Canada vừa công bố gói thuế trả đũa trị giá khoảng 27,6 tỷ CAD (19,9 tỷ USD) đối với hàng hóa Mỹ, với mức thuế 15%, 25% và 50%, dự kiến có hiệu lực từ ngày 8/9, theo Reuters. Ottawa cho biết các biện pháp này nhằm đáp trả tương xứng các mức thuế mới của Washington và bảo vệ doanh nghiệp, người lao động Canada.
Đáng chú ý, Canada sẽ tăng thuế đối với thép và nhôm Mỹ lên 50%, đồng thời áp thuế với hàng trăm sản phẩm như đồ nội thất, quần áo, thiết bị điện tử, máy móc, đồ gia dụng, sản phẩm sữa và thủy sản. Tổng cộng, danh sách bao phủ khoảng 700 mặt hàng Mỹ.
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), Mỹ xuất khẩu 333,6 tỷ USD hàng hóa sang Canada trong năm 2025, đưa nước láng giềng này trở thành thị trường xuất khẩu hàng hóa lớn nhất của Mỹ. Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa hai chiều đạt 715,5 tỷ USD.
Chính vì vậy, với người Mỹ, tác động trước mắt không nhất thiết xuất hiện dưới dạng giá hàng hóa tăng ngay lập tức. Rủi ro lớn hơn nằm ở việc doanh nghiệp Mỹ mất sức cạnh tranh tại một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất, trong khi nông dân, nhà sản xuất và người lao động tại các bang phụ thuộc nhiều vào thương mại với Canada có thể chịu sức ép.
Nông dân Mỹ đối mặt nguy cơ mất đầu ra
Canada không phải một thị trường xuất khẩu thông thường đối với doanh nghiệp Mỹ. Hai nền kinh tế có chuỗi cung ứng đan xen sâu rộng, đặc biệt trong sản xuất, nông nghiệp và công nghiệp chế biến.
Đợt thuế mới của Ottawa tập trung vào những lĩnh vực mà doanh nghiệp Mỹ có lượng hàng xuất khẩu đáng kể. Trong số đó, nông nghiệp là một trong những lĩnh vực dễ chịu tác động nhất.
Canada là thị trường quan trọng đối với nông sản Mỹ, từ thực phẩm chế biến, thịt, sữa đến thủy sản và đồ uống. Khi hàng Mỹ bị áp thuế, nhà xuất khẩu có thể phải tăng giá bán, chấp nhận giảm lợi nhuận hoặc tìm thị trường khác để thay thế.
Tác động đặc biệt đáng chú ý tại những bang phụ thuộc lớn vào thị trường Canada.
Wisconsin, một trung tâm sản xuất và chế biến thực phẩm của Mỹ, là ví dụ điển hình. Canada là thị trường xuất khẩu quan trọng của bang, trong khi các sản phẩm như sữa và thực phẩm chế biến có mối liên hệ chặt chẽ với thị trường phía bắc.
 |
| Một ngư dân đang dỡ những con tôm hùm vừa đánh bắt tại một bến chế biến ở bang Maine, Mỹ. Ảnh: WSJ. |
Maine cũng dễ bị ảnh hưởng khi Canada nhắm tới nhiều mặt hàng thủy sản và sản phẩm gỗ. Các mặt hàng như tôm hùm có thể trở thành mục tiêu dễ thấy của chiến lược gây sức ép chính trị mà Ottawa thừa nhận đang theo đuổi trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, theo Business Insider.
Canada cho biết họ lựa chọn các sản phẩm có thể tạo sức ép lên những bang cụ thể của Mỹ, đồng thời hạn chế tác động đối với người tiêu dùng và ngành công nghiệp trong nước.
Điều này đồng nghĩa thiệt hại sẽ không phân bổ đồng đều trên toàn nước Mỹ. Các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu sang Canada sẽ chịu sức ép trước tiên, kéo theo nguy cơ giảm đơn hàng, sản lượng và giờ làm nếu tình trạng kéo dài.
Ôtô, thép, nhôm và chuỗi cung ứng là điểm nóng tiếp theo
Theo các chuyên gia, nếu cuộc chiến thương mại tiếp tục leo thang, ngành ôtô mới có thể trở thành một trong những điểm nóng lớn nhất.
Mỹ và Canada sở hữu chuỗi cung ứng ôtô tích hợp sâu. Linh kiện có thể được sản xuất ở một nước, vận chuyển qua biên giới để lắp ráp rồi tiếp tục được đưa trở lại thị trường còn lại. Vì vậy, một mức thuế cao áp lên linh kiện hoặc xe hoàn chỉnh có thể làm tăng chi phí ở nhiều khâu cùng lúc.
 |
| Một chiếc xe bán tại Mỹ có thể chứa nhiều linh kiện đã qua biên giới Mỹ - Canada trong quá trình sản xuất. Ảnh: Reuters. |
Theo Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), năm 2025, Mỹ nhập khoảng 52,3 tỷ USD ôtô và linh kiện từ Canada, trong đó riêng linh kiện chiếm khoảng 19,1 tỷ USD. Canada là nguồn cung ôtô và linh kiện lớn thứ hai của Mỹ, chỉ sau Mexico trong nhiều nhóm sản phẩm.
Tổng thống Trump đã đe dọa tăng thuế đối với ôtô và linh kiện Canada lên 50% từ ngày 1/1. Nếu được thực hiện, biện pháp này có thể tác động đến cả doanh nghiệp Canada lẫn các hãng xe và nhà cung cấp linh kiện Mỹ do sự phụ thuộc lẫn nhau của chuỗi sản xuất Bắc Mỹ.
Thép và nhôm cũng là nhóm chịu sức ép trực tiếp. Canada sẽ áp mức thuế 50% lên nhiều sản phẩm thép và nhôm của Mỹ. Danh sách chính thức bao gồm nhiều loại thép, ống dẫn, kết cấu thép, nhôm nguyên liệu, dây, tấm và lá nhôm.
 |
Theo dữ liệu thương mại dựa trên UN Comtrade, Mỹ nhập khẩu 9,69 tỷ USD nhôm và các sản phẩm từ nhôm của Canada trong năm 2025, tương đương 36,6% tổng giá trị nhôm Mỹ nhập khẩu. Canada là nguồn cung lớn nhất, vượt xa các nhà cung cấp tiếp theo. Trong khi đó, Mỹ phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhôm nhập khẩu vì năng lực luyện nhôm sơ cấp trong nước khá hạn chế.
Hiện, Canada vừa là đối tác thương mại lớn vừa là một mắt xích quan trọng của ngành công nghiệp Mỹ. Do đó, nếu hàng hóa không thể bán sang Canada, doanh nghiệp Mỹ có thể phải tìm thị trường thay thế hoặc giảm sản xuất.
Đòn năng lượng có thể khiến người Mỹ chịu tác động mạnh hơn
Cho đến nay, Canada vẫn chưa đưa năng lượng vào gói trả đũa mới. Đây có thể là điểm quan trọng nhất giúp hạn chế tác động tức thời đối với người tiêu dùng Mỹ. Nhưng nếu Ottawa chuyển sang sử dụng năng lượng như một công cụ trong cuộc chiến thương mại, tác động sẽ lớn hơn nhiều.
Hai nước có hệ thống năng lượng liên kết chặt chẽ thông qua mạng lưới đường ống, đường sắt và đường điện. Theo Cơ quan Quản lý Năng lượng Canada, năm 2025, Canada cung cấp 63,4% lượng dầu thô và gần 100% khí tự nhiên mà Mỹ nhập khẩu. Canada cũng chiếm 81,3% lượng điện nhập khẩu của Mỹ.
Thủ hiến Ontario Doug Ford hôm 24/8 cho rằng Canada nên sẵn sàng cắt nguồn điện xuất khẩu sang Mỹ nếu chiến tranh thương mại xấu đi, qua đó đưa một “vũ khí” đáng kể lên bàn đàm phán. Ontario hiện cung cấp điện cho một số bang Mỹ, trong đó có New York, Michigan và Minnesota.
Thủ tướng Canada Mark Carney cũng không loại trừ khả năng này, khẳng định hôm 24/8 rằng “không có phương án nào bị đặt ra ngoài bàn đàm phán”.
 |
| Mỹ và Canada sở hữu hệ thống năng lượng liên kết chặt chẽ qua đường ống, đường sắt và lưới điện. Ảnh: Reuters. |
Nếu nguồn cung điện hoặc năng lượng từ Canada bị hạn chế, tác động sẽ khác đáng kể so với thuế đánh vào một chiếc máy giặt hay sản phẩm thép. Chi phí có thể lan từ các bang phụ thuộc vào nguồn cung Canada sang vận tải, sản xuất và sinh hoạt của người dân.
Các biện pháp như vậy có thể tiếp tục làm gia tăng áp lực giá cả đối với người Mỹ. Theo số liệu Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) tháng 7, chi phí sinh hoạt tại Mỹ tăng 3,4% so với cùng kỳ năm trước. Giá xăng tăng gần 25%, gây thêm sức ép lên ngân sách hộ gia đình. Chi phí năng lượng cũng tăng, với giá điện và khí đốt qua đường ống đều cao hơn khoảng 4% so với một năm trước, CNN cho biết.
Trước mắt, Bộ trưởng Công nghiệp Canada Mélanie Joly thông báo Canada chưa có kế hoạch hành động trước để đối phó với nguy cơ Mỹ tăng thuế ôtô. Tuy nhiên, nếu Washington thực sự triển khai biện pháp này, Ottawa sẽ đáp trả.
Thuế quan có thể khiến các doanh nghiệp Mỹ khó bán hàng hơn tại Canada khi sản phẩm trở nên đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng nước này.
Trong khi đó, các hạn chế đối với năng lượng, điện hoặc khoáng sản quan trọng mà ông Ford từng đề cập có thể tác động theo hướng khác, làm tăng chi phí của doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ khi những đầu vào thiết yếu trở nên đắt đỏ hoặc khó tiếp cận hơn.
Chẳng hạn, năm ngoái Ontario từng áp phụ phí 25% đối với điện xuất khẩu sang Mỹ trong thời gian ngắn. Chính quyền tỉnh khi đó ước tính biện pháp này ảnh hưởng tới khoảng 1,5 triệu hộ gia đình Mỹ, với chi phí lên tới 280.000 USD cho “mỗi ngày phụ phí còn được duy trì”.
Theo Diamond Isinger, chiến lược gia chính sách và cựu cố vấn đặc biệt về quan hệ Canada - Mỹ cho cựu Thủ tướng Canada Justin Trudeau, bất kỳ hạn chế nào đối với các mặt hàng thiết yếu của Canada cũng có thể nhanh chóng truyền tới doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, khiến chi phí tăng và gây thêm sức ép lên khả năng duy trì hoạt động của các doanh nghiệp.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
