Khi tìm hiểu một người trong chuyện tình cảm, chúng ta thường chú trọng sức hút ngoại hình hoặc sự hòa hợp về cảm xúc hơn là tính cách và phẩm chất bên trong. Điều này phần nào thể hiện qua việc sau khi kể với bạn bè hoặc người thân về người mình đang hẹn hò, bạn thường nhận được câu hỏi như “Cô ấy có xinh không?”, “Anh ấy cao bao nhiêu?” hay đề nghị “Cho xem ảnh người ấy đi”.

Thực tế, một người có thể khiến bạn rung động ngay từ lần gặp đầu tiên, nhưng sức hút ấy không đồng nghĩa với việc họ có thể cùng bạn xây dựng một mối quan hệ lâu dài.

Trong cuốn Nghệ thuật yêu, nhà phân tâm học và triết gia Erich Fromm cho rằng tình yêu không đơn thuần là cảm xúc đến một cách tự nhiên, mà còn là một nghệ thuật đòi hỏi sự hiểu biết, nỗ lực và khả năng trưởng thành. Yêu không chỉ là tìm được một người phù hợp để lấp đầy khoảng trống của bản thân, mà còn là học cách quan tâm, tôn trọng và chịu trách nhiệm với người mình yêu.

Từ góc nhìn đó, thay vì chỉ đánh giá một người qua diện mạo hay cảm giác rung động ban đầu, chúng ta có thể chú ý đến 5 phẩm chất không thuộc về ngoại hình dưới đây để hiểu rõ hơn khả năng xây dựng mối quan hệ lâu dài.

Tác giả / Tác phẩm

Nghệ Thuật Yêu (The Art Of Loving)

Tác giảErich Fromm

Xuất bản2023

Nhà xuất bảnNXB Thế Giới

Cuốn sách đi vào phân tích cặn kẽ lý thuyết về tình yêu, lý giải tình yêu như lời giải đáp cho sự tồn tại người và nhu cầu sâu xa nhất của con người là vượt qua sự chia cách, để rời khỏi "ngục tù" cô độc của mình. Để thực sự làm chủ được nghệ thuật yêu, tác giả bàn luận về các tiền đề của nghệ thuật yêu, các phương pháp tiếp cận và thực hành những điều ấy: kỷ luật, sự tập trung, kiên nhẫn và hết lòng quan tâm đến nghệ thuật ấy.

Sự trưởng thành về cảm xúc

Để bảo đảm những điều cơ bản nhất như sự tôn trọng, lòng thấu cảm trong một mối quan hệ, bạn cần ưu tiên sự trưởng thành về cảm xúc khi lựa chọn người yêu.

“Sự trưởng thành về cảm xúc không có nghĩa là một người không bao giờ cảm thấy buồn bực hay khó chịu, mà nằm ở khả năng kiểm soát những cảm xúc khó khăn một cách có trách nhiệm”, Kat Grassetti, Giám đốc lâm sàng tại Trung tâm trị liệu Momima (Mỹ), cho biết.

Theo bà Grassetti, một người có thể được xem là trưởng thành về cảm xúc khi họ biết giao tiếp cởi mở, thừa nhận sai lầm của bản thân, xin lỗi đúng cách khi mắc lỗi và giải quyết bất đồng mà không đổ lỗi cho đối phương hoặc né tránh xung đột. Những hành vi này góp phần tạo nên cảm giác an toàn về mặt cảm xúc, từ đó giúp hai người cùng xử lý những mâu thuẫn thường nhật trong mối quan hệ.

Thay vì ngoại hình, bạn cần ưu tiên sự trưởng thành về cảm xúc khi lựa chọn người yêu. Ảnh: Nguyễn Quang Bảo/Pexels.

Quan niệm này có điểm tương đồng với cách tác giả Erich Fromm lý giải tình yêu trong Nghệ thuật yêu. Theo ông, tình yêu trưởng thành gắn liền với sự quan tâm, trách nhiệm, tôn trọng và hiểu biết. Yêu một người không có nghĩa là tìm cách kiểm soát cảm xúc hay hành vi của họ, mà là học cách hiện diện bên cạnh người ấy bằng sự quan tâm có ý thức.

Điều này đặc biệt quan trọng khi hai người xảy ra bất đồng. Một người trưởng thành về cảm xúc không nhất thiết phải luôn bình tĩnh hoặc biết cách xử lý mọi tình huống hoàn hảo. Điều đáng chú ý là họ có thể nhận diện cảm xúc của mình, chịu trách nhiệm với cách hành xử và sẵn sàng cùng đối phương tìm cách giải quyết vấn đề.

Tính nhất quán

Trong khi một số người cảm thấy hứng thú với những mối quan hệ "lúc nóng, lúc lạnh", những ai thực sự mong muốn một kết nối chân thành và có tiềm năng lâu dài nên coi trọng sự nhất quán khi chọn bạn đời.

“Sự nhất quán là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất giúp bạn nhận biết liệu một người có đáng tin cậy trong các mối quan hệ hay không”, bà Kat Grassetti nói.

Theo bà, những người đáng tin cậy thường làm đúng những gì họ đã nói, duy trì giao tiếp ổn định và thể hiện sự quan tâm đến người khác thông qua những hành động nhỏ mỗi ngày, thay vì chỉ thể hiện điều đó vào dịp quan trọng.

Khi duy trì sự nhất quán trong cách giao tiếp và hành xử, hai người có thể dần xây dựng lòng tin dành cho nhau.

Sự nhất quán là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất giúp bạn nhận biết liệu một người có đáng tin cậy trong các mối quan hệ hay không. Ảnh: Macnalodao/Pexels.

Trong cuốn sách Gắn bó yêu thương, Amir Levine và Rachel Heller phân tích cách các kiểu gắn bó ảnh hưởng đến nhu cầu gần gũi, sự an toàn và phản ứng của mỗi người trong tình yêu. Theo cách tiếp cận này, những người có xu hướng gắn bó an toàn thường cảm thấy thoải mái hơn khi duy trì sự gần gũi, thể hiện nhu cầu và tin tưởng vào mối quan hệ.

Ngược lại, sự thiếu nhất quán trong cách một người thể hiện tình cảm có thể khiến đối phương rơi vào trạng thái bất an, đặc biệt khi họ vốn nhạy cảm với nguy cơ bị từ chối hoặc bỏ rơi. Việc lúc gần gũi, lúc lạnh nhạt mà không có sự giải thích rõ ràng có thể khiến người còn lại liên tục tự hỏi liệu mình có đang được yêu thương hay không.

Lòng thấu cảm

Lòng thấu cảm luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của khi hẹn hò, bởi phẩm chất này giúp bạn cảm thấy mình được nhìn nhận, được nâng đỡ và thấu hiểu. Nếu mối quan hệ thiếu đi cảm giác an toàn về mặt cảm xúc, bạn có thể thấy mình liên tục phải giải thích quá nhiều về cảm xúc của bản thân, trong khi đối phương lại tỏ ra phản kháng hoặc không sẵn lòng lắng nghe.

Lòng thấu cảm luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của khi hẹn hò. Ảnh: Trúc Giang/Pexels .

“Thấu cảm là giữ một tâm thế cởi mở và mong muốn hiểu được những gì người bạn đời đã trải qua, bất kể bạn có cùng quan điểm với họ về vấn đề đó hay không”, chuyên gia Grassetti giải thích.

Theo bà, nếu một người biết lắng nghe mà không phòng thủ, gạt bỏ ý kiến của đối phương, cả hai sẽ có nhiều khả năng cảm thấy được hỗ trợ và đồng hành hơn.

“Thật tuyệt nếu người ấy thực sự quan tâm đến cảm xúc của bạn, thay vì liên tục cố chứng minh rằng mình đúng”, chuyên gia chia sẻ.

Trong Nghệ thuật yêu, Erich Fromm xem sự quan tâm và hiểu biết là những thành tố quan trọng của tình yêu. Theo cách nhìn này, yêu một người không chỉ là yêu hình ảnh mà mình mong muốn về họ, mà còn là nỗ lực hiểu con người thực sự của họ, bao gồm cả những cảm xúc, nhu cầu và trải nghiệm khác biệt.

Khả năng tự nhận thức

Một người thiếu khả năng tự nhận thức có thể khó trưởng thành và thay đổi trong mối quan hệ. Trên thực tế, bạn có thể rơi vào tình thế giống một người cha, người mẹ thường xuyên phải nhắc nhở con cái hơn là một người bạn đời, hoặc liên tục phải lên tiếng bảo vệ những nhu cầu chính đáng của mình.

“Khả năng tự nhận thức giúp mỗi người nhìn ra rằng, những thói quen, cảm xúc và trải nghiệm trong quá khứ tác động đến mối quan hệ như thế nào?”, bà Grassetti cho biết.

Theo nữ chuyên gia, khi có khả năng tự nhận thức, một người sẽ hiểu rõ hơn về hành vi và những khuôn mẫu ứng xử của chính mình. Họ cũng có thể chủ động muốn thay đổi nếu nhận ra những hành vi đó đang gây ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ.

Khả năng tự nhận thức cũng gắn liền với quan niệm về tình yêu trưởng thành của tác giả Erich Fromm. Nếu tình yêu đòi hỏi sự hiểu biết và trách nhiệm, mỗi người cần bắt đầu bằng việc hiểu chính mình, nhận diện những giới hạn và chịu trách nhiệm với hành vi của bản thân thay vì mặc nhiên cho rằng đối phương phải thay đổi để đáp ứng mọi mong đợi.

Một người biết tự nhận thức không nhất thiết phải hoàn toàn giải quyết được những tổn thương trong quá khứ trước khi bước vào tình yêu. Điều quan trọng là họ có thể nhìn nhận những khó khăn của mình, sẵn sàng trao đổi với người yêu và chủ động tìm cách thay đổi những hành vi gây tổn thương cho mối quan hệ.

Sự tôn trọng

Dù một người có ngoại hình hấp dẫn đến đâu, nếu họ không tôn trọng bạn, thời gian và những nhu cầu của bạn, mối quan hệ ấy cũng không đáng để bạn tiếp tục tiêu hao năng lượng.

“Đôi khi, chúng ta nhận ra mình được tôn trọng thông qua những điều nhỏ nhặt trong cuộc sống hàng ngày, mà phần lớn chúng ta thường xem là hiển nhiên”, Giám đốc lâm sàng Grassetti nói.

Theo bà, sự tôn trọng thể hiện ở một người bạn đời biết tôn trọng mong muốn, không gian riêng, thời gian, mục tiêu và khả năng suy nghĩ độc lập của bạn, ngay cả khi hai người không đồng quan điểm.

Tôn trọng không có nghĩa là lúc nào cũng phải đồng ý, hay liên tục nhường nhịn nhu cầu của người kia. Ảnh: m1nhosuy/Pexels.

Trong Nghệ thuật yêu, Erich Fromm nhấn mạnh sự tôn trọng là một trong những yếu tố cốt lõi của tình yêu. Tôn trọng không phải là cố gắng uốn nắn người mình yêu theo mong muốn của bản thân, mà là nhìn nhận họ như một cá nhân độc lập, có suy nghĩ, lựa chọn và con đường phát triển riêng.

Một mối quan hệ bền vững không nhất thiết phải có hai người giống nhau về tính cách, sở thích hay quan điểm sống. Điều quan trọng là cả hai có thể thừa nhận những khác biệt, trao đổi về nhu cầu và cùng tìm cách xây dựng cuộc sống chung mà không làm mất đi bản sắc riêng của mỗi người.

Sức hút ngoại hình có thể là lý do khiến hai người bắt đầu tìm hiểu nhau, nhưng không đủ để bảo đảm sự hòa hợp trong đời sống tình cảm. Thay vì chỉ tự hỏi mình có bị hấp dẫn bởi một người hay không, chúng ta có thể đặt thêm những câu hỏi: Người ấy có đáng tin cậy không? Họ có sẵn lòng lắng nghe khi chúng ta bất đồng? Họ có tôn trọng những giới hạn cá nhân? Và cả hai có thể cùng trưởng thành mà không buộc đối phương phải đánh mất chính mình hay không?

Những câu hỏi ấy không thể giúp dự đoán chắc chắn tương lai của một mối quan hệ, nhưng có thể giúp chúng ta nhìn xa hơn sức hút ban đầu để nhận diện những nền tảng cần thiết cho sự đồng hành lâu dài.