Linh kiện máy bay trở thành tâm điểm mới trong đàm phán Mỹ - Trung

Nguồn cung linh kiện máy bay đang trở thành một nội dung đáng chú ý trong quan hệ thương mại Mỹ - Trung, giữa lúc ngành hàng không Trung Quốc cần phụ tùng từ các nhà cung cấp Mỹ để vận hành đội bay và tăng sản lượng máy bay thương mại.

Trong những tuần gần đây, Bộ Thương mại Mỹ đã kéo dài quá trình cấp phép xuất khẩu một số linh kiện máy bay sang Trung Quốc, theo các nguồn thạo tin của Reuters.

Các quan chức Mỹ cũng đang xem xét quy định mới có thể tạo điều kiện kiểm soát chặt hơn việc xuất khẩu càng đáp và một số bộ phận máy bay khác. Một phiên bản dự thảo đưa cả dầu thủy lực hàng không do các nhà cung cấp Mỹ như ExxonMobil bán sang Trung Quốc vào diện phải xin giấy phép mới.

Bộ Thương mại Mỹ đồng thời giới hạn số lượng linh kiện được cấp phép chuyển tới COMAC, hãng sản xuất máy bay quốc doanh Trung Quốc, nhằm ngăn doanh nghiệp tích trữ phụ tùng, một nguồn tin cho biết.

Các biện pháp mới có thể tác động đến nhiều mắt xích của ngành hàng không Trung Quốc. Linh kiện do các nhà cung cấp Mỹ sản xuất được sử dụng trên máy bay Boeing và Airbus mà các hãng Trung Quốc đang khai thác, đồng thời xuất hiện trên máy bay thương mại do COMAC sản xuất.

Máy bay COMAC C-919 do Trung Quốc sản xuất trong một chuyến bay. Ảnh: Reuters.

Nguồn linh kiện quan trọng với ngành hàng không Trung Quốc

COMAC đang tìm cách tăng sản lượng các dòng máy bay thương mại của hãng, trong đó có C919. Tuy nhiên, nhiều hệ thống quan trọng của máy bay vẫn đến từ các nhà cung cấp nước ngoài.

Chẳng hạn, động cơ LEAP-1C của C919 được sản xuất bởi CFM International, liên doanh giữa GE Aerospace của Mỹ và Safran của Pháp. Nhiều hệ thống khác trên máy bay cũng do các doanh nghiệp hàng không quốc tế cung cấp.

Sự phụ thuộc của chuỗi cung ứng từng thể hiện rõ vào năm 2025. Mỹ khi đó tạm dừng cấp phép xuất khẩu động cơ phản lực của GE Aerospace, hệ thống dẫn đường của Honeywell Aerospace và một số linh kiện khác dành cho COMAC.

Washington cũng từng yêu cầu giấy phép mới đối với dầu thủy lực sử dụng trên máy bay tại Trung Quốc. Các biện pháp này chỉ kéo dài vài tuần trước khi được dỡ bỏ.

Nguồn cung nguyên liệu cũng là vấn đề đối với chính các doanh nghiệp hàng không Mỹ. Reuters cho biết các nhà sản xuất vật liệu phủ chịu nhiệt dùng để bảo vệ động cơ phản lực đã gặp tình trạng chậm trễ nguồn cung liên quan đến các biện pháp kiểm soát đất hiếm của Trung Quốc.

Điều này cho thấy chuỗi cung ứng hàng không giữa hai nền kinh tế có mức độ liên kết lớn: Trung Quốc cần động cơ, hệ thống và phụ tùng từ các nhà cung cấp nước ngoài, trong khi doanh nghiệp hàng không Mỹ cũng cần một số nguyên liệu được cung ứng từ Trung Quốc.

Bài toán phụ tùng cho 200 máy bay Boeing

Nhu cầu bảo đảm nguồn linh kiện trở nên rõ hơn với thỏa thuận mua máy bay Boeing được Mỹ và Trung Quốc thống nhất hồi tháng 5.

Ngày 16/5, Bộ Thương mại Trung Quốc xác nhận hai nước đã đạt thỏa thuận liên quan việc Trung Quốc mua máy bay Mỹ. Cùng với đó, phía Mỹ sẽ bảo đảm nguồn cung động cơ và các linh kiện máy bay liên quan cho Trung Quốc.

Cơ quan này cho biết hai bên sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực hàng không, trong khi các chi tiết của những thỏa thuận đạt được vẫn đang được hoàn thiện.

Quy mô thương vụ sau đó được xác định ở mức 200 máy bay Boeing. Nếu hoàn tất, đây sẽ là thương vụ lớn đầu tiên của Boeing với các hãng hàng không Trung Quốc trong gần một thập kỷ.

Một chiếc Boeing 737 MAX được lắp ráp tại nhà máy của hãng ở Renton, bang Washington, ngày 25/6/2024. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, mua máy bay mới chỉ là một phần của bài toán. Việc khai thác một đội bay trong nhiều năm còn đòi hỏi nguồn phụ tùng ổn định cho bảo dưỡng và thay thế. Máy bay thông thường không được bán kèm cam kết bảo đảm nguồn phụ tùng trong thời gian dài.

Theo Reuters, Trung Quốc hiện muốn được bảo đảm lượng phụ tùng trong nhiều năm cho 200 máy bay Boeing đã nhất trí mua. Hiện chưa rõ yêu cầu này đang được xử lý đến đâu.

Boeing cho biết hãng tuân thủ các yêu cầu xuất khẩu của Mỹ và vẫn cam kết hỗ trợ các hãng hàng không Trung Quốc bằng những phụ tùng và dịch vụ cần thiết như đã làm trong nhiều thập kỷ.

Trước đó, Chris Raymond, Giám đốc điều hành Boeing Global Services, cho biết Boeing có thể cung cấp dịch vụ hậu mãi cho số máy bay này, miễn đó là những linh kiện hãng được phép bán trên thị trường quốc tế. Boeing cũng đã có kho phụ tùng tại Trung Quốc.

Phát biểu của ông Raymond cho thấy việc bảo đảm phụ tùng không chỉ liên quan tới thời điểm giao máy bay, mà còn tới khả năng duy trì hoạt động của đội bay trong thời gian dài.

Một số linh kiện vốn đã khan hiếm ngay cả khi không có thêm yêu cầu kiểm soát xuất khẩu. Ông Raymond cho biết Boeing gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn cung một số bộ phận mà hãng phân phối, trong đó có linh kiện động cơ và cửa sổ buồng lái.

Boeing cũng cần thị trường Trung Quốc

Ở chiều ngược lại, thị trường Trung Quốc có ý nghĩa lớn đối với các nhà sản xuất máy bay quốc tế.

Thỏa thuận 200 chiếc sẽ đánh dấu sự trở lại đáng kể của Boeing tại Trung Quốc sau nhiều năm hãng nhận rất ít đơn hàng mới từ các hãng hàng không nước này.

Mô hình máy bay C-929 của COMAC được giới thiệu tại triển lãm hàng không. Ảnh: Reuters.

Trung Quốc cũng là một trong những thị trường hàng không có nhu cầu máy bay mới lớn nhất thế giới. Boeing dự báo các hãng hàng không Trung Quốc sẽ cần hàng nghìn máy bay mới trong hai thập kỷ tới để đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng.

Bởi vậy, ngoài giá mua máy bay, khả năng tiếp cận phụ tùng, bảo dưỡng và dịch vụ hậu mãi trong nhiều năm trở thành một phần quan trọng đối với cả nhà sản xuất lẫn hãng hàng không.

Vấn đề này càng đáng chú ý trong bối cảnh ngành hàng không toàn cầu vẫn đối mặt với tình trạng thiếu một số loại linh kiện và vật liệu. Reuters cho biết chính những lo ngại chung về nguồn phụ tùng là một trong những nguyên nhân khiến Trung Quốc tìm kiếm bảo đảm dài hạn đối với đơn hàng Boeing.

Với COMAC, khả năng tiếp cận linh kiện quốc tế cũng liên quan trực tiếp tới kế hoạch tăng sản lượng máy bay thương mại. Với Boeing, việc duy trì nguồn phụ tùng và dịch vụ hậu mãi lại gắn với khả năng phục vụ một trong những thị trường hàng không lớn nhất thế giới.

Trong khi đó, Bộ Thương mại Mỹ vẫn đang xem xét cách cấp phép đối với một số sản phẩm hàng không xuất sang Trung Quốc. Việc Trung Quốc muốn bảo đảm phụ tùng nhiều năm cho 200 máy bay Boeing, trong lúc một số linh kiện phải trải qua quy trình cấp phép chặt chẽ hơn, khiến nguồn cung phụ tùng trở thành một phần đáng chú ý của thương mại hàng không giữa hai nước.