Nghịch lý Gen Z khó tìm việc, doanh nghiệp vẫn thiếu nhân lực

Nhân sự trẻ ngày càng chật vật để tìm được công việc. Ảnh minh họa: Kim Soo-hyeon/Reuters.

Tại Anh, công ty chuyên lắp đặt máy bơm nhiệt Heat Geek đang cần tuyển gấp nhân sự cho các vị trí vận hành, kỹ thuật và marketing. 8 vị trí được mở trong mùa hè năm nay có thể giúp quy mô công ty tăng hơn 25%.

Holly Foster, Giám đốc vận hành Heat Geek, cho biết doanh nghiệp muốn tìm những sinh viên mới tốt nghiệp có tham vọng, chủ động và sẵn sàng bắt tay ngay vào công việc. Tuy nhiên, nhóm ứng viên này lại rất khó tìm.

“Chúng tôi biết chính xác mình muốn gì. Khó khăn là những phẩm chất đó rất khó nhìn thấy trên giấy”, Foster nói với Financial Times.

Điều này trái ngược với bức tranh chung của thị trường. Theo tổ chức đại diện các nhà tuyển dụng sinh viên Institute of Student Employers, mức độ cạnh tranh cho các vị trí dành cho sinh viên mới tốt nghiệp tại Anh gần đây lên mức kỷ lục, trung bình khoảng 140 hồ sơ cho mỗi việc làm, còn số vị trí tuyển dụng giảm 8%.

Dù vậy, theo khảo sát của đại diện các trường đại học tại Vương quốc Anh Universities UK vào tháng 6, một nửa doanh nghiệp đang có vị trí trống cho biết công việc dành cho sinh viên mới tốt nghiệp rất khó tuyển người, cao hơn bất kỳ cấp độ nhân sự nào khác.

Gen Z thiếu cơ hội, doanh nghiệp thiếu người

Tại Mỹ, tranh luận chủ yếu xoay quanh việc Gen Z chưa được chuẩn bị đầy đủ cho môi trường làm việc.

Một khảo sát năm 2024 của trang nghiên cứu và tư vấn giáo dục tại Mỹ Intelligent.com, với gần 1.000 lãnh đạo doanh nghiệp cho thấy 75% công ty đánh giá một phần hoặc toàn bộ sinh viên mới tốt nghiệp mà họ tuyển không đáp ứng kỳ vọng.

Trong khảo sát khác với 800 lãnh đạo nhân sự do trường Hult International Business School tài trợ, 37% nói họ thà để robot hoặc AI làm một công việc hơn là tuyển sinh viên mới tốt nghiệp, trong khi 30% sẵn sàng để vị trí đó trống.

Thiếu kinh nghiệm thực tế khiến người trẻ gặp chật vật khi hòa nhập môi trường công sở. Ảnh minh họa: cottonbro/Pexels.

Điều doanh nghiệp lo ngại nhiều hơn lại nằm ở kỹ năng mềm. Theo Hiệp hội các trường đại học và nhà tuyển dụng quốc gia của Mỹ (National Association of Colleges and Employers), các công ty coi tác phong chuyên nghiệp, làm việc nhóm, giao tiếp và tư duy phản biện là những năng lực quan trọng nhất.

Simon Finley, Phó giám đốc đơn vị hỗ trợ khởi nghiệp và kết nối doanh nghiệp Warwick Enterprise, cũng cho hay nhiều công ty nhỏ tại Anh phàn nàn sinh viên thiếu khả năng giao tiếp, tính chủ động và kỹ năng tổ chức công việc.

Theo một số chuyên gia, Gen Z bước vào thị trường lao động trong hoàn cảnh khác với các thế hệ trước. Đại dịch Covid-19 làm gián đoạn quá trình học tập và giao tiếp trực tiếp, trong khi người trẻ dành nhiều thời gian hơn trước màn hình.

Theo tổ chức nghiên cứu Pew Research Center, chỉ hơn 1/3 thanh thiếu niên Mỹ từ 16 đến 19 tuổi làm việc mùa hè năm nay, thấp hơn nhiều mức 58% năm 1978. Những công việc như vậy trước đây thường là nơi người trẻ học cách giao tiếp với cấp trên, khách hàng và đồng nghiệp.

Gen Z lại có một lợi thế khác là khả năng sử dụng AI. Annie Chechitelli, Giám đốc sản phẩm tại công ty công nghệ giáo dục Turnitin, nhận xét sinh viên hiện nay thậm chí dùng AI tốt hơn nhiều nhân viên đang làm việc. Tuy nhiên, việc phụ thuộc quá nhiều công nghệ cũng làm dấy lên lo ngại về tư duy phản biện và khả năng tự giải quyết vấn đề.

"Lỗi" không nằm ở Gen Z?

Ở chiều ngược lại, Financial Times cho thấy không ít doanh nghiệp vẫn có nhu cầu tuyển nhưng gặp khó trong việc tiếp cận sinh viên.

Janine Chamberlin, Giám đốc nền tảng mạng xã hội nghề nghiệp LinkedIn tại Anh, chia sẻ tuyển dụng nhìn chung đang giảm, nhưng các lĩnh vực như năng lượng sạch, nông nghiệp, sản xuất và khoa học đời sống vẫn có nhiều cơ hội. Vấn đề là những ngành này thường không nằm trong danh sách ưu tiên của sinh viên mới tốt nghiệp.

Chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi cách tuyển và đào tạo, trong khi Gen Z phải chủ động hơn trong việc tìm kiếm cơ hội ngoài các công ty lớn. Ảnh minh họa: Toby Melville/Reuters.

Ngành sản xuất Anh hiện có khoảng 50.000 vị trí trống, theo tổ chức đại diện ngành sản xuất tại Anh Make UK, trong đó hơn 1/3 khó tuyển vì thiếu kỹ năng phù hợp.

Ngành sản xuất vẫn kém hấp dẫn với nhiều người trẻ do định kiến về công việc tay chân và môi trường nhà máy. Trong khi đó, tự động hóa đang làm tăng nhu cầu nhân sự kỹ thuật trình độ cao, nhưng các công ty nhỏ lại khó tiếp cận ứng viên.

Lucy Johnston, nhà sáng lập mạng lưới kết nối các công ty khởi nghiệp và doanh nghiệp UK Innovation Industries, cho hay nhiều công ty sáng tạo hoạt động trong những lĩnh vực mà sinh viên thậm chí không biết tồn tại.

Trong khi các tập đoàn lớn chiếm vị trí nổi bật tại hội chợ nghề nghiệp và có ngân sách quảng bá lớn, doanh nghiệp nhỏ thường khó tiếp cận ứng viên.

Kết quả là hàng trăm sinh viên có thể cùng nộp hồ sơ vào một vị trí tại công ty nổi tiếng, trong khi một doanh nghiệp khác vẫn không nhận đủ hồ sơ.

Peter Cappelli, giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, cho rằng gần như thế hệ nào khi mới bước vào thị trường lao động cũng bị thế hệ trước đánh giá tiêu cực.

Dữ liệu cho thấy doanh nghiệp từng phàn nàn về sinh viên mới tốt nghiệp từ nhiều năm trước. Năm 2007, 63% lãnh đạo trong khảo sát của hiệp hội đại diện các trường cao đẳng và đại học tại Mỹ (AAC&U) cho rằng quá nhiều sinh viên không có đủ kỹ năng cần thiết để phát triển tại nơi làm việc.

Doanh nghiệp cũng góp phần tạo ra khoảng cách này. Business Insider chỉ ra rằng thời lượng đào tạo dành cho nhân sự cấp đầu vào đã giảm từ những năm 2000, trong khi ngân sách phát triển nhân sự ngày càng tập trung vào cấp trung và cấp cao.

Đến năm 2023, phần lớn người lao động Mỹ cho hay họ không có người cố vấn tại nơi làm việc, theo Pew Research Center.

Điều này tạo ra mâu thuẫn doanh nghiệp muốn sinh viên mới tốt nghiệp có thể làm việc gần như ngay lập tức, nhưng lại dành ít nguồn lực hơn để đào tạo họ.

Steve Welch, người phụ trách quan hệ với các trường đại học tại Innovate UK, nêu quan điểm nghịch lý này một phần là vấn đề giao tiếp. Sinh viên không biết tìm việc ở đâu, còn doanh nghiệp không biết cách tiếp cận đúng ứng viên.