|
|
Thói quen uống đồ quá nóng thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ ung thư thực quản. Ảnh: Unsplash. |
Một bát canh vừa nấu, cốc trà còn bốc hơi hay món ăn nóng hổi thường được nhiều người dùng ngay vì cho rằng "ăn nóng mới ngon". Tuy nhiên, nếu lặp lại thường xuyên, thói quen này có thể không tốt cho thực quản.
Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đồ uống rất nóng, ở khoảng 65 độ C trở lên, được xếp vào nhóm 2A - "có khả năng gây ung thư ở người".
Điều này không có nghĩa một lần uống nước nóng sẽ gây ung thư. Mối lo ngại chủ yếu liên quan đến việc niêm mạc thực quản phải tiếp xúc với nhiệt độ cao thường xuyên và trong thời gian dài.
Nguy cơ nằm ở nhiệt độ, không phải riêng trà hay canh
Theo Tencent News, khi nghiên cứu mối liên hệ giữa đồ ăn nóng và ung thư thực quản, các nhà khoa học quan tâm chủ yếu đến nhiệt độ thực phẩm, đồ uống khi đưa vào miệng và mức độ thường xuyên, kéo dài của việc tiếp xúc với nhiệt độ cao.
Mốc 65 độ C cũng không phải ranh giới tuyệt đối giữa an toàn và nguy hiểm. Không phải 64 độ C hoàn toàn an toàn còn 66 độ C lập tức gây ung thư. Đây là ngưỡng tham khảo được hình thành từ các nghiên cứu trên động vật, nghiên cứu dịch tễ học và khảo sát nhiệt độ đồ uống tại những khu vực có tỷ lệ ung thư thực quản cao.
Nhìn chung, nhiệt độ càng cao, sử dụng càng thường xuyên và thời gian tiếp xúc càng kéo dài thì nguy cơ càng đáng lưu ý.
IARC đánh giá chính thức đối với "đồ uống rất nóng". Với các món ăn như cháo, canh hoặc súp, hiện chưa có một ngưỡng nhiệt độ thống nhất. Tuy nhiên, nếu thức ăn nóng đến mức phải liên tục thổi, hít hơi để giảm nóng nhưng vẫn cố nuốt, nó có thể gây kích thích và tổn thương niêm mạc thực quản.
Một nghiên cứu tiềm năng tại Iran theo dõi 50.045 người trong trung bình 10,1 năm, ghi nhận 317 trường hợp ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản. So với người uống trà dưới 60 độ C, nhóm uống trà từ 60 độ C trở lên có nguy cơ tương đối cao hơn khoảng 41%.
Những người uống ít nhất 700 ml trà mỗi ngày ở nhiệt độ từ 60 độ C trở lên có nguy cơ cao hơn khoảng 90% so với nhóm uống ít trà hơn và ở nhiệt độ thấp hơn.
Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quan sát, chỉ cho thấy mối liên quan giữa uống trà nóng và nguy cơ ung thư thực quản, không chứng minh một tách trà nóng trực tiếp gây ung thư.
Vì vậy, không nhất thiết phải loại bỏ trà nóng hay canh nóng khỏi chế độ ăn. Điều quan trọng hơn là bỏ thói quen "càng nóng càng ngon" và nên chờ thực phẩm nguội bớt trước khi ăn uống.
 |
| Nhiều người cho rằng đồ ăn uống "càng nóng càng ngon" nhưng thói quen này không tốt cho thực quản. Ảnh: Shutterstock. |
Tổn thương lặp lại có thể ảnh hưởng đến niêm mạc thực quản
Thức ăn sau khi nuốt sẽ đi trực tiếp qua thực quản. Lớp niêm mạc tại đây đóng vai trò như một hàng rào bảo vệ và liên tục được tái tạo.
Khi tiếp xúc với nhiệt độ quá cao, niêm mạc có thể bị tổn thương. Nếu chỉ thỉnh thoảng ăn hoặc uống quá nóng, cơ thể thường có khả năng phục hồi. Ngược lại, việc sử dụng thực phẩm nóng bỏng nhiều lần mỗi ngày có thể khiến niêm mạc liên tục trải qua quá trình tổn thương - viêm - sửa chữa.
Tổn thương lặp lại trong thời gian dài có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ, khiến niêm mạc dễ chịu tác động hơn từ rượu, thuốc lá và các chất gây ung thư khác. Quá trình viêm kéo dài và tế bào liên tục được thay mới cũng có thể tạo điều kiện cho những biến đổi bất thường.
Một số thí nghiệm trên động vật cho thấy nước ở nhiệt độ rất cao có thể thúc đẩy hình thành khối u thực quản, trong khi nước ở nhiệt độ thấp hơn không cho thấy kết quả tương tự. Đây là một trong những cơ sở để các nhà nghiên cứu xem nhiệt độ cao như yếu tố nguy cơ.
Tuy nhiên, không nên hiểu đơn giản rằng một lần bị bỏng thực quản sẽ dẫn đến ung thư. Ung thư thực quản là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động trong thời gian dài, trong đó nhiệt độ cao chỉ là một phần.
Ba yếu tố cần lưu ý: nhiệt độ cao, thuốc lá và rượu
Nếu chỉ tập trung vào trà nóng, chúng ta có thể bỏ qua hai yếu tố nguy cơ ung thư thực quản đã được xác định rõ hơn là hút thuốc lá và uống rượu.
Một phân tích dựa trên nghiên cứu về bệnh mạn tính tại Trung Quốc theo dõi 456.155 người trưởng thành trong 9,2 năm, ghi nhận 1.731 trường hợp ung thư thực quản.
So với những người không thường xuyên uống trà và tiêu thụ dưới 15 g cồn mỗi ngày, nhóm uống trà rất nóng hàng ngày đồng thời tiêu thụ ít nhất 15 g cồn mỗi ngày có nguy cơ ung thư thực quản cao hơn khoảng 5 lần. Ở những người hút thuốc và uống trà rất nóng hàng ngày, nguy cơ cũng cao hơn khoảng 2 lần.
Các kết quả này gợi ý nhiệt độ cao có thể tác động cùng với thuốc lá và rượu lên niêm mạc thực quản. Trong khi nhiệt độ cao gây tổn thương hàng rào bảo vệ, thuốc lá và rượu tiếp tục tạo ra kích thích hóa học và phơi nhiễm với các chất gây ung thư.
Tài liệu được Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) cập nhật năm 2025 cũng chỉ rõ hút thuốc và uống rượu làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản. Tránh thuốc lá và hạn chế rượu có thể giúp giảm nguy cơ.
Vì vậy, thay vì chỉ lo lắng về một tách trà nóng, mỗi người nên chú ý cả ba yếu tố: không thường xuyên sử dụng đồ ăn, thức uống quá nóng; không hút thuốc và hạn chế rượu bia. Chờ trà, canh hoặc món ăn nguội bớt đến mức có thể dùng thoải mái là thay đổi đơn giản để giảm kích thích không cần thiết cho thực quản.
Trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc, giáo sư Ryoko Chiba cho rằng nguyên tắc cơ bản khi sử dụng thuốc trong cuộc sống thường ngày chính là “ngắn và cụ thể”. Khi nào bị bệnh thì uống thuốc. Hết bệnh thì nhanh chóng ngừng thuốc. Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi mỗi cách sử dụng thuốc thì chúng ta không thể khỏe mạnh lên. Để thật sự khỏe mạnh, mỗi chúng ta cũng cần thay đổi cả thói quen sống và cách suy nghĩ của mình.
