'Mùa thu giả' sau mùa hè nóng kỷ lục ở châu Âu

Mùa thu vốn là thời điểm cây cối khoác lên mình những tán lá vàng, đỏ, cam rực rỡ trước khi trút lá để bước sang mùa đông. Nhưng năm nay, tại nhiều nơi ở châu Âu, khung cảnh ấy đang thay đổi theo một cách đáng lo ngại. Những cây bạch dương trơ trụi giữa vườn cảnh, các cây sồi cổ thụ hàng trăm năm tuổi suy kiệt, nhiều loài cây khác héo úa và rụng lá sớm sau một mùa hè nóng kỷ lục.

Hiện tượng này được gọi là “mùa thu giả”. Thay vì rụng lá theo chu kỳ tự nhiên khi ngày ngắn lại và nhiệt độ giảm, cây cối phải sớm trút bỏ tán lá để hạn chế mất nước do nắng nóng và hạn hán kéo dài. Khi mùa thu bước vào giai đoạn đẹp nhất, nhiều cây đã không còn đủ lá để chuyển màu rực rỡ như thường lệ.

Nắng nóng đẩy cây cối đến giới hạn chịu đựng

Tại vườn Wisley ở Surrey (Anh), những tán lá màu đồng, đỏ và cam vẫn tạo nên bức tranh mùa thu rực rỡ. Tuy nhiên, giữa khung cảnh ấy, một cây bạch dương hoàn toàn trơ trụi trở thành hình ảnh tương phản rõ nét.

“Cây bạch dương đã rụng hết lá. Đó là hậu quả của hạn hán, vì vậy năm nay cây sẽ không có sắc lá mùa thu”, Guy Barter, chuyên gia làm vườn hàng đầu của Hiệp hội Làm vườn Hoàng gia Anh (RHS), nói với The Guardian.

Ông Guy Barter, chuyên gia làm vườn hàng đầu của Hiệp hội Làm vườn Hoàng gia Anh (RHS). Ảnh: Guardian.

Tại Wisley, hàng nghìn giống cây vẫn khoe sắc rực rỡ, nhưng những loài nhạy cảm với hạn hán như bạch dương, dẻ gai và phong đã rụng lá trước giữa tháng 10.

Tim Upson, Giám đốc phụ trách ngành làm vườn của RHS, cho biết sắc thu thường rực rỡ nhất vào cuối tháng 10 hoặc sang tháng 11. “Năm nay khá bất thường”, ông nhận định.

Thông thường, quá trình chuyển màu và rụng lá vào mùa thu được kích hoạt bởi thời gian chiếu sáng ban ngày ngắn lại, nhiệt độ ban đêm giảm và độ ẩm đất được bổ sung nhờ mưa. Tuy nhiên, nắng nóng gay gắt cùng hạn hán kéo dài trong mùa hè đã phá vỡ chu kỳ tự nhiên này, khiến nhiều cây cối chịu tác động do thiếu nước, phải đổi màu và rụng lá sớm hơn bình thường.

Trước đó, theo Swissinfo, hạn hán bất thường năm nay đã gây ra thiệt hại không thể khắc phục đối với các khu rừng ở Thụy Sĩ. Nhiều cây cối chuyển sang màu vàng từ tháng 7.

Ansgar Kahmen, Giáo sư sinh thái thực vật tại Đại học Basel, nhận định lá khô héo và rụng sớm không chỉ đơn thuần là cơ chế phòng vệ tạm thời chống lại tình trạng thiếu nước mà phản ánh tổn thương mô nghiêm trọng và không thể phục hồi.

Ông dự báo nhiều cây mất tán sẽ chết ngay hoặc trong vài năm tới. Tình trạng này suy giảm khả năng chống sạt lở, tuyết lở và hấp thụ CO2 của rừng núi cao, đồng thời khiến cây dễ nhiễm sâu bệnh hơn.

Tình trạng hạn hán vẫn tiếp diễn tại phần lớn nước Anh và xứ Wales. Trong tháng 10, 6 khu vực ở Anh đã được tuyên bố xảy ra hạn hán nghiêm trọng khi mực nước sông và hồ chứa xuống thấp, làm gia tăng áp lực lên nguồn cung nước.

Ed Pyne, cố vấn bảo tồn tại Woodland Trust, giải thích nắng nóng làm gián đoạn quá trình vận chuyển nước từ rễ lên lá, khiến tán lá héo úa và rụng sớm.

Du khách chụp ảnh những cảnh sắc mùa thu rực rỡ ở Anh. Ảnh: Guardian.

Những loài có bộ rễ nông đặc biệt dễ bị tổn thương vì không thể tiếp cận nguồn nước ở những tầng đất sâu hơn. Bạch dương, dẻ gai và phong nằm trong số những loài chịu ảnh hưởng nặng nề nhất tại Anh. Ngay cả những cây có khả năng chịu hạn như thông cũng đang chết ở một số nơi tại châu Âu.

Tác động của hạn hán còn khiến cành cây giòn, dễ gãy. Angelo Morgan, Giám đốc quản lý cây xanh đô thị tại Trees UK, cho biết trước đây, mùa đông là thời điểm họ bận rộn nhất do gió mạnh và mưa lớn dễ làm cây bật gốc. Nay, họ nhận được ngày càng nhiều yêu cầu xử lý cành gãy trong những đợt nắng nóng, khô hạn.

Hệ sinh thái trước phép thử khí hậu

Tác động của nắng nóng không chỉ giới hạn trong những khu rừng hay vườn cảnh. Các nhà khoa học ước tính nắng nóng đã khiến hơn 50.000 người tử vong tại các thành phố châu Âu trong mùa hè năm nay.

Theo The Guardian, tỷ lệ tử vong do biến đổi khí hậu bắt nguồn từ hoạt động của con người đã tăng từ khoảng 40% vào đầu thế kỷ này lên 65% trong mùa hè năm nay.

Châu Âu đã nóng lên với tốc độ nhanh gấp khoảng hai lần mức trung bình toàn cầu, khiến ngày càng nhiều người phải đối mặt mùa hè nóng nực khó chịu và nguy hiểm. Đồng thời, cây cối cũng phải chống chọi với những điều kiện vượt quá khả năng thích nghi của chúng.

Cây khô héo ở Slough, Berkshire, Anh do hiện tượng "mùa thu giả". Ảnh: Shutterstock.

Trước tình hình đó, các nhà quản lý vườn cảnh đang cân nhắc thay đổi những loài cây được trồng trong tương lai. Tại Wisley, Barter cho biết người làm vườn có thể sẽ trồng ít bạch dương hơn và tăng cường những loài thích nghi tốt hơn với điều kiện khí hậu mới.

Theo Upson, việc thích nghi đã diễn ra từ hàng thập kỷ trước. Các loài sồi California và Địa Trung Hải trồng thử nghiệm 30 năm trước hiện phát triển rất tốt.

Alexander Held, chuyên gia cấp cao tại Viện Lâm nghiệp châu Âu, cảnh báo rằng vấn đề cốt lõi nằm ở tốc độ biến đổi khí hậu. Rừng cây vốn luôn thích nghi với môi trường, nhưng quá trình đó cần thời gian.

“Cây cối và các hệ sinh thái của chúng ta không thể thích nghi đủ nhanh với tốc độ biến đổi này. Những thay đổi đó nhiều khả năng sẽ gây xáo trộn lớn cho các hệ sinh thái”, ông nhận định.