Một tật về mắt đang gia tăng chưa từng có

Tật khúc xạ ở trẻ em trong đó có cận thị là một vấn đề rất phổ biến hiện nay. Ảnh: Clearly.

Tại Hội nghị Nhãn khoa TP.HCM mở rộng lần thứ V năm 2026 do Bệnh viện Mắt TP.HCM tổ chức vào ngày 22/8, TS.BS Nguyễn Viết Giáp, Giám đốc Bệnh viện Mắt Bà Rịa - Vũng Tàu, đã dẫn báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết thế giới đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về sức khỏe thị giác. Khoảng 2,2 tỷ người đang sống chung với tình trạng suy giảm thị lực.

Ca cận thị gia tăng chưa từng có

Theo bác sĩ Giáp, dự báo đến năm 2050, số người bị suy giảm thị lực sẽ tiếp tục tăng mạnh nếu không có những hành động can thiệp quyết liệt ngay từ bây giờ. Gánh nặng này không chỉ tạo áp lực lên hệ thống y tế mà còn ảnh hưởng đến kinh tế và toàn xã hội.

Bác sĩ Giáp cho biết gánh nặng suy giảm thị lực ngày càng lớn do 4 nguyên nhân chính. Dân số già hóa kéo theo nhiều bệnh mắt liên quan đến tuổi tác. Bệnh đái tháo đường gia tăng cũng làm tăng nguy cơ tổn thương mắt và mù lòa ở người trưởng thành.

Trong khi đó, cận thị ở trẻ em và thanh thiếu niên ngày càng phổ biến. Bên cạnh đó, không phải người dân ở mọi khu vực và nhóm dân cư đều có cơ hội tiếp cận các dịch vụ chăm sóc mắt chất lượng.

Số ca cận thị ngày càng tăng cao. Ảnh: Phượng Linh.

Mô hình bệnh tật về mắt cũng thay đổi rõ rệt. Trước đây, những nguyên nhân gây mù lòa phổ biến chủ yếu là bệnh mắt hột, khô mắt do thiếu vitamin A và đục thủy tinh thể. Hiện nay, gánh nặng bệnh tật đang chuyển sang các bệnh mạn tính, phức tạp hơn như biến chứng mắt do đái tháo đường, thoái hóa điểm vàng do tuổi (AMD), glaucoma và cận thị bệnh lý.

Đáng chú ý, thế giới đang đối mặt với tình trạng gia tăng cận thị ở mức chưa từng có. Tỷ lệ cận thị toàn cầu từ khoảng 20-23% vào năm 2000 đã tăng lên 30-33% vào năm 2025.

"Dự báo đến năm 2050, khoảng 50% dân số thế giới có thể bị cận thị, trong đó 10% đối mặt với nguy cơ cận thị nặng từ -6.00D trở lên và có thể gặp nhiều biến chứng nguy hiểm", bác sĩ Giáp nói.

Việt Nam còn khoảng trống trong chăm sóc mắt

Tại Việt Nam, ngành nhãn khoa đã đạt nhiều bước tiến trong những năm qua. Theo các bác sĩ, mạng lưới chuyên ngành hiện gồm 37 bệnh viện mắt công lập, hơn 60 khoa mắt tại các bệnh viện đa khoa và trên 90 bệnh viện mắt tư nhân, với đội ngũ hơn 3.500 bác sĩ chuyên khoa.

Việt Nam đã thanh toán hoàn toàn bệnh mắt hột, giải quyết cơ bản tình trạng khô mắt do thiếu vitamin A ở trẻ em và thực hiện hơn 600.000 ca phẫu thuật Phaco điều trị đục thủy tinh thể mỗi năm.

Ngành nhãn khoa trong nước cũng đã làm chủ nhiều kỹ thuật hiện đại ngang tầm khu vực và thế giới như phẫu thuật Smile Pro, OCT-OCTA, laser võng mạc hay phẫu thuật dịch kính - võng mạc.

Tuy nhiên, TS.BS Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế, cho rằng những thành tựu về điều trị chưa thể giải quyết toàn bộ bài toán chăm sóc mắt.

Năm 2024, cả nước ghi nhận khoảng 370.000 ca phẫu thuật mắt, tăng gần 19% so với năm trước. Nếu xét về triển khai kỹ thuật, con số gần 400.000 ca là kết quả đáng khích lệ, cho thấy năng lực phẫu thuật của các bệnh viện nhãn khoa trên cả nước đã có bước tiến lớn.

TS.BS Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế, phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Phượng Linh.

Khoảng 80% trường hợp được đánh giá có thị lực tốt hơn sau phẫu thuật, trong khi tỷ lệ viêm cũng giảm. Nhưng bác sĩ Lương cho rằng vấn đề đặt ra là làm thế nào để giảm số người bệnh phải phẫu thuật, thay vì chỉ tập trung nâng cao năng lực điều trị.

"Một trong những khoảng trống đáng lưu ý là chỉ khoảng 2% người bệnh đái tháo đường được chụp võng mạc", bác sĩ Lương nhấn mạnh.

Trong khi đó, bệnh võng mạc đái tháo đường ngày càng trở thành thách thức khi các bệnh không lây nhiễm gia tăng.

Khoảng 16% cơ sở cũng chưa có bác sĩ chuyên khoa mắt. Theo bác sĩ Lương, điều này cho thấy việc phát triển nhân lực và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc mắt tại tuyến cơ sở vẫn cần được đẩy mạnh.

Từ thực tế này, bác sĩ Lương cho rằng ngành nhãn khoa cần chuyển mạnh từ tư duy điều trị sang tư duy dự phòng. Mục tiêu là phát hiện và kiểm soát bệnh sớm, giảm số trường hợp phải phẫu thuật thay vì chờ đến khi người bệnh suy giảm thị lực mới tìm đến cơ sở y tế.

Chăm sóc mắt cũng không nên chỉ tập trung tại các bệnh viện Trung ương, tuyến cuối mà cần được triển khai sâu rộng hơn tại tuyến cơ sở. Trong khám sức khỏe định kỳ, cần đưa nội dung sàng lọc các bệnh về mắt vào thực hiện nhằm phát hiện sớm, tăng khả năng can thiệp và phòng ngừa biến chứng.

Bên cạnh đó, việc quản lý sức khỏe mắt cần chuyển từ điều trị thụ động sang phòng ngừa, xây dựng hồ sơ theo dõi cá nhân suốt đời và phục hồi chức năng thị giác.

Trước những thách thức ngày càng lớn trong chăm sóc sức khỏe thị giác, bác sĩ chuyên khoa II Lê Anh Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Mắt TP.HCM, cho biết hội nghị là dịp để các chuyên gia cùng nhìn nhận những vấn đề thực tế của ngành, chia sẻ kinh nghiệm và cập nhật các tiến bộ mới trong chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa bệnh mắt.