Man City bị kết tội, những đội thua họ có đòi lại được công bằng?

Ngày Sergio Aguero ghi bàn vào lưới QPR ở phút bù giờ để Man City vô địch Premier League 2011/12, MU kết thúc mùa giải với cùng 89 điểm nhưng thua hiệu số. Hai năm sau, Liverpool về nhì sau đội chủ sân Etihad. Đến mùa 2017/18, MU một lần nữa đứng ngay phía sau Man City.

Những mùa giải ấy đã khép lại từ rất lâu. Cúp được trao, tiền thưởng được chia, cầu thủ chuyển đội, HLV rời ghế và nhiều sự nghiệp đi theo những hướng khác nhau. Vì thế, nếu quá trình pháp lý cuối cùng xác nhận Man City vi phạm các quy định tài chính, câu hỏi khó không chỉ là đội bóng này phải chịu hình phạt nào.

Câu hỏi còn lại là làm gì với những người đã thua họ.

Ủy ban độc lập kết luận Man City có nhiều vi phạm nghiêm trọng liên quan quy định tài chính trong giai đoạn 2009/10 đến 2017/18. CLB phủ nhận sai phạm và sẽ kháng cáo, đồng nghĩa vụ việc chưa kết thúc và mức án cuối cùng cũng chưa được xác định.

Nếu phán quyết được giữ nguyên, việc phạt tiền hoặc trừ điểm chỉ xử lý Man City ở hiện tại. Nó không thể đưa bóng đá Anh trở lại mùa 2011/12 hay 2013/14 để tổ chức lại cuộc đua vô địch.

Có những thiệt hại không thể quy đổi thành tiền

Mauricio Pochettino là một trong những người đặt vấn đề trực diện nhất. Cựu HLV Tottenham cho rằng nếu các kết luận cuối cùng vẫn bất lợi cho Man City, bóng đá Anh đã trải qua một giai đoạn mà các đội không cạnh tranh trong cùng điều kiện.

Pochettino nhắc lại quãng thời gian Tottenham phải hạn chế mua sắm khi xây sân mới. CLB chấp nhận thắt chặt chi tiêu để cân đối tài chính, trong khi vẫn phải tìm cách cạnh tranh với những đội mạnh nhất Premier League.

Điểm ông đề cập không nằm ở chuyện một CLB có nhiều tiền hơn CLB khác. Bóng đá vốn chưa bao giờ bảo đảm mọi đội có ngân sách giống nhau. Vấn đề là tất cả phải hoạt động trong những giới hạn mà giải đấu đặt ra.

Nếu một CLB có thể sử dụng nguồn lực theo cách mà quy định không cho phép, tác động sẽ không dừng lại ở báo cáo tài chính. Một bản hợp đồng mới có thể ghi bàn quyết định chức vô địch, chiều sâu đội hình có thể giúp một đội vượt qua lịch thi đấu dày đặc, còn suất dự Champions League lại mang về thêm tiền và sức hút trên thị trường chuyển nhượng.

Lợi thế vì thế có thể nối tiếp lợi thế.

Đó cũng là lý do khả năng các CLB yêu cầu bồi thường được đặt ra. Một đội có thể cho rằng họ mất tiền thưởng, suất dự cúp châu Âu hoặc doanh thu vì kết thúc mùa giải sau Man City.

Nhưng từ cảm giác bị thiệt đến việc chứng minh một khoản thiệt hại cụ thể là câu chuyện khác. Không thể đơn giản lấy Man City ra khỏi bảng xếp hạng rồi cho rằng mọi thứ còn lại sẽ diễn ra y hệt.

Việc tước danh hiệu có thể thay đổi bảng vàng, nhưng không thể tái hiện những mùa giải, cơ hội và khoảnh khắc đã trôi qua.

Nếu lực lượng Man City khi ấy khác đi, cách các đối thủ chuẩn bị cho họ cũng có thể khác. Kết quả từng trận, tâm lý trong cuộc đua, quyết định mua bán cầu thủ và cả chiến thuật của những CLB khác đều có thể thay đổi. Bóng đá không vận hành như một bảng tính có thể xóa một dòng rồi giữ nguyên toàn bộ dữ liệu phía dưới.

Và ngay cả khi một đội chứng minh được thiệt hại để nhận bồi thường, tiền vẫn không trả lại được tất cả.

MU không thể quay về ngày cuối mùa 2011/12 để ăn mừng chức vô địch cùng CĐV. Liverpool cũng không thể đưa Steven Gerrard và thế hệ năm 2014 trở lại sân để sống lại một cuộc đua khác. Những cầu thủ từng bỏ lỡ Champions League cũng không thể lấy lại những năm tháng đỉnh cao trong sự nghiệp.

Trong thể thao, công bằng có giá trị lớn nhất khi nó được bảo đảm đúng thời điểm cuộc chơi diễn ra. Khi phải chờ hơn một thập niên, phần lớn những gì có thể sửa chỉ còn nằm trên giấy tờ.

Tước danh hiệu cũng không giải quyết được tất cả

Trong giai đoạn bị xem xét, Man City ba lần vô địch Premier League vào các mùa 2011/12, 2013/14 và 2017/18. Vì vậy, câu chuyện tước danh hiệu gần như chắc chắn xuất hiện mỗi khi án phạt được bàn tới.

Nhưng cách xử lý này cũng tạo ra một vấn đề khác. Wayne Rooney, người từng khoác áo MU trong mùa 2011/12, cho rằng không nên tước các chức vô địch của Man City bởi cầu thủ và ban huấn luyện vẫn giành chiến thắng trên sân, trong khi những sai phạm bị cáo buộc thuộc về cấp quản lý.

Quan điểm đó cho thấy vì sao rất khó tìm một án phạt khiến tất cả cảm thấy công bằng. Nếu giữ nguyên danh hiệu, những đội đã tuân thủ quy định có thể cho rằng sai phạm không được phản ánh đầy đủ vào thành tích thể thao. Nhưng nếu tước cúp rồi trao cho đội về nhì, danh hiệu mới cũng không thể mang lại cảm giác giống một chức vô địch giành được sau 38 vòng.

Không có trận đấu quyết định, không có khoảnh khắc nâng cúp và cũng không có ký ức về một mùa giải mà đội bóng ấy thực sự kết thúc ở vị trí số một. Bảng vàng có thể thay đổi, nhưng trải nghiệm của hàng triệu người đã chứng kiến mùa giải ấy thì không.

Vụ việc vì thế còn đặt Premier League trước một vấn đề về quản trị. Một hệ thống luật chỉ thực sự có sức nặng khi vi phạm được phát hiện và xử lý đủ nhanh để hình phạt còn liên quan trực tiếp tới cuộc cạnh tranh đang diễn ra.

Phán quyết bất lợi với Man City mở ra bài toán khó: xử lý sai phạm thế nào khi những mùa giải bị ảnh hưởng đã trôi qua hơn một thập niên.

Khi một vụ việc kéo dài qua nhiều năm, những người có thể bị ảnh hưởng đã đi rất xa khỏi thời điểm ban đầu. Một số cầu thủ giải nghệ, HLV đổi CLB và cấu trúc của cả giải đấu cũng khác trước.

Man City vẫn còn quyền kháng cáo, vì vậy chưa thể khẳng định án phạt nào sẽ được áp dụng hay các danh hiệu có bị động tới hay không. Những tranh luận về trừ điểm, bồi thường hoặc tước cúp ở thời điểm này vẫn phải chờ kết quả pháp lý cuối cùng.

Nhưng dù quá trình ấy kết thúc theo hướng nào, Premier League vẫn phải đối diện với một giới hạn rất rõ của công lý hồi tố. Luật có thể phạt tiền, trừ điểm, yêu cầu bồi thường hoặc sửa lại hồ sơ thành tích nếu có căn cứ.

Nó không thể tổ chức lại một mùa bóng đã diễn ra cách đây hơn mười năm.

Bởi vậy, câu hỏi lớn nhất sau vụ Man City không hẳn là mức phạt bao nhiêu mới đủ nặng. Điều khó trả lời hơn là một giải đấu sẽ làm gì khi công lý chỉ xuất hiện sau khi những người từng chịu ảnh hưởng không còn cơ hội chơi lại cuộc chơi ấy.