Lực lượng cứu hộ Nepal cùng các chuyên gia Trung Quốc và Ấn Độ đang xuyên đêm tìm cách tiếp cận hàng trăm người được cho là mắc kẹt trong các đường hầm của những dự án thủy điện sau trận lũ quét thảm khốc ở dãy Himalaya.
Quy mô tàn phá cũng đang đặt Nepal trước hóa đơn tái thiết có thể lên tới 5 tỷ USD, trong khi nhiều tuyến giao thông, công trình và các dự án thủy điện bị hư hại nghiêm trọng.
Thảm họa được cho là bắt nguồn từ vụ sụp đổ sông băng và sườn núi tại Langtang Lirung, ngọn núi nằm gần biên giới Nepal - Trung Quốc. Dòng nước và đất đá khổng lồ sau đó tràn xuống thung lũng, tạo thành bức tường bùn đá cuốn phăng nhiều công trình và tuyến giao thông.
Chạy đua với thời gian
Tính đến ngày 31/8, Nepal ghi nhận 903 người thiệt mạng và 4.247 người mất tích. Phía Trung Quốc cho biết 16 người đã tử vong và 546 người mất tích tại huyện Gyirong, Tây Tạng. Tổng số người mất tích ở hai bên biên giới lên tới gần 4.800, theo Reuters.
Trong số những người mất tích tại Nepal có 933 công nhân được cho là đang ở các dự án thủy điện tại khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Các đội cứu hộ tập trung mở đường vào khoảng 6 đường hầm bị bùn đất và đá vụn phong tỏa. Hình ảnh từ hiện trường cho thấy máy xúc hoạt động dưới ánh đèn trong đêm, liên tục đào và vận chuyển đất đá. Binh sĩ Nepal cũng sử dụng đèn pin để tìm kiếm lối vào một đường hầm.
“Lượng lớn đất đá đã bị bồi lấp, khiến việc mở đường vào các đường hầm trở thành thách thức lớn. Ưu tiên của chúng tôi hiện nay là tiếp cận và khai thông các đường hầm”, ông Raja Ram Basnet, người phát ngôn quân đội Nepal, nói.
Khoảng 21.000 nhân viên an ninh cùng công nhân và tình nguyện viên đang tham gia chiến dịch cứu hộ trên toàn Nepal.
Trung Quốc đã huy động hơn 2.100 nhân viên cứu hộ và phân bổ ít nhất 220 triệu nhân dân tệ (khoảng 33 triệu USD) cho hoạt động cứu trợ. Thiết bị và nhu yếu phẩm cũng được vận chuyển bằng đường không tới các đội cứu hộ ở tuyến đầu.
Tân Hoa Xã cho hay trong số những người mất tích ở phía Trung Quốc có 261 công dân nước ngoài, đến từ 23 quốc gia. Trong đó có 104 người Nepal, 49 người Ấn Độ, 33 người Latvia và 18 người Mỹ.
Hơn 60 nhân viên cứu hộ Trung Quốc hôm 30/8 đã mất hơn 10 giờ vượt địa hình núi hiểm trở để tiếp cận khu vực tâm chấn thảm họa. Các đội đã hai lần tìm kiếm trên diện tích khoảng 40.000 m2.
Dấu vết nước trên sườn núi đối diện cửa khẩu Gyirong cho thấy nước lũ có thời điểm dâng hơn 60 m, tương đương chiều cao một tòa nhà khoảng 20 tầng.
Tại Nepal, hoạt động tìm kiếm cũng nhiều lần phải tạm dừng do mưa lớn và sương mù. Narendra Pariyar, quan chức cấp cao huyện Rasuwa, một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nhất, cho biết lực lượng cứu hộ phải tạm ngừng hoạt động hôm 30/8 vì thời tiết xấu.
Khi việc tìm kiếm bị gián đoạn, lực lượng chức năng chuyển trọng tâm sang tổ chức vận chuyển đường bộ, đưa những người hành hương được giải cứu về Kathmandu.
    |
Các lực lượng cứu hộ tham gia chiến dịch cứu nạn gần đường hầm. Ảnh: Reuters. |
Hồ chắn dòng đe dọa gây thêm lũ
Thời tiết xấu không chỉ cản trở hoạt động cứu hộ mà còn làm gia tăng nguy cơ xảy ra thảm họa thứ cấp. Một trong những mối đe dọa lớn nhất là các hồ nước tạm thời hình thành khi băng, đất đá và bùn từ vụ sụp đổ sông băng chặn dòng sông.
Một hồ nằm tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc từng làm dấy lên lo ngại nước có thể tràn xuống các sông Lhende Khola và Trishuli, gây thêm lũ lụt tại Nepal. Tuy nhiên, phía Trung Quốc cho biết hồ này đã bắt đầu thoát nước tự nhiên.
Một hồ khác được hình thành ở thượng nguồn sau một vụ sạt lở cũng đã phần lớn cạn nước khi dòng chảy tự nhiên xuyên qua khu vực bị chắn. Vụ sạt lở xảy ra cách hồ đầu tiên khoảng 2,8 km về phía hạ lưu.
Dù vậy, giới chức Nepal vẫn đang theo dõi hai hồ chắn dòng ở thượng nguồn và cảnh báo nguy cơ lũ chỉ giảm hoàn toàn khi các hồ này thoát hết nước.
Phía Trung Quốc xác định 8 địa điểm có nguy cơ cao xảy ra thảm họa địa chất. Mưa kéo dài có thể gây thêm sạt lở dọc các con sông, hình thành những hồ chắn dòng mới.
Cơ quan Khí tượng Trung Quốc dự báo huyện Gyirong tiếp tục có mưa trong ba ngày tới. Mưa có thể khiến các tuyến đường Shigatse - Gyirong và Gyirong - cửa khẩu Gyirong trơn trượt, đồng thời làm mực nước sông và hồ tăng lên.
Các nhà chức trách cũng đang theo dõi một hố trũng lớn hình thành gần nơi xảy ra vụ sụp đổ sông băng ở phía Nepal. Đến tối 30/8, diện tích khu vực này đã mở rộng lên 174.000 m2.
Hố này được ước tính chứa khoảng 2,5 triệu m3 nước. Giới chức cảnh báo nếu hồ chứa bị phá vỡ, dòng nước có thể gây hiệu ứng dây chuyền tới những hồ nằm ở hạ lưu.
Tại Nepal, hàng trăm thi thể đã được tìm thấy nhưng nhiều nạn nhân chưa thể xác định danh tính. Một số thi thể đã được dòng nước cuốn đi hàng trăm km, thậm chí được phát hiện tại các bang Uttar Pradesh và Bihar ở miền bắc Ấn Độ, cách nơi xảy ra thảm họa hơn 160 km.
Một thi thể khác được tìm thấy tại tỉnh Lumbini, cách huyện Rasuwa - tâm điểm của trận lũ - khoảng 400 km.
 |
| Người thân xem ảnh những người mất tích và nạn nhân của lũ quét và sạt lở đất, bên ngoài nhà xác của Bệnh viện Đại học Tribhuvan (TUTH), ở Kathmandu (Nepal). Ảnh: Reuters. |
Thời tiết nóng ẩm khiến các thi thể phân hủy nhanh chóng, buộc chính quyền phải tiến hành chôn cất sớm sau khi hoàn tất thủ tục pháp lý. Mẫu ADN được thu thập để phục vụ việc nhận dạng về sau.
“Chúng tôi lo ngại tốc độ phân hủy của các thi thể trong điều kiện nóng và ẩm”, Ngoại trưởng Nepal Shisir Khanal nói.
Ông cho biết Nepal không cần hỗ trợ nước ngoài cho hoạt động tìm kiếm, cứu hộ nói chung, nhưng cần hỗ trợ chuyên môn trong việc giải cứu người mắc kẹt trong đường hầm, khôi phục giao thông và liên lạc, đồng thời nhận dạng nạn nhân bằng xét nghiệm ADN.
Ấn Độ đã điều 3 chuyến bay chở khoảng 60 tấn hàng cứu trợ tới Nepal, gồm chăn, thuốc men, thực phẩm và viên lọc nước. New Delhi cũng đề nghị cử đội cứu hộ đường hầm, nhân viên y tế, lực lượng ứng phó thảm họa và cầu lắp ghép để hỗ trợ khôi phục kết nối.
Thiệt hại có thể lên tới 5 tỷ USD
Trong khi các đội cứu hộ chạy đua với thời gian, việc khôi phục giao thông cũng bước vào giai đoạn then chốt.
Một đoạn quốc lộ dẫn tới cửa khẩu Gyirong bị bùn đất vùi lấp, khiến hoạt động cứu hộ và vận chuyển hàng cứu trợ gặp nhiều khó khăn. Tính đến sáng 31/8, lực lượng công binh đã khai thông khoảng 533 m đường, còn khoảng 1,15 km trước khi có thể tiếp cận cửa khẩu, SCMP cho biết thêm.
Các kỹ sư cho biết họ đã tiến vào đoạn khó khăn nhất của tuyến đường sau khi xử lý một khúc cua hình chữ S. Một trạm liên lạc khẩn cấp gần cửa khẩu cũng đã được đưa vào vận hành, giúp các đội sửa chữa duy trì liên lạc với lực lượng cứu hộ tại hiện trường.
 |
| Các nhân viên cứu hộ đang sửa chữa con đường bị hư hại dẫn đến cảng Gyirong sau vụ sạt lở đất, tại Shigatse, Khu tự trị Tây Tạng (Trung Quốc). Ảnh: Reuters. |
Thảm họa được cho là bắt nguồn từ tình trạng bất ổn của sông băng dưới tác động kéo dài của hiện tượng nóng lên toàn cầu. Các chuyên gia cho biết khu vực Himalaya đã chứng kiến tốc độ mất băng tăng mạnh trong những thập niên gần đây.
Bộ trưởng Tài chính Nepal Swarnim Wagle ước tính nước này có thể cần 4-5 tỷ USD để tái thiết sau thảm họa, tương đương khoảng 10% quy mô nền kinh tế, Independent cho biết. Dù vậy, con số này vẫn thấp hơn khoảng 9 tỷ USD mà Nepal từng chi cho quá trình phục hồi sau trận động đất năm 2015.
Lũ lụt cũng gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành thủy điện, trong đó nhiều nhà máy bị ảnh hưởng hoặc phá hủy. Các dự án bị tác động chiếm hơn 12% tổng công suất phát điện của Nepal.
Thủ tướng Nepal Balendra Shah gọi đây là “thảm họa thiên nhiên chưa từng có và mang sức tàn phá khủng khiếp”. Ông thừa nhận việc đánh giá toàn diện thiệt hại vẫn rất khó khăn do thời tiết bất lợi, địa hình phức tạp và nguy cơ thiên tai thứ cấp vẫn hiện hữu.
Những cuốn sách hay về biến đổi khí hậu
“Những kiến thức cơ bản về biến đổi khí hậu”, “Băng - Những câu chuyện ly kỳ từ một thế giới đang dần biến mất”, “Thảm họa khí hậu - Chúng ta đã có gì và làm gì để ứng phó?”,... nằm trong số những cuốn sách giúp độc giả có cái nhìn trực diện và bao quát hơn khi nói đến vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
