Khoảng trống Xuân Son lớn hơn Việt Nam tưởng

Bốn bàn vào lưới Pakistan từng tạo cảm giác tuyển Việt Nam đã tìm được lời giải sau chấn thương của Nguyễn Xuân Son. Hai Long, Hoàng Đức, Đình Bắc rồi Williams Minh Hoàng lần lượt ghi bàn trong hiệp hai, giúp đội thắng 4-2 và giành quyền đá trận tranh hạng ba.

Nhưng nhìn cả giải, trận gặp Pakistan giống một ngoại lệ hơn là bằng chứng cho thấy hàng công đã ổn. Sau khi Xuân Son chấn thương ở trận mở màn gặp Philippines, Việt Nam không ghi bàn trước Thái Lan, ghi bốn bàn trước Pakistan rồi lại trắng tay khi gặp Malaysia. Hai đối thủ mạnh nhất mà thầy trò HLV Kim Sang-sik chạm trán sau khi mất đội trưởng đều giữ sạch lưới.

Khác biệt nằm ở cách các trận đấu diễn ra. Pakistan không thể giữ được cấu trúc phòng ngự sau giờ nghỉ, khoảng trống xuất hiện nhiều hơn và các tiền vệ Việt Nam có điều kiện xâm nhập. Thái Lan và Malaysia thì khác, khi họ giữ cự ly tốt, bảo vệ trung lộ chặt chẽ và buộc Việt Nam phải tự tìm cách kéo giãn hàng phòng ngự.

Trong kiểu trận đấu ấy, ảnh hưởng từ sự vắng mặt của Xuân Son hiện ra rõ hơn.

Việt Nam thiếu người khiến đối thủ phải thay đổi cách phòng ngự

Việt Nam không thiếu cầu thủ có thể đứng ở vị trí trung phong. Khó hơn nhiều là tìm một người khiến hàng thủ đối phương phải điều chỉnh chỉ vì sự hiện diện của anh.

Xuân Son tạo ra ảnh hưởng theo cách này. Một trung vệ khó thoải mái dâng cao khi phía sau là tiền đạo đủ khỏe để tranh chấp, đủ nhanh để khai thác khoảng trống và có khả năng tự kết thúc cơ hội trong vùng cấm.

Khi Xuân Son đứng giữa hai trung vệ, hàng thủ đối phương thường phải lùi sâu hơn hoặc dành thêm người theo kèm. Chỉ một thay đổi nhỏ về vị trí cũng tạo thêm không gian cho Hoàng Đức, Hai Long hay Đình Bắc hoạt động phía trước vùng cấm.

Đình Bắc nhờ vậy có thể nhận bóng trong tư thế hướng về khung thành thay vì phải thường xuyên quay lưng tranh chấp với trung vệ. Hoàng Đức cũng có thêm lựa chọn chuyền thẳng lên phía trên, thay vì liên tục đưa bóng sang hai biên rồi chờ một khoảng trống khác xuất hiện.

Xuân Son vì thế không chỉ giúp Việt Nam có thêm bàn thắng. Anh khiến đối phương phải bận tâm ngay cả khi chưa chạm bóng.

Sự vắng mặt của Xuân Son khiến tuyển Việt Nam gặp nhiều khó khăn hơn khi phải phá những hàng thủ được tổ chức chặt chẽ.

Sự khác biệt thể hiện khá rõ trước Thái Lan. Việt Nam vẫn có những cầu thủ kỹ thuật ở phía trên, nhưng đội bóng của Anthony Hudson không phải lùi quá sâu để bảo vệ vùng cấm và cũng ít khi rơi vào tình trạng mất cấu trúc.

Sau bàn mở tỷ số của Sarach Yooyen, Việt Nam đẩy cao đội hình nhưng không tạo đủ số cơ hội rõ rệt để thay đổi trận đấu. Thái Lan có thể tập trung khóa những cầu thủ nhận bóng giữa các tuyến, bởi phía sau họ không còn một trung phong đủ sức buộc hai trung vệ phải luôn giữ khoảng cách an toàn.

Malaysia cũng xử lý trận đấu theo cách tương tự. Việt Nam có những giai đoạn kiểm soát bóng và đẩy đối thủ về phần sân nhà, nhưng hàng thủ của HLV Tan Cheng Hoe vẫn duy trì được vị trí ổn định để khép lại giải mà không thủng lưới trận nào.

Khi Xuân Son vắng mặt, Malaysia có thể dành nhiều sự chú ý hơn cho Đình Bắc, Hoàng Đức và các đường bóng từ hai biên. Họ không phải thường xuyên đối mặt với nguy cơ một đường chuyền đơn giản có thể đặt trung phong Việt Nam vào thế tranh chấp thuận lợi.

Không thể chỉ tìm một “Xuân Son thứ hai”

Sau FIFA ASEAN Cup, câu hỏi quan trọng không còn là ai sẽ thay Xuân Son mỗi khi anh vắng mặt. HLV Kim Sang-sik cần tìm cách giúp Việt Nam tạo ra khoảng trống mà không phụ thuộc quá nhiều vào một cá nhân.

Hiện nay, nhiều phương án tấn công vẫn dựa vào phẩm chất riêng của từng cầu thủ. Đình Bắc có khả năng vượt người, Hoàng Đức có thể tạo ra đường chuyền khác biệt, còn Hai Long thường xuất hiện tốt ở tuyến hai.

Những phẩm chất ấy vẫn hữu ích, nhưng đối thủ càng mạnh thì không gian dành cho xử lý cá nhân càng ít. Việt Nam cần tạo ra khoảng trống trước khi yêu cầu cầu thủ tận dụng nó.

Có Xuân Son, quá trình này diễn ra dễ hơn vì trung vệ đối phương luôn phải phản ứng với vị trí và cách di chuyển của anh. Không có Son, Việt Nam cần một cơ chế khác, chẳng hạn tăng người chiếm tuyến cuối, luân phiên tiền vệ xâm nhập vùng cấm hoặc dùng các pha phối hợp nhanh để kéo trung vệ khỏi vị trí.

Việt Nam ghi bốn bàn trước Pakistan nhưng không thể chọc thủng lưới Thái Lan và Malaysia sau khi Xuân Son rời giải.

Trận Pakistan phần nào cho thấy hướng giải quyết khi bốn cầu thủ khác nhau cùng ghi bàn. Việt Nam hoàn toàn có thể phân bổ nguồn bàn thắng cho nhiều vị trí, nhưng điều kiện quan trọng là phải tạo được khoảng trống để các cầu thủ tuyến hai lao vào.

Pakistan đã để trận đấu mở hơn trong hiệp hai nên Việt Nam có điều kiện khai thác. Thái Lan và Malaysia không cho thầy trò HLV Kim Sang-sik khoảng trống tương tự, khiến bài toán tấn công trở nên khó hơn nhiều.

Malaysia thậm chí còn đưa ra một hình ảnh đáng tham khảo. Bergson phải rời sân vì vấn đề thể lực, Fergus Tierney vào thay ở phút 60 và chỉ khoảng một phút sau đã ghi bàn duy nhất của trận đấu.

Malaysia thay trung phong nhưng không cần thay toàn bộ cách chơi. Cầu thủ mới bước vào đúng vị trí mà hệ thống đã tạo ra cơ hội, trong khi Việt Nam sau khi mất Xuân Son phải thay đổi nhiều hơn cả một vị trí trên sân.

Vì vậy, tìm một cầu thủ có đầy đủ phẩm chất giống Xuân Son không phải lời giải thực tế. Một trung phong vừa khỏe, vừa có khả năng tự xử lý, tạo khoảng trống và duy trì hiệu suất ghi bàn cao vốn không dễ xuất hiện.

Điều Việt Nam cần là một hàng công vẫn đủ nguy hiểm khi Xuân Son không thi đấu. Anh có thể tiếp tục là lựa chọn số một sau khi bình phục, nhưng cấu trúc tấn công không nên phụ thuộc quá lớn vào việc đối thủ có phải dành hai trung vệ để đối phó với một người hay không.

FIFA ASEAN Cup cho thấy tuyển Việt Nam vẫn có nhiều cầu thủ biết ghi bàn. Vấn đề nằm ở việc đội chưa có đủ cách khiến một hàng thủ mạnh phải rời khỏi vị trí thuận lợi của mình, điều Xuân Son từng tạo ra khá tự nhiên bằng sức mạnh, cách di chuyển và mối đe dọa thường trực trong vùng cấm.