|
|
Nếu cảnh báo trên bao thuốc lá được mở rộng lên 85%, khoảng 815.000 người có thể bỏ thuốc sau 6 năm, theo ước tính của Bộ Y tế. Ảnh minh họa về hình ảnh cảnh báo trên bao thuốc lá: L. Brian Stauffer/ |
Sáng 27/10, tại trụ sở Báo Nhân Dân, tọa đàm "Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá" tập trung thảo luận các giải pháp đổi mới cảnh báo sức khỏe, kiểm soát sản phẩm thuốc lá và nicotine mới, cũng như ngăn chặn những hình thức tiếp thị nhắm vào giới trẻ.
Cảnh báo trên bao thuốc lá giảm sức hút sau 13 năm
PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết hệ thống cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam chưa có thay đổi đáng kể kể từ khi được áp dụng vào tháng 5/2013.
Sáu mẫu hình ảnh hiện hành vẫn chiếm 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao thuốc lá. Trong khi đó, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định cảnh báo sức khỏe phải được thay đổi định kỳ 2 năm một lần.
Theo chuyên gia, việc duy trì những hình ảnh giống nhau trong thời gian dài khiến người hút thuốc dần quen mắt, giảm chú ý đến thông điệp cảnh báo. Nghiên cứu năm 2015 ghi nhận 91,1% người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe. Đến năm 2024, Điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành (GATS) tại 37 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ này còn 80%.
Đánh giá của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2019 cũng cho thấy hiệu quả của cả 6 mẫu cảnh báo đều suy giảm. Không chỉ thiếu tính mới, cảnh báo sức khỏe còn có thể bị che khuất bởi tem thuốc lá.
Theo PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, quy định hiện hành cấm che lấp, che mờ cảnh báo nhưng lại có ngoại lệ đối với việc dán tem thuốc lá theo quy định pháp luật. Điều này khiến một số bao thuốc lưu hành trên thị trường có phần lớn diện tích cảnh báo bị tem che phủ.
 |
| PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng. Ảnh: Minh Duy. |
Bà cho rằng cần quy định rõ việc không để tem thuốc lá hoặc bất kỳ vật liệu nào che lấp nội dung cảnh báo sức khỏe trên bao bì.
"Một điểm đáng chú ý khác là vị thế của Việt Nam đang giảm so với nhiều quốc gia về diện tích cảnh báo. Nếu năm 2014, Việt Nam đứng thứ 28 trong số 198 quốc gia và vùng lãnh thổ, đến năm 2025, thứ hạng giảm xuống 95 trong số 212 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong khi Việt Nam vẫn duy trì diện tích cảnh báo 50%, Thái Lan đã áp dụng mức 85%; Lào, Myanmar, Singapore và Brunei áp dụng mức 75%", bà Hương nói.
Tăng cảnh báo lên 85% có thể giúp 815.000 người bỏ thuốc
Theo PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh không chỉ cung cấp thông tin mà còn có thể tác động đến hành vi theo một chuỗi: thu hút sự chú ý, tăng khả năng ghi nhớ, giúp người hút hiểu rõ nguy cơ, hình thành ý định và thúc đẩy nỗ lực bỏ thuốc.
Các số liệu được dẫn tại tọa đàm cho thấy người hút thuốc chú ý đến cảnh báo có khả năng nghĩ đến việc bỏ thuốc cao gấp 2,3 lần nhóm không chú ý. Trong nhóm này, 63,4% từng nghĩ đến việc bỏ thuốc và 40% đã cố gắng bỏ, so với 34% ở nhóm còn lại. Sáu trong 9 nghiên cứu được dẫn cũng ghi nhận tỷ lệ hút thuốc giảm.
Từ những bằng chứng đó, chuyên gia đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh từ 50% hiện nay lên ít nhất 85% trên mỗi mặt chính của bao bì, đặt cảnh báo ở phía trên và dành phần diện tích tăng thêm để phóng lớn hình ảnh.
Đáng chú ý, theo ước tính của Bộ Y tế, việc tăng diện tích cảnh báo lên 85% có thể giúp giảm khoảng 815.100 người hút thuốc sau 6 năm. Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng đề nghị áp dụng diện tích cảnh báo từ 85% trở lên hoặc xây dựng lộ trình tăng lên mức 85-100%.
Bên cạnh diện tích, chuyên gia nhấn mạnh cần thay đổi định kỳ nội dung cảnh báo để tránh tình trạng người hút thuốc quen mắt. Một giải pháp được đề xuất là xây dựng ngân hàng hình ảnh và thông điệp đa dạng, luân phiên sử dụng theo đúng quy định thay đổi cảnh báo hai năm một lần.
 |
| Trong khi Thái Lan đã dành 85% diện tích bao thuốc lá cho cảnh báo sức khỏe, Việt Nam vẫn duy trì mức 50% suốt hơn 13 năm. Ảnh: Unsplash. |
Về nội dung, cảnh báo cần phản ánh những nguy cơ người dân còn ít biết đến, thay vì chỉ tập trung vào ung thư phổi. Các hình ảnh có thể đề cập đến đột quỵ, bệnh tim mạch, tác hại của khói thuốc thụ động đối với phụ nữ mang thai và trẻ em, cũng như ảnh hưởng đến sinh lý.
Dù 97,3% người trưởng thành biết hút thuốc gây ung thư phổi, chỉ 78,5% nhận thức được nguy cơ đau tim và 68,8% biết thuốc lá gây cả ba bệnh được khảo sát gồm ung thư phổi, đột quỵ và đau tim.
Thuốc lá mới tìm cách tiếp cận giới trẻ qua hương vị, mạng xã hội
Tại tọa đàm, TS Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, nhấn mạnh các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới không an toàn, không có lợi cho sức khỏe.
Những sản phẩm này có thể chứa nicotine, chất gây nghiện mạnh, cùng các hợp chất độc hại liên quan đến ung thư, bệnh tim mạch và hô hấp. Một số sản phẩm còn có thể phát thải các chất độc hại, trong khi nicotine đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai do có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập và làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu.
WHO cảnh báo thuốc lá điện tử cũng có thể làm tăng nguy cơ người trẻ chuyển sang hút thuốc lá điếu thông thường.
Đáng lo ngại, nhiều sản phẩm được thiết kế với hương vị dưa hấu, kẹo bông, bánh tart chanh, bao bì bắt mắt, thậm chí giống đồ chơi hoặc thiết bị công nghệ. Theo đại diện WHO, việc phát triển những dòng sản phẩm này không đơn thuần nhằm giúp người hút thuốc cai nghiện, mà còn có nguy cơ tạo ra một thế hệ người lệ thuộc nicotine mới.
Một vấn đề khác được WHO lưu ý là nguy cơ xuất hiện khoảng trống pháp lý nếu định nghĩa nguyên liệu thuốc lá chỉ bao gồm các chất chứa nicotine. Ngay cả sản phẩm được quảng bá là không chứa nicotine vẫn có thể chứa những hợp chất gây nghiện hoặc chất độc hại khác, đồng thời có nguy cơ bị bổ sung nicotine.
 |
| Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam. Ảnh: Minh Duy. |
Ở góc độ bảo vệ trẻ em, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng môi trường số đang tạo thêm nhiều con đường để nội dung liên quan đến thuốc lá tiếp cận thanh thiếu niên.
Thay vì quảng cáo trực tiếp, hình ảnh sử dụng thuốc lá có thể xuất hiện trong video ngắn, livestream, hội nhóm trực tuyến, nội dung giải trí hoặc bài đăng của người nổi tiếng. Những hình ảnh này đôi khi gắn thuốc lá với phong cách sống hiện đại, sự tự tin và cá tính, khiến hành vi sử dụng trở nên bình thường hơn trong mắt người trẻ.
Ông Nam đề xuất hoàn thiện quy định về quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại, trưng bày và kinh doanh thuốc lá trên môi trường điện tử; tăng trách nhiệm của các nền tảng số trong phát hiện, ngăn chặn nội dung vi phạm; đồng thời siết giám sát hoạt động mua bán qua hội nhóm kín, tài khoản ẩn danh và dịch vụ chuyển phát.
Theo ông, trẻ em và thanh thiếu niên cũng cần được trang bị kỹ năng phân biệt thông tin khoa học với quảng cáo trá hình, nội dung tài trợ và thông điệp có mục đích tác động đến hành vi.
Tuy nhiên, trách nhiệm bảo vệ không thể chỉ đặt lên vai trẻ em. Một môi trường số an toàn đòi hỏi quy định pháp luật hiệu quả, cơ chế giám sát phù hợp và trách nhiệm rõ ràng của Nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng trực tuyến và toàn xã hội.
Ký túc xá - Cá tốc ký: Cuốn sách kể về đời sống của sinh viên Đại học Y Hà Nội, chủ yếu xoay quanh đời sống ký túc xá, nơi tác giả đã trải qua tuổi trẻ cùng 10 thành viên khác trong phòng 110 E2.
