Món nợ 3.000 tỷ USD đang bị giấu kín của 9 ông trùm AI

Ván cược khổng lồ vào hạ tầng AI có thể trở thành đòn bẩy tăng trưởng, nhưng cũng nguy cơ biến thành gánh nặng đè bẹp doanh nghiệp nếu nhu cầu thị trường không như kỳ vọng.

Hàng quý, các công ty công nghệ lớn đều công bố khoản chi tiêu khổng lồ cho cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), từ trung tâm dữ liệu đến chip. Tuy nhiên, những con số này chưa thể hiện toàn bộ bức tranh tài chính của Alphabet (công ty mẹ Google), Meta Platforms, Oracle và nhiều công ty khác.

Theo phân tích của Wall Street Journal dựa trên phần chú thích trong báo cáo chứng khoán, 9 công ty công nghệ hàng đầu - gồm Alphabet, Meta, Amazon, Microsoft, Oracle, Nvidia, Broadcom, SpaceX và AMD - đang gánh khoảng 3.000 tỷ USD cam kết ngoại bảng, phần lớn liên quan trực tiếp đến AI.

Các nghĩa vụ tài chính này đang tăng trưởng với tốc độ nhanh hơn nhiều so với chi phí vốn truyền thống, vốn chỉ đạt tổng khoảng 600 tỷ USD trong năm gần nhất được báo cáo, và cao gấp 3 lần so với tổng nợ thuê tài sản cùng các khoản vay dài hạn hiện có của các công ty này.

Ván cược 3.000 tỷ USD

Các tập đoàn công nghệ hàng đầu nước Mỹ đang đánh cược lớn vào nhu cầu tính toán và khả năng cung ứng phần cứng AI trong nhiều năm tới. Họ kỳ vọng doanh thu trong tương lai sẽ dễ dàng bù đắp cho mọi nghĩa vụ tài chính, khi người tiêu dùng và doanh nghiệp đưa AI vào mọi ngóc ngách của đời sống xã hội Mỹ.

Tuy nhiên, nếu nhu cầu đó đi không đạt kỳ vọng, các hợp đồng đặt trước hạ tầng này có thể biến thành gánh nặng đè bẹp chính doanh nghiệp cùng giới đầu tư.

Các công ty công nghệ đang đổ tiền vào cơ sở hạ tầng cho AI. Ảnh: Reuters.

Dự án trung tâm dữ liệu Hyperion siêu khủng của Meta tại bang Louisiana - với diện tích rộng bằng khoảng 1.700 sân bóng đá - là minh chứng rõ nét cho thấy làm thế nào những nghĩa vụ tài chính khổng lồ lại có thể biến mất khỏi bảng cân đối kế toán.

Mặc dù Meta là nhà thầu xây dựng, cả Hyperion lẫn khoản nợ 27 tỷ USD tài trợ cho việc xây dựng đều không xuất hiện trên bảng cân đối kế toán của Meta. Các quỹ do công ty Blue Owl Capital quản lý sở hữu phần lớn cổ phần trong một liên doanh, và liên doanh này sở hữu khu phức hợp. Beignet Investor, công ty nắm giữ cổ phần của Blue Owl, đã huy động vốn xây dựng thông qua phát hành trái phiếu. Trong khi đó, Meta là cổ đông thiểu số và thuê Hyperion. Tiền thuê từ Meta sẽ tạo dòng tiền thanh toán cho các chủ sở hữu trái phiếu.

Ban đầu, Meta cam kết thuê Hyperion trong thời hạn 4 năm, từ 2029, với tùy chọn gia hạn lên đến 20 năm. Công ty đảm bảo sẽ bồi thường đầy đủ cho các chủ sở hữu trái phiếu nếu không tiếp tục thuê trong hai thập niên. Meta cho rằng kịch bản đó khó xảy ra, vì vậy họ chưa ghi nhận bất kỳ khoản nợ nào trên bảng cân đối kế toán.

Theo quy định kế toán, các nghĩa vụ thuê Hyperion của Meta sẽ không cần ghi trên bảng cân đối kế toán cho đến khi công ty bắt đầu thanh toán tiền thuê. Meta cho biết tổng cam kết thuê ban đầu của công ty là khoảng 12,3 tỷ USD. Tính đến tháng 6, Meta đã công bố tổng nghĩa vụ 347 tỷ USD với các hợp đồng thuê chưa có hiệu lực, bao gồm cả hợp đồng với Hyperion.

Phân tích của Wall Street Journal với các công ty khác cho thấy các cam kết tương tự lên tới 1.200 tỷ USD, gấp khoảng 4 lần so với con số công bố một năm trước. Ngoài Meta, Wall Street Journal xem xét báo cáo của Alphabet, Amazon.com, Microsoft, Oracle, Nvidia, Broadcom, SpaceX và Advanced Micro Devices.

Để duy trì năng lực vận hành các trung tâm dữ liệu khổng lồ, giới công nghệ buộc phải gom lượng lớn chip huấn luyện AI từ Nvidia và bộ nhớ lưu trữ. Nhằm xí phần năng lực sản xuất của các nhà ứng biến, họ phải chốt sớm hàng loạt hợp đồng dài hạn.

Các nghĩa vụ thu mua kèm cam kết tài chính phát sinh này đã vọt lên mốc 1.900 tỷ USD. Chuẩn mực kế toán hiện hành cho phép giấu các khoản này khỏi bảng cân đối cho tới khi thiết bị hoặc dịch vụ chính thức được bàn giao.

Các công ty công nghệ hàng đầu của Mỹ đang đặt cược lớn vào nhu cầu tính toán AI. Ảnh: Reuters.

Tính đến ngày 30/6, tổng nghĩa vụ hợp đồng và cam kết mua sắm của Alphabet đã vọt lên 811 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 332 tỷ USD ghi nhận ba tháng trước đó. Công ty mẹ của Google không giải thích chi tiết về mức tăng đột biến này, chỉ công bố chung chung rằng các thỏa thuận nhằm “đảm bảo nguồn năng lượng cho trung tâm dữ liệu” và tài trợ “cơ sở hạ tầng kỹ thuật cùng hàng tồn kho”. Các hợp đồng cung cấp năng lượng thậm chí có thời hạn kéo dài đến tận năm 2054.

Ở các tập đoàn khác, các cam kết ngoại bảng còn bao gồm thỏa thuận mua cổ phần hoặc bảo lãnh thuê tài sản. Điển hình như Nvidia đã cam kết rót 27 tỷ USD vào vốn chủ sở hữu trong giai đoạn từ ngày 26/4 đến hết năm tài chính (tháng 1/2027).

Thời gian là câu trả lời cho canh bạc AI

Dẫu vậy, có nhiều lý do để tin rằng các công ty công nghệ sẽ hoàn thành tất cả nghĩa vụ. Có ý kiến lạc quan nhu cầu tăng vọt với các công cụ AI là bằng chứng cho thấy thị trường sẽ tiếp tục nở rộ trong thời gian tới, và nguồn thu thanh toán tất cả khoản nợ sẽ dồi dào. Trong khi đó, có người lo lắng đây là dấu hiệu đáng lo ngại khi một số công nghệ từng có nền móng tài chính vững chắc nay phải thường xuyên huy động vốn từ thị trường.

Gần đây, Alphabet và Amazon công bố kết quả cho thấy dòng tiền tự do âm, có nghĩa chi tiêu vốn vượt quá lượng tiền mặt thu vào từ hoạt động kinh doanh. Đó là chưa kể đến những hệ lụy của hàng nghìn tỷ USD cam kết ngoài bảng cân đối kế toán. Cho dù có doanh thu hay không, hầu hết cam kết mua hàng và hợp đồng thuê đã ký kết đều không thể hủy bỏ.

Nếu mọi việc không suôn sẻ, các công ty công nghệ sẽ phải gồng gánh khoản phí đắt đỏ mà không thu về đồng lợi nhuận nào. Ngoài ra, các công ty có thể ngày càng nợ nần chồng chất và phải vay mượn nhiều hơn nữa.

"Khi các khoản cam kết ngoại bảng cân đối kế toán xuất hiện thường xuyên hơn, lớn hơn và phức tạp hơn, giới đầu tư ngày càng khó đánh giá tiềm năng của các công ty”, Morgan Stanley viết hồi tháng 4.