúp trẻ hiểu vì sao một nội dung không phù hợp và hình thành khả năng tự nhận diện những điều xấu.

Cha mẹ nên chủ động trò chuyện với trẻ, cùng phân tích tính chân thực và mức độ phù hợp của những nội dung trẻ vừa xem. Với video có hành vi bạo lực, lời nói thô tục hoặc tình huống phi lý, người lớn có thể cùng trẻ phân tích hành vi đó thay vì chỉ cấm đoán.

Gia đình cũng cần đặt giới hạn về thời gian và nội dung livestream, video mà trẻ được phép theo dõi, đồng thời giải thích rõ lý do.

“Người lớn cũng cần làm gương bằng cách thể hiện rõ thái độ không đồng tình trước các hành vi phản cảm trên truyền thông, đồng thời bồi đắp sự đồng cảm trong đời thực thông qua các hoạt động chăm sóc người khác, chăm sóc thú cưng hoặc đối thoại về cảm xúc”, bác sĩ Sang nói.

Nếu trẻ xuất hiện tình trạng vô cảm, thường xuyên gây hấn hoặc có những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi kéo dài, phụ huynh nên tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em để được đánh giá và can thiệp kịp thời.

Trong bối cảnh video AI ngày càng phổ biến, trẻ cần được bảo vệ không chỉ khỏi việc sử dụng màn hình quá lâu mà còn khỏi những nội dung phi lý, thô tục và bạo lực. Những đoạn phim chỉ kéo dài vài chục giây nhưng được xem lặp đi lặp lại có thể ảnh hưởng đến cách trẻ cảm nhận cảm xúc, hành vi và các mối quan hệ ngoài đời thực.