'Lạm phát lối sống' khiến thu nhập 50 triệu/tháng vẫn không dư dả
Từ mức lương thử việc 8 triệu đồng đến thu nhập 50 triệu đồng hiện nay, Đức Trí (30 tuổi, phường An Khánh, TP.HCM), trưởng phòng marketing của một doanh nghiệp bất động sản, vẫn loay hoay với bài toán chi tiêu mỗi tháng.
“Đôi khi, tôi còn thấy thiếu tiền hơn, nóng lòng chờ đợi lương về tài khoản mỗi ngày 5 hàng tháng”, Trí nói.
Trưởng phòng 30 tuổi thừa nhận mức tăng lương khó đuổi kịp tiêu chuẩn sống. Trước đây, anh sống cùng nhà bố mẹ, không phải chi trả tiền thuê nhà, tiền ăn và nhiều khoản sinh hoạt phí khác.
Nhu cầu chi tiêu, sinh hoạt ở những năm 20 tuổi cũng khác. Khi đó, Đức Trí chỉ trả 35.000 cho ly cà phê mỗi ngày, dễ dàng cảm nhận niềm vui qua những thú vui đơn giản. Khoản chi lớn nhất của anh khi đó dành cho những cuộc vui cùng bạn bè, chỉ tốn khoảng 300.000-500.000 đồng mỗi lần.
Sau gần 10 năm từ khi bước chân vào thị trường lao động, Đức Trí hiện thuê căn chung cư cao cấp một phòng ngủ. Anh tốn khoảng 10 triệu đồng/tháng cho chỗ ở. Ngoài ra, nhu cầu ăn uống của nhân sự này cũng dần đổi khác, hướng đến những nhà hàng cao cấp hơn. Một bữa ăn ngoài của anh hiện có thể tốn ít nhất 1 triệu đồng/người, cao hơn đáng kể so với mức chi tiêu thời mới đi làm.
Với những áp lực công việc ngày càng lớn, Trí cũng phát sinh nhu cầu thư giãn qua các loại hình dịch vụ như gội đầu dưỡng sinh hay massage cổ vai gáy. Trung bình, anh sử dụng những dịch vụ này 2-3 lần/tuần, 300.000-700.000 đồng/lần, đẩy chi phí sinh hoạt lên cao.
Ngoài ra, trong những khoảng thời gian rảnh hiếm hoi, Trí cũng không ngại chi tiền cho các chuyến du lịch trong và ngoài nước. Theo quan điểm của anh, tiêu tiền cho các dịch vụ, trải nghiệm là một hình thức giảm căng thẳng công việc.
Đức Trí thừa nhận chưa quản lý tiền bạc tốt, dẫn đến tình trạng kiếm nhiều hơn nhưng vẫn thường xuyên thiếu tiền. Sau khi chi trả cho nhà ở, ăn uống, dịch vụ và những trải nghiệm cá nhân, anh chưa thể dành một khoản đáng kể cho các mục tiêu tài chính dài hạn, dù đã bước sang tuổi 30.
“Khi nhìn thấy bạn bè đồng trang lứa có thể mua nhà trả góp với mức thu nhập thấp hơn, tôi cảm thấy tương đối áp lực, song vẫn chưa biết cách tích lũy hiệu quả”, Trí nói với Tri Thức - Znews.
Trường hợp của Đức Trí không phải cá biệt. Khi thu nhập tăng, nhiều người trẻ cũng nâng tiêu chuẩn về chỗ ở, ăn uống, đi lại, du lịch và chăm sóc bản thân. Những khoản từng là lựa chọn dần trở thành nhu cầu khó cắt giảm, khiến số tiền còn lại cuối tháng gần như không thay đổi.
Điểm đáng chú ý là không phải mọi khoản chi tăng lên đều xuất phát từ việc tiêu dùng xa xỉ. Một số khoản đến từ việc sống độc lập, yêu cầu công việc hoặc nhu cầu mua thêm sự tiện lợi và thời gian.
Tuy nhiên, khi mức sống mới dần trở thành tiêu chuẩn bắt buộc, khả năng tích lũy cũng dễ bị thu hẹp. Hiện tượng này thường được gọi là “lạm phát lối sống”.
Chia sẻ với Fortune, Judi Leahy, Phó chủ tịch bộ phận quản lý tài sản cá nhân của Citi, cho rằng mạng xã hội, mua sắm thuận tiện và áp lực phải theo kịp người khác có thể khiến “lạm phát lối sống” phổ biến hơn. Khi sự nghiệp phát triển, nhiều người cũng có xu hướng chi nhiều hơn cho các mối quan hệ, hình ảnh cá nhân và mức sống.
Kiếm nhiều, tiêu nhiều
Dữ liệu mới từ Milieu Insight, công ty nghiên cứu thị trường và phân tích dữ liệu toàn cầu có trụ sở tại Singapore, cho thấy xu hướng này đã xuất hiện khá rõ tại Việt Nam.
Trong nghiên cứu 2026 Solo Economy Study (Nghiên cứu Kinh tế Cá nhân năm 2026), được Milieu thực hiện vào tháng 4/2026 với 3.000 người tại Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Việt Nam và Philippines, 39% người Việt được khảo sát cho biết họ đang chi tiêu nhiều hơn khi lối sống thay đổi, tỷ lệ cao nhất trong các thị trường Đông Nam Á được nghiên cứu.
Việt Nam cũng nằm trong nhóm có mức chi tiêu cao cho ăn uống bên ngoài và thời trang, cho thấy một phần thu nhập tăng thêm đang được chuyển thành các khoản chi tiêu tùy ý. Những thay đổi này có thể bắt đầu từ những nhu cầu rất cụ thể trong công việc và đời sống hàng ngày.
Hoàng Hữu (27 tuổi, phường Tân Thuận, TP.HCM) bắt đầu chi tiêu nhiều hơn sau khi chuyển sang làm nhân viên kinh doanh. So với công việc viết nội dung quảng cáo trước đây, lĩnh vực bán hàng giúp anh có thu nhập tốt hơn, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về ngoại hình khi thường xuyên gặp gỡ khách hàng và đối tác.
Hữu bắt đầu đầu tư nhiều hơn cho quần áo, giày dép, kiểu tóc và các sản phẩm chăm sóc cá nhân. Do từng bị mụn, anh còn thường xuyên đến spa điều trị để giữ vẻ ngoài chỉn chu và tự tin hơn khi làm việc.
Chia sẻ với Tri Thức - Znews, Hoàng Hữu cho biết những khoản này ban đầu chỉ nhằm phục vụ công việc, nhưng dần chiếm một phần đáng kể trong ngân sách hàng tháng. Mỗi khi thu nhập tăng, anh lại có xu hướng lựa chọn quần áo tốt hơn hoặc sử dụng thêm các dịch vụ chăm sóc ngoại hình.
“Làm công việc bán hàng, tôi cảm thấy hình ảnh cá nhân cũng ảnh hưởng đến cách khách hàng nhìn nhận mình. Thu nhập tốt hơn thật, nhưng số tiền dành cho vẻ ngoài cũng tăng lên khá nhiều”, Hữu chia sẻ.
Trường hợp của Hữu cho thấy ranh giới giữa “nâng chuẩn sống” và “chi phí cho công việc” không phải lúc nào cũng rõ ràng. Đồng cảnh, Khánh Linh (27 tuổi, phường An Khánh, TP.HCM) chứng kiến tiêu chuẩn sống tăng nhanh hơn mức thu nhập, thừa nhận rơi vào bẫy tiêu dùng. Với mức lương 10 triệu đồng khi mới bước chân vào thị trường lao động, cô có thể tiết kiệm 2 triệu đồng mỗi tháng.
Với thu nhập hơn 30 triệu đồng hiện nay, Linh vẫn chỉ có thể tích lũy con số đó. Trước đây, cô nấu ăn tại nhà, mang đồ ăn trưa đi làm, tiết kiệm được số tiền lớn nhờ thói quen này. Song, Khánh Linh dần từ bỏ thói quen nấu ăn trong những năm gần đây, giải thích rằng muốn nghỉ ngơi sau giờ làm thay vì bếp núc mỗi tối.
Mỗi buổi trưa, cô đi ăn cùng đồng nghiệp hoặc đặt đồ ăn về công ty, tốn từ 80.000-100.000 đồng, chưa kể đồ ăn vặt, nước uống phát sinh. Không chỉ ở văn phòng, Khánh Linh cũng gọi đồ ăn cho bữa tối tại nhà, hoàn toàn xa rời chuyện bếp núc.
Ngoài ra, cô cũng từ bỏ thói quen tự chạy xe máy, dần làm quen với các ứng dụng đặt xe công nghệ. Riêng chi phí đi lại chiếm khoảng 10% thu nhập hàng tháng của nữ nhân viên văn phòng.
Nhiều khoản chi tiêu cũng phát sinh sau tuổi 25, khiến sinh hoạt phí hàng tháng của cô tăng nhanh theo thời gian. Đó là tiền dành cho đám cưới bạn bè, sinh nhật các cháu hay quà cáp tặng sếp, đối tác và khách hàng.
“Tôi gọi đó là chi phí đối ngoại. Khi công việc phát triển, mối quan hệ gia tăng, những khoản chi trên cũng lớn dần”, Khánh Linh nói. Nữ nhân viên văn phòng cho biết có thể giảm thiểu những khoản chi cho cá nhân, song khó cắt bớt chi phí duy trì vòng tròn xã hội.
Áp lực xã hội cũng là một trong những yếu tố khiến việc tiết kiệm trở nên khó khăn. Theo báo cáo ASEAN Consumer Sentiment Study 2025 (Khảo sát tâm lý người tiêu dùng ASEAN năm 2025) của ngân hàng UOB, 68% người tiêu dùng Việt Nam được khảo sát cho biết kỳ vọng xã hội hoặc ảnh hưởng từ những người xung quanh khiến họ khó tiết kiệm. Khảo sát được thực hiện với 1.000 người Việt, trong tổng số 5.000 người tại 5 thị trường ASEAN.
Với những khoản chi gắn với công việc, các mối quan hệ hoặc thói quen sinh hoạt, việc “tiêu ít lại” không đơn giản chỉ là cắt giảm những món đồ không cần thiết. Khi mức sống mới đã trở thành bình thường, việc quay về cách chi tiêu trước đây cũng khó khăn hơn.
Mức sống mới, áp lực mới
Thay vì “thắt lưng buộc bụng”, Khánh Linh đặt mục tiêu tăng thu nhập để từng bước thực hiện những kế hoạch dài hạn như mua nhà hoặc mua ôtô. Dù cho rằng việc sở hữu nhà vẫn còn khá xa tầm với, cô tin rằng cố gắng kiếm nhiều hơn sẽ tạo thêm động lực phát triển trong công việc.
Tuy nhiên, việc tăng thu nhập chỉ giúp cải thiện sức khỏe tài chính khi một phần khoản tiền tăng thêm được giữ lại. Nếu toàn bộ thu nhập mới nhanh chóng chuyển thành một mức sống mới, cảm giác dư dả có thể không xuất hiện. Đây cũng là điều Thanh Thùy (26 tuổi, Đà Nẵng) nhận ra sau nhiều năm kiếm tiền.
Có thời điểm, thu nhập của Thùy tăng đến đâu, tiêu chuẩn sống cũng được nâng lên đến đó. Những khoản từng chỉ là phần thưởng sau thời gian làm việc vất vả, như ăn uống, du lịch hay chăm sóc bản thân, dần trở thành nhu cầu quen thuộc.
Đến khi nhìn lại, cô nhận thấy mình kiếm được nhiều hơn trước nhưng cảm giác thoải mái về tài chính lại không tăng tương ứng.
Hiện Thùy là đồng sáng lập một công ty trong lĩnh vực giáo dục và truyền thông, đồng thời kinh doanh quán cà phê kết hợp không gian làm việc tại phường Hòa Cường (Đà Nẵng). Thu nhập của cô hiện cao gấp 2-3 lần so với thời điểm mới đi làm, nhưng cách sử dụng tiền cũng thay đổi đáng kể.
Thùy dành khoảng 10% thu nhập cho nhà ở, ăn uống, đi lại và các khoản sinh hoạt cố định. Khoảng 20% được dùng cho chăm sóc bản thân, trải nghiệm và du lịch, trong khi 10% được đưa vào quỹ dự phòng mỗi tháng.
Phần lớn dòng tiền còn lại được đầu tư trở lại vào công việc và các dự án trong tương lai. Theo Thùy, việc kinh doanh khiến cô chú ý hơn đến từng khoản tiền đi vào và đi ra.
Khi một khoản “có thì tốt” dần trở thành “bắt buộc phải có”, Thùy sẽ chủ động điều chỉnh. Cô vẫn ưu tiên sức khỏe, học tập và trải nghiệm, nhưng cân nhắc kỹ trước mỗi lần nâng mức sống để có thể giảm chi tiêu khi cần.
“Tự do tài chính không chỉ là kiếm được nhiều tiền, mà còn là không để mức sống trở thành áp lực bắt buộc phải duy trì. Mục tiêu của mình không phải sống đắt hơn, mà là sống chủ động hơn”, Thùy chia sẻ.
Theo Judi Leahy, vấn đề không chỉ nằm ở việc một người có bao nhiêu tiền, mà còn ở khả năng duy trì mức sống khi thu nhập thay đổi. Những người không có kế hoạch dài hạn dễ biến các khoản chi không thiết yếu thành chi phí thường xuyên, từ đó giảm khả năng ứng phó khi thu nhập giảm.
Bà Leahy khuyến nghị mỗi người nên lập kế hoạch tài chính theo nhiều kịch bản, chẳng hạn nghỉ hưu ở tuổi 60 hay 65, chuyển sang nhà nhỏ hơn hoặc điều chỉnh nguồn thu. Bên cạnh đó, việc liệt kê rõ thu nhập, tài sản và chi phí sẽ giúp đánh giá mức sống hiện tại có thực sự bền vững hay không.
