Năm 1996, tôi có gặp ngài Kenzo Tange, một kiến trúc sư hàng đầu thế giới người Nhật Bản (người đã thiết kế đài tưởng niệm nạn nhân bom nguyên tử tại Hiroshima và rất nhiều công trình nổi tiếng trên thế giới).

Lúc bấy giờ, cụ đã trên 80 tuổi, yếu lắm rồi, nhưng cụ nói cố gắng sang vùng đất nổi tiếng này một lần cho biết. Theo cụ nói thì ở châu Á, có ba thành phố có tầm quan trọng nổi bật đối với thế giới thôi. Đó là Tokyo, Thượng Hải và TP.HCM.

Nói xong cụ mở bản đồ ra và chỉ vào Sài Gòn: “Các bạn có thấy không? Sài Gòn chính là ‘ngã tư đường’ lên Bắc xuống Nam, qua Đông sang Tây, kể cả đường hàng không và đường biển. Đây chính là nơi hội tụ và là nơi xuất phát của mọi yếu tố liên quan sự phát triển và tồn tại của toàn khu vực rất quan trọng này. Sài Gòn là tâm điểm của một vùng đất đầy tiềm năng phát triển mà cho đến bây giờ vẫn chưa khai phá được bao nhiêu cả”.

Tôi chợt nghĩ, “Quả thật đây là nơi ‘đất lành chim đậu’. Các nhân sĩ trí thức, các nhà khoa học, các văn nghệ sĩ, các người biết kinh doanh sản xuất, biết làm giàu dường như tụ tập về đây ngày càng đông hơn. Bởi ở đây rất ‘dễ’ mọi điều cho họ.

Nơi đây khí hậu quanh năm ổn định, không bão lũ, không mưa dầm gió rét, cũng không quá nắng gắt, trời luôn luôn trong xanh với những làn gió mát nhẹ. Con người nơi đây thật hiền hòa cởi mở bao dung, rất linh hoạt, rất năng động và cũng rất chăm chỉ làm ăn. Quả thật trời đất đã ban tặng cho nơi này những điều tuyệt vời như vậy”.

TP.HCM tiếp thu tinh hoa từ nơi khác đưa đến và chuyển hóa nó thành của riêng mình. Ảnh: Quỳnh Danh.

Người người đều yêu mến mảnh đất này, và dù ở nơi đâu đến, lâu ngày đều trở thành người Sài Gòn cả, ngay người Hoa sống ở đất này cũng đã Sài Gòn hóa. Không chỉ người Việt ta từ tứ xứ đổ về mà ngay cả người nước ngoài đến đây làm ăn sinh sống cũng ngày càng nhiều, nhất là người Hàn Quốc và người Nhật Bản.

Từ xa xưa trên mảnh đất này, không chỉ có người Việt, mà còn có người Miên, người Chăm, người Mã Lai, người Hoa, người Ấn... cùng nhau làm ăn sinh sống. Và chính họ đã mang rất nhiều màu sắc văn hóa, tôn giáo, tính cách con người... đến đây hòa chung với nền văn hóa Việt để tạo nên một sắc thái rất đa dạng, phong phú và cũng rất riêng biệt mà không phải nơi nào cũng có được và cuối cùng họ đều thành người Sài Gòn chính hiệu.

Tiếp theo đấy là nền văn hóa phương Tây do người Pháp mang đến. Nhưng khi sang cái xứ sở đầy nắng gió này, tính chất phương Tây ấy cũng đã bị biến hóa đi ít nhiều.

Điều ấy thể hiện rất rõ trong kiến trúc. Những ngôi nhà thờ, những công trình công cộng, những biệt thự... cho đến những công viên, ít nhiều đã được Việt Nam hóa, nhiệt đới hóa cho phù hợp với thiên nhiên và tính cách con người nơi đây. Cho đến bây giờ, văn hóa Mỹ, văn hóa Nhật, văn hóa Hàn... dường như cũng đang lan tràn rất mạnh.

Tại sao vậy? Tại vì người xứ này không hề bảo thủ, không hề cố chấp mà họ biết tiếp thu tất cả tinh hoa từ nơi khác đưa đến và rồi để chuyển hóa nó thành cái riêng của mình - cái chất Sài Gòn muôn thuở.