|
| Cha mẹ ngày nay hạn chế phạt con, thay vào đó là tôn trọng và đối thoại cùng con. Ảnh: Pexels. |
Các chuẩn mực và hành vi nuôi dạy con có thể thay đổi đáng kể chỉ trong một thế hệ. Những phụ huynh đang nuôi con nhỏ ngày nay là minh chứng cho sự chuyển dịch này. Họ ngày càng chú trọng thể hiện tình cảm, quan tâm đến cảm xúc và lựa chọn những phương pháp kỷ luật khác với cách họ từng được nuôi dạy.
Cha mẹ giảm phạt, tăng đối thoại với con
Theo khảo sát của Zero to Three, tổ chức phi lợi nhuận chuyên hỗ trợ trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ tại Mỹ, cha mẹ ngày nay có xu hướng nuôi dạy con theo hướng thấu đáo, gắn kết và đồng cảm hơn.
Khảo sát này thực hiện với 2.200 phụ huynh có con từ 1 đến 5 tuổi. Người tham gia được yêu cầu so sánh cách họ nuôi dạy con với cha mẹ mình trước đây, từ việc thể hiện tình cảm, kỷ luật, thiết lập giới hạn đến chăm sóc sức khỏe tinh thần. Kết quả cho thấy nhiều người đang chủ động thay đổi những phương pháp từng được áp dụng trong gia đình khi họ còn nhỏ.
Một trong những thay đổi rõ nhất nằm ở cách kỷ luật trẻ. Hơn một nửa số phụ huynh tham gia khảo sát, tương đương 56%, cho biết cha mẹ họ từng sử dụng hình phạt thể chất với mình khi còn nhỏ, nhưng họ không có ý định áp dụng phương pháp tương tự với con.
Jazmine Perez Young, một người mẹ ở Reisterstown, bang Maryland, cho biết cô từng lớn lên trong gia đình nghiêm khắc. Khi mắc lỗi, cô có thể bị đưa vào phòng riêng hoặc bị phạt không được ra ngoài trong khoảng thời gian không xác định. Tuy nhiên, khi trở thành mẹ của hai con, cô lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn, ưu tiên trò chuyện và giúp con nhận diện cảm xúc.
Khi con buồn bực hoặc tức giận, Perez Young cho phép trẻ có những cảm xúc mạnh, đồng thời hướng dẫn con tìm cách bình tĩnh. Cô có thể gợi ý trẻ sử dụng bao cát đấm, đệm va chạm trong nhà hoặc ra ngoài giậm chân ở một nơi phù hợp để giải tỏa cảm xúc.
Theo cô, trẻ cần được tạo điều kiện để thể hiện sự tức giận, nhưng phải hiểu rằng không được làm tổn thương người khác hay phá hoại đồ đạc. Sau khi bình tĩnh, cha mẹ và con sẽ cùng trò chuyện để giải quyết vấn đề. Cách tiếp cận này khác với trải nghiệm của cô khi còn nhỏ - thời điểm những sai phạm thường được xử lý bằng hình phạt thay vì đối thoại.
Katie Bateman, một người mẹ ở Queens, New York, cũng lớn lên trong gia đình sử dụng đánh đòn để kỷ luật trẻ. Dù vợ chồng cô vẫn đang tìm cách xử lý hành vi của con trai 21 tháng tuổi, họ xác định không sử dụng đánh đòn hay các hình thức phạt thể chất. Thay vào đó, cô cho rằng cần trò chuyện về sự việc sau khi mọi người đã bình tĩnh.
Bên cạnh việc thay đổi cách xử lý hành vi, phụ huynh ngày nay cũng thể hiện tình cảm với con thường xuyên hơn. 61% người tham gia khảo sát cho biết họ nói lời yêu thương với con nhiều hơn so với cha mẹ mình từng làm.
Perez Young cho biết cha cô từng gặp khó khăn trong việc thể hiện tình cảm. Vì vậy, khi nuôi dạy con, cô chủ động nói với trẻ mỗi ngày rằng mình yêu chúng, tự hào về chúng và rằng những sai lầm không phải điều đáng sợ. Cô muốn con biết chúng có thể chia sẻ mọi chuyện với mẹ và cùng nhau tìm cách giải quyết.
|
| Dù có cách nuôi dạy con cởi mở hơn, nhiều gia đình vẫn đối mặt với áp lực lớn. Ảnh: Pexels. |
Áp lực của cha mẹ vẫn lớn
Sự thay đổi trong cách nuôi dạy con không chỉ thể hiện ở việc giảm hình phạt hay tăng tình cảm, mà còn ở cách phụ huynh quan tâm đến sức khỏe tinh thần của chính mình.
Perez Young và Bateman đều đang tham gia trị liệu tâm lý, đồng thời chủ động bảo vệ sức khỏe tinh thần. Bateman cho biết bạn bè đã khuyến khích cô bắt đầu trị liệu, nhắc cô rằng việc chăm sóc bản thân cũng rất quan trọng.
Khi bước vào hành trình làm mẹ, cô cảm thấy biết ơn vì đã có sự hỗ trợ này, đặc biệt sau khi trải qua lo âu sau sinh, những cơn tức giận dữ dội và các biểu hiện mà cô nghi ngờ là trầm cảm sau sinh khi con trai chào đời năm 2025.
Bateman cho rằng việc làm cha mẹ đòi hỏi khả năng điều chỉnh cảm xúc của chính mình. Cô cũng nhận thấy trị liệu tâm lý ngày càng trở nên phổ biến hơn so với vài thập kỷ trước. Trước đây, những cuộc trò chuyện thẳng thắn về sức khỏe tinh thần có thể chưa được cởi mở như hiện nay.
Khảo sát của Zero to Three cũng ghi nhận sự gia tăng tự tin của phụ huynh trong vai trò nuôi dạy con. Năm 2026, 56% người tham gia đồng ý với nhận định “Làm cha mẹ là thử thách lớn nhất của tôi”. Con số này giảm đáng kể so với mức 73% ở năm 2015.
Dù tự tin hơn trong việc nuôi dạy con trở thành người tử tế, cha mẹ vẫn đối mặt nhiều khó khăn từ bối cảnh xã hội. Chi phí sinh hoạt tăng, từ thực phẩm, xăng dầu đến dịch vụ chăm sóc trẻ, khiến nhiều gia đình chịu áp lực tài chính. Trong khảo sát, 33% phụ huynh cho biết họ đang gặp khó khăn khi chi trả những nhu cầu cơ bản như thực phẩm và tiền thuê nhà.
Một vấn đề khác là nguồn thông tin nuôi dạy con ngày càng đa dạng. Phụ huynh thường xuyên tham khảo trung bình 5 nguồn khác nhau. Trong đó, nguồn phổ biến nhất là chính mẹ của họ. Bạn đời hoặc người cùng nuôi con và bác sĩ nhi khoa cũng là những nguồn tư vấn được sử dụng thường xuyên.
Đáng chú ý, gần 1/5 phụ huynh, tương đương 18%, cho biết họ tìm đến AI để xin lời khuyên về nuôi dạy con. Trong số này, 3/4 đánh giá thông tin hữu ích, nhưng chỉ khoảng 1/3 thực sự tin tưởng những nội dung nhận được.
AI chưa phải nguồn tham khảo phổ biến nhất, nhưng đang dần trở thành lựa chọn mới của phụ huynh bên cạnh các công cụ tìm kiếm, mạng xã hội, người có ảnh hưởng và những chuyên gia trực tuyến.
Điều này khiến việc sàng lọc thông tin trở thành kỹ năng quan trọng. Phụ huynh không chỉ cần tìm lời khuyên mà còn phải xác định nguồn nào đáng tin cậy, nội dung nào phù hợp và mức độ có thể áp dụng vào thực tế nuôi dạy con.
Cuốn sách Giải mã trẻ cá biệt - Hiểu, Hợp tác, Hành động của tiến sĩ Ross W. Greene mở ra một góc nhìn toàn diện và nhân văn hơn về những trẻ bị gắn mác "cá biệt". Thay vì trừng phạt, chúng ta có thể giúp các em rèn luyện những kỹ năng thiếu hụt để biến đổi hành vi.
Cuốn sách không chỉ mang đến những nghiên cứu khoa học tâm lý hành vi sâu sát, mà còn cung cấp phương pháp giáo dục thực tiễn, giúp phụ huynh và giáo viên áp dụng hiệu quả.