Ngày 19/8, đại diện Bệnh viện Đặng Văn Ngữ, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, cho biết Việt Nam bắt đầu ghi nhận các ca giun rồng từ năm 2020, trong khi trước đó chưa có trường hợp nào được công bố.
Theo khoa Ký sinh trùng, từ năm 2020 đến trước ca bệnh mới nhất, cả nước ghi nhận 43 trường hợp. Lào Cai có nhiều ca nhất với 26 trường hợp, tiếp đến là Phú Thọ 14 ca và Thanh Hóa 3 ca.
Riêng Bệnh viện Đặng Văn Ngữ đã tiếp nhận, điều trị 18 trường hợp.
"Tổng số trường hợp giun rồng được ghi nhận tại Việt Nam là 44", TS.BS Trần Huy Thọ, Phó giám đốc Bệnh viện Đặng Văn Ngữ, thông tin.
 |
| Đoạn giun rồng kéo ra từ cánh tay anh N.V.T. dài khoảng 10-15 cm do người nhà tự nặn. Ảnh: BVCC. |
Bệnh ký sinh trùng rất hiếm gặp
Giun rồng có tên khoa học là Dracunculus medinensis. Đây là bệnh ký sinh trùng hiếm gặp, từng lưu hành chủ yếu tại các quốc gia có điều kiện vệ sinh và nguồn nước hạn chế ở châu Phi.
Theo bác sĩ chuyên khoa I, bác sĩ nội trú Huỳnh Võ Quốc Kha, phòng khám Dị ứng - Miễn dịch, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - Cơ sở 3, bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi, thường ở người trưởng thành và không phân biệt giới tính. Tuy nhiên, các trường hợp được phát hiện tại Việt Nam trong những năm gần đây phần lớn là nam giới, có tiền sử ăn thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín.
Tác nhân gây bệnh có chu kỳ sống đặc biệt. Người có thể nhiễm giun rồng khi uống nước chứa các loài giáp xác nhỏ thuộc nhóm copepod, thường được gọi là bọ chét nước, mang ấu trùng giun.
Sau khi vào cơ thể, các giáp xác bị tiêu hóa và giải phóng ấu trùng. Chúng xuyên qua thành dạ dày, ruột rồi di chuyển vào các mô. Sau quá trình phát triển và giao phối, giun đực chết, trong khi giun cái tiếp tục lớn lên.
 |
| Bác sĩ Bệnh viện Đặng Văn Ngữ siêu âm cho bệnh nhân. Ảnh: Thanh Loan. |
Giun cái trưởng thành có thể dài khoảng 70-120 cm và di chuyển trong mô dưới da. Khoảng 9-14 tháng sau khi nhiễm, chúng tiến dần về bề mặt da, thường ở vùng chi dưới, đặc biệt bàn chân.
Tại vị trí giun chuẩn bị thoát ra, người bệnh có thể xuất hiện mụn nước, sưng, đau, ngứa hoặc loét. Khi tổn thương tiếp xúc với nước, giun cái có thể chui ra và phóng thích ấu trùng vào môi trường. Các ấu trùng này tiếp tục xâm nhập vào vật chủ trung gian, duy trì chu kỳ lây nhiễm.
Đây cũng là lý do người bệnh thường có cảm giác đau rát dữ dội và tìm cách ngâm chân hoặc vùng tổn thương vào nước để giảm khó chịu. Tuy nhiên, hành động này lại tạo điều kiện để ấu trùng phát tán.
Ăn chín, uống nước an toàn để ngăn bệnh
Theo TS.BS Trần Huy Thọ, hiện bệnh giun rồng chưa có xét nghiệm giúp phát hiện nhiễm bệnh trước khi xuất hiện các biểu hiện đặc trưng. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng và việc phát hiện giun trưởng thành đang chui ra khỏi da.
Ở giai đoạn đầu, bệnh có thể không biểu hiện rõ. Khi giun di chuyển đến da, người bệnh có thể xuất hiện đau, ngứa, sưng, mụn nước hoặc loét. Một số trường hợp có thể kèm sốt, phát ban, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.
"Bệnh hiện chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu. Phương pháp xử lý chủ yếu là lấy toàn bộ con giun ra khỏi cơ thể một cách từ từ, thận trọng, đồng thời chăm sóc vết thương và kiểm soát các triệu chứng", bác sĩ Thọ nói.
 |
| TS.BS Trần Huy Thọ, Phó giám đốc Bệnh viện Đặng Văn Ngữ. Ảnh: BVCC. |
Điều đáng lưu ý là không được tự ý kéo mạnh, chích, rạch hoặc phẫu thuật lấy giun tại nhà.
Nếu thân giun bị đứt trong quá trình lấy ra, các thành phần bên trong và ấu trùng có thể được giải phóng, làm tăng phản ứng viêm tại đường di chuyển của giun. Tổn thương da cũng có thể trở thành cửa ngõ để vi khuẩn xâm nhập.
Theo chuyên gia này, các biến chứng nặng thường liên quan đến nhiễm khuẩn thứ phát. Người bệnh có thể bị viêm mô tế bào, áp xe, nhiễm khuẩn khớp, uốn ván hoặc nhiễm trùng máu. Trong trường hợp nghiêm trọng, bệnh có thể gây tổn thương, biến dạng khớp và đe dọa tính mạng.
Nếu giun chết trước khi thoát ra ngoài, cơ thể có thể phản ứng viêm tại vị trí này và trong một số trường hợp giun có thể bị vôi hóa. Giun di chuyển qua khu vực khớp cũng có thể gây đau và hạn chế vận động.
WHO đánh giá giun rồng rất hiếm khi gây nguy hiểm tính mạng trực tiếp. Tuy nhiên, những cơn đau do tổn thương gây ra có thể khiến người bệnh suy nhược, ảnh hưởng khả năng lao động và để lại tổn thương kéo dài nếu xuất hiện biến chứng.
Theo các chuyên gia, khi nghi mắc giun rồng, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử lý. Trong thời gian chờ khám, nên giữ vùng tổn thương sạch và khô thoáng, tránh để vết loét tiếp xúc với nguồn nước.
Phòng bệnh vì vậy vẫn là biện pháp quan trọng nhất. Người dân cần sử dụng nguồn nước an toàn, ưu tiên nước đã được đun sôi hoặc xử lý phù hợp; không uống nước chưa qua xử lý và không ăn thực phẩm sống, tái hoặc chưa được nấu chín.
Đặc biệt, người dân tại những khu vực có ca bệnh cần thận trọng với các loại thực phẩm thủy sinh và động vật có thể mang ấu trùng nếu được sử dụng khi còn sống hoặc chưa chín kỹ. Một số động vật như rắn, chuột rừng, cá, ếch nếu mang ấu trùng và không được chế biến chín cũng có thể trở thành nguồn lây.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay trước khi ăn và sau khi lao động, đồng thời chú ý chất lượng nguồn nước sinh hoạt.
Trong nhiều năm hành nghề y và từng giữ chức trưởng khoa dinh dưỡng của một bệnh viện lớn, tác giả Hạ Manh đã điều trị hơn 10.000 ca bệnh liên quan đến chế độ ăn uống không lành mạnh. Cuốn sách "Ăn chuẩn ít bệnh" (tập 1) được viết ra từ những kinh nghiệm chuyên môn của vị bác sĩ này, nó sẽ mang đến cho người bệnh những kiến thức hữu ích về dinh dưỡng, để xây dựng chế độ ăn hợp lý.
