Giáo viên ngổn ngang với trăm việc không tên

Giáo viên phải đảm nhận nhiều vai trò khác ngoài giảng dạy. Ảnh: Pexels.

Đối với nhiều người, tan tầm nghĩa là được dừng công việc, trở về nhà nghỉ ngơi sau một ngày làm việc căng thẳng. Nhưng với cô T.T., giáo viên tiểu học tại TP.HCM, khi buổi học kết thúc, học sinh đã ra về, hàng chục đầu việc vẫn đang chờ cô giải quyết.

Nhiều lúc, cô giáo tranh thủ giờ nghỉ để hoàn thành sổ sách, cập nhật thông tin học sinh trên các nền tảng điện tử hoặc chuẩn bị cho hoạt động tiếp theo. Nếu vẫn chưa hoàn thành, công việc sẽ được chuyển sang buổi tối, cùng giáo án, bài kiểm tra và những tin nhắn từ phụ huynh.

Công việc bủa vây

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, cô T. cho biết đặc thù của bậc tiểu học khiến giáo viên không thể chỉ truyền đạt kiến thức theo giáo án. Học sinh còn nhỏ, nhiều em cần được hướng dẫn từ những việc đơn giản như chuẩn bị đồ dùng, thực hiện nội quy đến cách giải quyết mâu thuẫn với bạn bè.

Một lớp đông học sinh đồng nghĩa giáo viên phải liên tục quan sát, nhắc nhở và điều chỉnh cách tổ chức hoạt động. Trong cùng một tiết học, cô vừa phải bảo đảm tiến độ bài giảng, vừa chú ý đến những em mất tập trung, chưa hiểu bài hoặc có biểu hiện bất thường về mặt tâm lý.

Trước giờ học, giáo viên như cô T. sẽ phải chuẩn bị bài giảng, kiểm tra đồ dùng và nắm tình hình học sinh. Trong giờ học, cô xử lý những tình huống phát sinh. Đến giờ nghỉ, thay vì hoàn toàn được nghỉ ngơi, cô lại tranh thủ hoàn thành hồ sơ hoặc chuẩn bị cho tiết tiếp theo.

Những nhiệm vụ ngoài chuyên môn tiếp tục nối dài danh sách công việc. Không chỉ việc hành chính, cô T. còn phải dành nhiều thời gian để phản hồi cha mẹ học sinh qua điện thoại, tin nhắn. Mỗi việc riêng lẻ có thể không mất nhiều thời gian, nhưng khi cộng lại, chúng chiếm một phần đáng kể trong ngày làm việc.

"Tôi vốn là người ngủ sớm. Nhưng kể từ khi làm giáo viên, thói quen ngủ của tôi thay đổi vì tôi có quá nhiều việc cần hoàn thành", cô T. nói.

Trong khi đó, với thầy C.B., giáo viên THCS tại Hà Nội, áp lực công việc còn đến từ những nhiệm vụ phát sinh trong quá trình chủ nhiệm. Ngoài theo dõi nề nếp, chuyên cần và tình hình học tập, thầy giáo trẻ còn phải trao đổi với phụ huynh, tìm hiểu nguyên nhân khi học sinh nghỉ học không phép, sa sút kết quả hoặc xảy ra mâu thuẫn với bạn bè.

Trong khi đó, thầy vẫn phải dành thời gian soạn bài, chấm bài và chuẩn bị hoạt động giảng dạy. Những công việc chủ nhiệm phát sinh liên tục khiến thời gian đầu tư cho chuyên môn bị thu hẹp. Thầy giáo cho biết nhiều lúc, thời gian xử lý vấn đề của lớp nhiều hơn việc chuẩn bị bài giảng cho ngày hôm sau.

Ngày cuối tuần của thầy B. cũng dần biến mất kể từ khi làm giáo viên. Thay vì có thời gian nghỉ ngơi hoặc hẹn hò cùng bạn bè, thầy phải tham gia các chuyên đề theo yêu cầu của nhà trường. Khi học sinh có hoạt động, thầy cũng cần có mặt để theo dõi, đảm bảo học trò tham gia trong khuôn khổ.

“Điều khiến tôi mệt không hẳn là khối lượng công việc quá lớn trong một ngày, mà là cảm giác công việc không có điểm dừng. Hết giờ dạy chưa có nghĩa là hết giờ làm”, thầy C.B. nói.

Giáo viên bày tỏ kỳ vọng được làm đúng chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy học.

Giáo viên cần được làm việc đúng chuyên môn

Thầy C.B. và cô T.T. không phải những trường hợp cá biệt phải xoay xở với hàng loạt công việc ngoài giảng dạy. Áp lực này cũng được phản ánh qua các khảo sát về điều kiện làm việc của giáo viên.

Trong khuôn khổ khảo sát TALIS 2024, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho biết giáo viên THCS tại Việt Nam dành trung bình 11,2 giờ mỗi tuần cho việc lập kế hoạch và chuẩn bị bài giảng, cao nhất trong 55 quốc gia được so sánh.

Bên cạnh thời gian chuẩn bị chuyên môn, giáo viên còn phải quản lý lớp học, theo dõi kết quả học tập, xử lý công việc hành chính và liên lạc với phụ huynh. Khi không thể hoàn thành tất cả nhiệm vụ trong ngày, họ thường phải tận dụng giờ nghỉ hoặc buổi tối để tiếp tục công việc.

Thực trạng này cũng được phản ánh trong một nghiên cứu đăng trên Multidisciplinary Science Journal năm 2025. Khảo sát 869 giáo viên phổ thông tại Việt Nam cho thấy những người tham gia dành trung bình 4,7 giờ mỗi tuần cho các công việc ngoài giờ làm việc quy định.

Không chỉ chiếm dụng thời gian nghỉ ngơi, tình trạng làm việc kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của giáo viên. Nghiên cứu đăng trên Journal of Public Mental Health, khảo sát 1.072 giáo viên tại 63 trường THPT ở Việt Nam, ghi nhận mối liên hệ giữa khối lượng công việc lớn với tình trạng sức khỏe tinh thần kém và cảm giác ít được hòa nhập xã hội. Việc phải làm thêm vào cuối tuần, ngày nghỉ cũng có thể làm gia tăng những tác động tiêu cực này.

Những kết quả trên cho thấy áp lực nghề nghiệp không chỉ nằm ở số lượng công việc mà còn ở việc giáo viên phải hoàn thành chúng vào thời gian vốn dành cho cuộc sống riêng.

Bàn về vấn đề hiện này, cả cô T.T. và thầy C.B. đều cho rằng ngành giáo dục cần phân định rõ trách nhiệm của giáo viên, thay vì mặc định mọi công việc liên quan học sinh đều phải được giải quyết bất kể thời gian. Giáo viên chủ nhiệm cần đồng hành cùng học sinh, nhưng nếu phần lớn thời gian bị cuốn vào thủ tục hành chính, liên lạc và xử lý sự vụ, việc đầu tư cho chuyên môn khó tránh khỏi bị ảnh hưởng.

Nhìn chung, hai giáo viên không cho rằng cần loại bỏ mọi nhiệm vụ chung của nhà trường. Điều quan trọng là xác định công việc nào thực sự cần thiết, công việc nào có thể tinh giản hoặc giao cho bộ phận chuyên trách hỗ trợ.

Theo cô T.T., giáo viên được đào tạo để giảng dạy, chăm sóc và hỗ trợ sự phát triển của học sinh. Vì vậy, những thủ tục, báo cáo không trực tiếp phục vụ hoạt động giáo dục cần được rà soát, tổ chức theo hướng gọn nhẹ hơn để tránh chiếm dụng quá nhiều thời gian.

Khi được giải phóng khỏi những đầu việc không cần thiết, giáo viên có thể dành nhiều thời gian hơn để quan sát học sinh, điều chỉnh phương pháp giảng dạy và hỗ trợ những em gặp khó khăn. Đây không chỉ là cách cải thiện điều kiện làm việc của nhà giáo mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và hiệu quả học tập cho trẻ.