Mưa cực đoan đang thay đổi bài toán chống ngập ở Nhật Bản

Khi mua căn hộ bán hầm tại thành phố Matsudo, tỉnh Chiba, năm 2003, vợ chồng Shuji Nishizawa đặc biệt yêu thích khoảng sân vườn lát gạch. Nhưng cuối tháng 8 năm nay, chính khoảng sân ấy lại trở thành lối để nước lũ tràn vào nhà.

Người đàn ông 60 tuổi nhớ lại dòng nước dâng cao chỉ trong vài chục giây, phá vỡ cửa kính và nhấn chìm phòng khách. Dòng nước nhanh chóng dâng lên giữa các tấm kính rồi phá vỡ chúng.

Con gái ông bị mảnh gỗ cứa vào chân và phải đến bệnh viện. Cả ba may mắn sống sót, nhưng toàn bộ tài sản trong nhà bị bỏ lại.

“Cứ như sóng thần vậy. Nước ập vào cùng một lúc”, Nishizawa kể.

Nước lũ nhấn chìm 8 căn hộ tầng một, làm hỏng thiết bị kỹ thuật dưới tầng hầm, khiến nguồn cấp nước, thang máy và hệ thống đỗ xe cơ khí ngừng hoạt động. Hai tháng sau, nhiều dịch vụ thiết yếu của tòa nhà vẫn chưa được khôi phục hoàn toàn.

Ông Nishizawa đứng cạnh cánh cửa hiên bị mưa lớn phá hủy. Ảnh: Japan Times.

Sự cố này phản ánh thách thức ngày càng lớn tại Chiba, nơi liên tiếp hứng chịu ba đợt mưa lũ trong tháng 8 và tháng 9, gần nhất là bão Dujuan ngày 20-21/9. Đợt ngập lụt tháng 8 khiến 13 người thiệt mạng; bão Dujuan làm 15 người chết trên khắp Nhật Bản, trong đó có 10 người tại Chiba.

Tình trạng tương tự xuất hiện ở nhiều nơi khác, từ Nagoya đến các tỉnh Ishikawa, Toyama và Fukui, theo Japan Times.

Mưa lớn vượt khỏi khả năng thoát nước

Trong một giờ ngày 13/8, lượng mưa tại quận Chuo, thành phố Chiba, đạt 115 mm. Một số khu vực khác trong tỉnh ghi nhận lượng mưa hơn 300 mm khi một dải mưa dông kéo dài hình thành, trút nước dữ dội xuống cùng một khu vực trong nhiều giờ.

Hơn 3.000 phương tiện mắc kẹt trên các tuyến đường trong tỉnh, khoảng 2.500 chiếc trong số đó nằm trên đường đô thị của thành phố Chiba. Dựa trên các yêu cầu bồi thường bảo hiểm, ít nhất 15.000 phương tiện được cho là đã bị hư hại.

Kenji Kajiwara, giáo sư Đại học Aikoku Gakuen tại Chiba, chuyên nghiên cứu quản lý sông ngòi và lịch sử lũ lụt, cho rằng khí hậu Nhật Bản đang thay đổi theo những bước nhảy rõ rệt thay vì biến chuyển từ từ.

Mùa hè năm nay, Nhật Bản ghi nhận 36 lần nhiệt độ đạt từ 40 độ C trở lên, mức cao nhất kể từ khi phương pháp quan trắc hiện hành được áp dụng vào năm 2010. Kajiwara cảnh báo không thể quy những trận mưa cực đoan cho một nguyên nhân duy nhất, bởi hiện tượng này còn chịu tác động của tình trạng ấm lên toàn cầu và các điều kiện khí quyển, đại dương.

“Không phải chỉ có mưa ngày càng dữ dội hơn. Những hiện tượng cực đoan đang trở nên rõ rệt hơn”, ông nhận định.

Người dân đi bộ qua khu vực bị ngập lụt ở Oami-Shirasato, tỉnh Chiba (Nhật Bản). Ảnh: Reuters.

Trong khi Chiba chìm trong nước lũ, một số khu vực ở Kyushu và miền tây Nhật Bản lại trải qua đợt hạn hán nghiêm trọng nhất trong nhiều năm. Trung tâm Tokyo cũng ghi nhận mưa liên tục 37 ngày tính đến 2/10, chuỗi ngày mưa dài nhất kể từ khi hồ sơ quan trắc bắt đầu vào năm 1886.

Theo Kajiwara, hệ thống thoát nước đô thị hiện được thiết kế dựa trên những giả định về lượng mưa mà nó có thể xử lý. Khi mưa vượt quá giới hạn, nước tích tụ trên đường phố và khu dân cư nhanh hơn tốc độ thoát đi, gây ngập úng ngay cả khi không có sông lớn tràn bờ.

Các đường ống cống có thể được mở rộng khi thay thế, còn bể chứa ngầm có thể xây dưới công viên hoặc trong các dự án phát triển đô thị mới. Tuy nhiên, những công trình lớn cần nhiều năm để hoàn thành. Kajiwara ủng hộ xây dựng nhiều cơ sở trữ nước nhỏ phân bố khắp thành phố, dù thách thức lớn là không ai biết chính xác trận mưa cực đoan tiếp theo sẽ xảy ra ở đâu.

Ngày 22/9, bão Dujuan tiếp tục thử thách hệ thống phòng chống lũ khi khiến mực nước hồ Inba dâng lên mức kỷ lục 5,04 m, vượt xa ngưỡng 4,25 m để phát cảnh báo nguy cơ lũ lụt. Khoảng 100 m bờ đê phía bắc hồ, gần thành phố Narita, bị vỡ. Đây là sự cố đầu tiên kể từ khi dự án cải tạo đất hoàn thành năm 1969.

Theo Japan Today, khảo sát của Kyodo cho thấy ít nhất 80 đường hầm chui tại 33 thủ phủ tỉnh ở Nhật Bản ghi nhận xe cộ bị ngập trong thập kỷ qua, với 134 phương tiện gặp nạn. Trong hình là một chiếc xe bị ngập trong nước lũ tại một đường hầm ở tỉnh Chiba vào ngày 14/8. Ảnh: Kyodo.

Những nơi từng an toàn cũng bị nhấn chìm

Mayumi Tomita, sống tại thành phố Inzai, tỉnh Chiba, chứng kiến một giao lộ gần ga tàu địa phương chìm dưới nước trong trận mưa tháng 8. Nhiều ôtô chết máy giữa đường, còn những tài xế khác phải quay đầu. Hôm sau, bà thấy vỉa hè phủ đầy bùn đất.

“Tôi xem đó là bằng chứng cho thấy nước lũ đã tràn ra xa hơn nhiều so với lòng đường”, bà nói.

Theo phân tích của công ty dự báo thời tiết Weathernews dựa trên khoảng 20.000 câu trả lời khảo sát và báo cáo thời tiết, 55,7% người tham gia từng bị ngập trong trận mưa ngày 13/8 cho biết họ sống bên ngoài các vùng dự báo ngập lụt. Dữ liệu này không dựa trên thống kê thiệt hại chính thức của chính phủ.

Một chiếc xe tải bị ngập một phần trên con đường ngập nước sau khi cơn bão Dujuan mang theo mưa lớn đến Sakura, tỉnh Chiba, vào cuối tháng 9. Ảnh: Reuters.

Ở vùng đồi Boso thuộc Chiba, Pierre Andries, một người Pháp sở hữu ngôi nhà truyền thống Nhật Bản trên sườn đồi nhìn xuống những cánh đồng lúa, cũng chứng kiến hậu quả của mưa cực đoan. Nếu đợt mưa đầu tháng 9 chỉ làm đổ vài cây nhỏ, bão Dujuan sau đó gây sạt lở, chặn đường vào nhà ông.

Khi tiếp cận được ngôi nhà, Andries phát hiện cửa sổ vỡ, nước và bùn đất tràn vào bên trong, một phần khu vườn bị tàn phá. Ông tin rằng căn nhà có thể sửa chữa, nhưng không chắc cảnh quan gia đình yêu quý có thể được khôi phục.

“Bạn cố gắng bảo vệ bản thân, nhưng không thể bảo vệ được mọi thứ”, ông nói.

Từ hạ tầng đến từng hộ gia đình

Yoshiharu Yokoyama, chuyên gia tư vấn phòng chống thiên tai địa kỹ thuật tại Sakura Office, cho rằng mức độ thiệt hại không chỉ phụ thuộc vào lượng mưa mà còn vào địa hình. Đường hầm chui thường là điểm trũng, thung lũng dễ tích tụ nước, trong khi đường bộ và nền đường sắt có thể chắn dòng chảy. Bề mặt bê tông cũng khiến nước chảy về vùng thấp thay vì thấm xuống đất.

Hạ tầng công cộng không thể loại bỏ hoàn toàn mọi rủi ro. Vì vậy, theo Yokoyama, khâu quan trọng cuối cùng nằm ở khả năng chuẩn bị của từng hộ gia đình.

“Bạn cần biết nhà mình có nguy cơ bị ngập hay không và nếu ngập, nước có thể dâng cao đến mức nào. Đó là điểm khởi đầu”, ông nói.

Người dân cần xác định khu vực cao ráo gần nhất, tìm hiểu nguy cơ ngập tại nơi ở và chuẩn bị biện pháp bảo vệ như tấm chắn nước, bao cát trước cửa hoặc giải pháp ngăn nước thải trào ngược qua đường ống. Trong một số trường hợp, di chuyển lên tầng cao hơn có thể an toàn hơn việc đi qua vùng nước ngập để đến nơi sơ tán.

Các nhân viên cứu hỏa khiêng một cụ bà ra khỏi khu vực bị ngập lụt sau cơn bão Dujuan hồi tháng 9. Ảnh: Reuters.

Khi nước dâng, người dân tuyệt đối không nên lái xe vào vùng ngập vì nước có thể che khuất đường hầm, đoạn đường trũng hoặc miệng cống mất nắp.

Tại chung cư Sanctus Shinmatsudo, ông Nishizawa và các cư dân đã thành lập ủy ban điều tra nguyên nhân nước tràn vào tòa nhà, nghiên cứu dòng chảy từ khu đất xung quanh và đề xuất biện pháp ngăn sự cố tái diễn.

“Chúng tôi cần bắt đầu bằng việc tìm hiểu một cách khoa học những gì đã xảy ra. Khi biết nước chảy theo hướng nào, chúng tôi mới có thể xác định biện pháp thực sự hiệu quả để ngăn nước tràn vào”, Nishizawa nói.

Mưa lũ dồn dập tại Đông Nam Á, cuộc sống người dân đảo lộn Mưa lớn gây ngập trên diện rộng tại Campuchia, Thái Lan, Malaysia và Indonesia, buộc hàng nghìn người rời nhà, trong khi nhiều tuyến đường và khu dân cư vẫn chìm trong nước. 13:30 28/9/2026

Bangkok vẫn chưa hết ngập, gần 5.000 người đi sơ tán Sau gần 48 giờ mưa lớn khiến Bangkok ngập sâu, nước vẫn chưa rút hết tại nhiều khu vực. Hàng nghìn người vẫn mắc kẹt, trong khi nhiều cư dân trở về nhà để kiểm kê thiệt hại. 09:31 28/9/2026