Chợ Bến Thành, Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện thành phố... giúp lưu giữ "cái hồn Sài Gòn xưa" giữa đô thị hiện đại. Ảnh: Quỳnh Danh.

Có một thời người ta định phá bỏ chợ Bến Thành đi để xây một trung tâm thương mại hiện đại. Rất may là cái dự án đó đã không thành. Tôi nói hơi lộn xộn một chút, nhưng thời nay nó cứ hay bị lộn xộn như thế đấy. Vậy thì cái gì có thể đổi thay, cái gì phải giữ lại và giữ lại như thế nào.

Vào cuối những năm 80 đầu những năm 90 của thế kỷ trước, đất nước đổi mới mở cửa, nhà đầu tư nước ngoài vào đầu tư. Nhu cầu là những khách sạn, văn phòng, căn hộ cao cấp và tất cả đều xây cao tầng, hơn nữa họ đều muốn xây ở những vị trí đẹp nhất.

Thành phố bấy giờ chỉ quen với ngôi nhà thấp tầng, một lô kiến trúc cao ngồn ngộn mọc lên sẽ như thế nào đây.

PDD Building xây dựng đầu tiên ở đường Pasteur, phía sau UBND thành phố, một khối nhà xám xịt, từ phía đường Nguyễn Huệ nhìn lại thật khó coi.

Thế là dấy lên một làn sóng dư luận gay gắt phê phán nhà cao tầng. Và cái lý chính để người ta phản đối là “Đừng để mất đi cái hồn Sài Gòn xưa”.

Vâng, cái hồn Sài Gòn xưa của một thời, cái Sài Gòn xưa đầy những ký ức, đầy những kỷ niệm thân thương, làm sao có thể để mất đi được. Nhưng cuộc sống không thể chỉ dừng lại ở những ký ức, những kỷ niệm, cuộc sống phải đi lên cùng với những cái mới mẻ của thời đại.

Hiện đại hóa trung tâm thành phố dường như đó là điều không thể cưỡng lại được. Đất chật người đông, nhu cầu ngày càng lớn và dĩ nhiên chỉ có nhà cao tầng mới có thể đáp ứng được.

Tôi nhớ hồi ấy có hai công trình xin xây tại vị trí quá đắc địa ở phía trước và phía sau Nhà thờ Đức Bà. Thật khó cho những người làm công tác quản lý Quy hoạch kiến trúc lúc bấy giờ. Bởi hai công trình này xây lên sẽ ảnh hưởng ngay tới ngôi nhà thờ quá thân thương trong cả trăm năm qua.

Rồi còn nhà Bưu điện thành phố nữa. Sao có thể để cho những công trình mới lấn át hay đè bẹp những kiến trúc quá đẹp, quá ấn tượng và đầy kỷ niệm một thời của Sài Gòn như thế.

Lúc bấy giờ, thành phố đã nghiên cứu và đưa ra một loạt kiến trúc có thể coi đó là những di sản phải bảo tồn. Nhưng bảo tồn không có nghĩa là không cho cái gì phát triển xung quanh nó.

Bây giờ thì Tổ hợp Diamond Plaza và cao ốc Văn phòng Metropolitan đã mọc lên, khá hài hòa với khung cảnh xung quanh, có gì đó mới mẻ hơn, hoành tráng hơn và vẫn rất gần gũi thân thiết với người Sài Gòn...

Phải biết cách làm như thế nào để cho thành phố vẫn phát triển theo kịp thời đại nhưng vẫn giữ lại được cái gì đó thân thuộc, gắn bó. Phải tính toán kỹ cái gì phải gìn giữ, cái gì có thể đổi thay.