Góc tối phía sau những chuyến bay tư nhân xa xỉ Mỹ

Các chuyến bay tư nhân chiếm phần nhỏ trong lưu lượng hàng không dân dụng của Mỹ, và yêu cầu an toàn liên bang ít nghiêm ngặt hơn so với các hãng hàng không thông thường, theo Wall Street Journal.

Ngoài khác biệt về kích thước, máy bay thương mại và máy bay tư nhân chịu sự quản lý và cấp chứng nhận khác nhau từ Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA). Bên cạnh đó, các quy định về đào tạo phi công cũng như bảo dưỡng máy bay không giống nhau.

Hàng không thương mại gồm máy bay vận tải hàng hóa và hãng hàng không lớn và địa phương tại Mỹ. Hàng không tư nhân gồm máy bay của doanh nghiệp, máy bay thuê chuyến (charter) và máy bay thuộc sở hữu cá nhân.

Máy bay tư nhân và thương mại ở Mỹ khác nhau thế nào?

Nhiều hành khách ít biết tới vai trò của nhân viên điều phối chuyến bay, những người làm việc với phi công để lập kế hoạch lộ trình và tránh các vấn đề như thời tiết xấu.

NTSB khuyến nghị FAA yêu cầu hầu hết chuyến bay tư nhân phải có nhân viên điều phối được đào tạo bài bản, nhưng các quy định an toàn hàng không hiện không bắt buộc. FAA đề nghị các công ty khai thác máy bay riêng phải nêu tên trong sổ tay hướng dẫn những người chịu trách nhiệm về hoạt động bay.

“Với các hãng hàng không, quá trình ra quyết định được thực hiện chung giữa nhân viên điều phối và phi hành đoàn. Với công ty khai thác máy bay tư nhân, phi công tự đánh giá các yếu tố như thời tiết và quyết định có nên bay hay không”, Greg Feith - cựu điều tra viên cấp cao của NTSB - cho biết.

Trong vụ tai nạn hôm 1/11, các điều tra viên đang tìm hiểu vì sao các phi công bay vào một cơn giông nguy hiểm có khả năng gây ra băng, mưa đá và nhiễu động.

Máy bay tư nhân và máy bay cỡ nhỏ chiếm phần lớn tai nạn chết người trên bầu trời nước Mỹ. Ảnh: stock.adobe.com.

Thông thường, phi công phải hoàn thành 1.500 giờ bay mới đủ điều kiện làm việc cho các hãng hàng không. Quy định này trở thành nguồn cơn gây tranh cãi giữa các chính trị gia và quan chức hàng không, khi phe phản đối cho rằng cần đề cao chất lượng giờ bay thay vì chỉ nhìn vào con số.

Với các chuyến bay tư nhân, phi công thường có thể lấy bằng lái làm cơ phó khi có ít nhất 250 giờ kinh nghiệm. Để đảm nhận vai trò cơ trưởng, phi công cần có 500-1.200 giờ bay, tùy thuộc vào điều kiện bay.

Độ tuổi nghỉ hưu bắt buộc là 65 với phi công tại các hãng hàng không. Tuy nhiên, không có quy định về độ tuổi tối đa với máy bay tư nhân, mặc dù phi công phải duy trì chứng nhận sức khỏe của FAA và vượt qua một số bài kiểm tra nhất định.

Phi công Bruce Landsberg - cựu Phó chủ tịch NTSB - cho biết quy định này có thể dẫn đến sự không đồng đều về chất lượng phi công tại các công ty khai thác chuyến bay tư nhân. Ông cũng nói áp lực về tài chính cũng ảnh hưởng đến quyết định tuyển dụng. “Một số công ty đang hoạt động với biên lợi nhuận rất thấp. Số tiền trả cho cơ phó mới vào nghề chỉ bằng một phần nhỏ so với phi công giàu kinh nghiệm”, ông chia sẻ.

FAA cho biết họ đã tìm cách hỗ trợ các công ty cho thuê máy bay tư nhân chuẩn hóa quy trình đào tạo phi công.

Các cơ quan quản lý và chuyên gia hàng không coi hệ thống quản lý an toàn là công cụ phát hiện và xử lý sớm các rủi ro trước khi chúng biến thành sự cố nghiêm trọng. Quy định này vốn bắt buộc với các hãng hàng không lớn và nhà sản xuất như Boeing, trong đó cho phép nhân viên chủ động báo cáo lỗi mà không sợ bị phạt hay kỷ luật.

Đối với các công ty cho thuê máy bay tư nhân, FAA chỉ mới áp dụng yêu cầu này gần đây. Trừ đơn vị quá nhỏ, tất cả công ty phải hoàn thành việc cài đặt hệ thống an toàn này muộn nhất là ngày 28/05/2027.

NTSB cho biết lịch sử bảo trì của chiếc Learjet 60 gặp nạn cho thấy máy bay từng được lắp máy ghi âm buồng lái (một trong hai loại hộp đen giúp tìm nguyên nhân tai nạn). Tuy nhiên, hiện chưa rõ thiết bị này còn nằm trên máy bay lúc gặp nạn hay không.

Không giống các hãng hàng không thương mại bắt buộc phải có đủ cả bộ ghi âm buồng lái lẫn bộ ghi dữ liệu chuyến bay, các máy bay tư nhân không nhất thiết phải trang bị cả hai. Các yêu cầu phụ thuộc vào số lượng ghế ngồi và số lượng động cơ trên tàu bay.

Khi thời tiết xấu, phi công hãng bay thương mại hoàn toàn có thể hoãn chuyến và báo lý do là do không lưu hoặc bộ phận điều phối không cho phép cất cánh. Trái lại, phi công chuyến bay tư nhân có thể chịu áp lực từ khách hàng giàu có, những người chi trả số tiền rất lớn cho trải nghiệm và muốn đến nơi đúng giờ.

Máy bay thương mại vẫn là phương tiện an toàn hơn

Theo dữ liệu từ Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia (NTSB), kể từ năm 2015, tỷ lệ các doanh nghiệp khai thác máy bay thuê tư nhân gặp tai nạn luôn cao hơn các hãng hàng không. Năm 2024, tỷ lệ tai nạn cao gấp 5 lần so với các hãng hàng không chở khách và chở hàng. Năm đó, các hãng hàng không không có tai nạn gây chết người nào.

Còn New York Post chỉ ra số liệu thống kê liên bang cho thấy máy bay tư nhân nguy hiểm hơn khoảng 80 lần so với máy bay chở khách truyền thống.

Bảng so sánh số vụ tai nạn chết người trên 100.000 giờ bay giữa máy bay thương mại (màu đen), máy bay tư nhân (màu đỏ), trực thăng thuê riêng (màu xanh) và máy bay cỡ nhỏ (màu cam). Ảnh: New York Post.

Mặc dù về mặt dữ liệu, bay tư nhân nguy hiểm hơn nhiều so với bay thương mại, máy bay vẫn là phương tiện giao thông an toàn nhất ở Mỹ. Theo một nghiên cứu, các chuyến bay thương mại an toàn hơn khoảng 700 lần so với đi ôtô. Riêng trong năm 2024, gần 40.000 người thiệt mạng vì tai nạn đường bộ ở Mỹ. Báo cáo mới nhất của Bộ Giao thông vận tải Mỹ chỉ ra ôtô chiếm 99% tổng số thương tích do tai nạn giao thông trong năm 2023.

Một phân tích rủi ro hồi tháng 5 của Mihhail Berezovski - Phó giáo sư tại Đại học Hàng không Embry-Riddle - cho thấy rằng “xác suất tử vong trên mỗi chuyến bay thương mại thấp hơn đáng kể so với nhiều hoạt động giải trí phổ biến khác, như trượt tuyết, lặn biển, chạy marathon và nhảy dù”.

Kristy Kiernan - Phó giám đốc Trung tâm An toàn Hàng không và Vũ trụ Boeing tại Embry-Riddle - cho biết chưa thể khẳng định hàng không tư nhân kém an toàn hơn.

“Khi nhắc đến ‘hàng không tư nhân’, thuật ngữ này bao hàm nhiều đối tượng: Từ các tổ chức vận hành bài bản với chương trình quản lý chặt chẽ, cho đến những cá nhân sở hữu máy bay riêng - nhóm không bắt buộc tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe tương tự. Điều này giống việc một công ty vận tải hành khách phải tuân theo các quy định khác biệt so với cá nhân tự lái xe ôtô riêng”, bà chia sẻ với USA Today.