Đa số các bảo vệ trong khu dân cư Đại Địa đều tới từ những vùng nông thôn tại các tỉnh nội địa. Theo số liệu của Cục thống kê quốc gia Trung Quốc năm 2018, số lượng lao động nhập cư tại các thành phố năm 2017 đã lên tới 287 triệu người.

Trong khoảng hai, ba mươi năm qua, sự phát triển bùng nổ của ngành bảo vệ đô thị khiến nhu cầu nhân lực trở nên rất lớn, chưa kể yêu cầu tuyển dụng của vị trí bảo vệ lại thấp, nên đã khiến đây trở thành công việc dễ tìm được nhất trên thành phố cho những nhân khẩu lưu động không có trình độ, vốn liếng, hộ khẩu hay quan hệ.

Vì sao ban đầu họ lại rời khỏi quê hương?

Có người kể với tôi, trong khoảng mười năm trước năm 2018, việc trồng trọt đã không còn kiếm ra tiền nữa. Giá lương thực nhập khẩu tương đối thấp khiến giá lương thực tại thị trường

Trung Quốc cũng không ngừng giảm xuống, trong khi đó giá của phân bón, thuốc trừ sâu, hạt giống và hệ thống tưới tiêu lại liên tục tăng lên. Sau một năm lao động vất vả, một hộ nông dân chỉ có thể kiếm được khoảng 1.000 tệ cho mỗi mẫu đất.

Kiến Hoành tới từ Cam Túc nói với tôi rằng gia đình anh ta có 6 mẫu ruộng, thu nhập mỗi năm chỉ trên dưới 10.000 tệ, không đủ để nuôi sống một gia đình. Tình trạng nông dân ở các tỉnh khác cũng diễn ra tương tự.

Công việc bảo vệ trở thành điểm khởi đầu của nhiều lao động nhập cư tại các đô thị Trung Quốc. Ảnh: VCG.

Ngoài việc lợi nhuận của mỗi mẫu đất trồng trọt cực kỳ thấp, rất nhiều nông dân còn mất ruộng đất trong quá trình công nghiệp hóa và phát triển nông thôn.

Lý Nạp 33 tuổi là nông dân tỉnh Sơn Tây, một tai nạn thời thơ ấu đã khiến mắt trái của anh ta mất đi thị lực. Khi anh ta ngoài 20, đất ở thôn họ được đưa vào quy hoạch để xây dựng nhà máy, mọi người trong thôn sau khi nhận được khoản tiền bồi thường di dời ít ỏi đều đã mất hết ruộng đất, đồng nghĩa với việc mất đi kế sinh nhai.

Lý Nạp nói, những người nông dân mà anh ta quen biết gần như đều đã rời xa quê hương, lên thành phố tìm việc. Anh ta và vợ cũng đã tới Thượng Hải.

Trước đó, vợ anh ta làm nhân viên phục vụ tại một nhà hàng lớn ở gần Đại Địa, hai vợ chồng và hai đứa con, một trai một gái, sống trong một căn hộ thuê ghép tập thể. Năm 2018, con trai tới tuổi đi học tiểu học, Lý Nạp rầu rĩ mãi, không biết phải làm thế nào.

Anh ta từng nghĩ tới việc cùng cả gia đình về quê tìm việc, nhưng lúc này kinh tế ở quê đã rất ảm đạm, đến một công việc với mức lương 2.000 tệ một tháng cũng rất khó kiếm.

Vài tháng sau, người vợ dẫn hai đứa con về quê đi học, còn anh ta thì một mình ở lại Thượng Hải làm bảo vệ, trở về khu ký túc xá tập thể ở Đại Địa.

Cho dù có những nông dân vẫn sở hữu một diện tích đất ruộng rộng lớn, số tiền họ kiếm được thường cũng chỉ tạm đủ duy trì cuộc sống.

Trương Thụ Phong 49 tuổi là nông dân tỉnh Liêu Ninh, ông bắt đầu làm việc cho Đại Địa từ cuối tháng 11 năm 2017. Thời điểm này, việc nông dân đi tỉnh khác làm thuê còn hiếm gặp, bởi vì chỉ hai tháng sau là Tết. Điều khiến tôi bất ngờ hơn là Trương Thụ Phong nói rằng ông chỉ dự định làm khoảng một, hai tháng ở Đại Địa.

Ông nói với tôi, gia đình ông có 90 mẫu đất ruộng, nếu khí hậu thuận lợi cho việc trồng trọt, một năm có thể kiếm khoảng 36.000 Nhân dân tệ. Trong thời kỳ nông nhàn, ông muốn thăm thú xem rốt cuộc Thượng Hải trông như thế nào, nhưng lại không có tiền nhàn rỗi để đi du lịch. Ông nảy ra một ý tưởng: tìm một công việc thời vụ ở Thượng Hải, vừa làm thuê vừa kiếm tiền du lịch.

Vừa xuống ga tàu ở Thượng Hải, ông liền tìm được công việc bảo vệ đúng như kỳ vọng của mình, nhưng vẫn than thở rằng thời gian làm việc quá dài, khiến ông ngày nào cũng mắc kẹt ở nơi này, gần như không có thời gian tìm tòi và thưởng thức thành phố rộng lớn này.

Từ ngày mùng 01 tháng 01 năm 2018, Chính quyền thành phố Thượng Hải bắt đầu thực hiện chế độ tích điểm trên thẻ cư trú, quy đổi tuổi tác, trình độ văn hóa, nghề nghiệp và thông tin cá nhân của người đăng ký cư trú thành điểm.

Tựu chung lại, nhân khẩu lưu động càng trẻ tuổi, trình độ học vấn càng cao, có kỹ năng chuyên môn và thời gian đóng bảo hiểm xã hội lâu dài sẽ được điểm càng cao.

Một người đạt được mức 120 điểm tiêu chuẩn sẽ được hưởng những dịch vụ công cộng tương ứng, ví dụ như được đăng ký xin thuê nhà ở xã hội, thi bằng lái xe, con cái được đi học và được tham gia kỳ thi đại học tại Thượng Hải, v.v...

Để được đăng ký thẻ cư trú bắt buộc phải thỏa mãn trước hai điều kiện: đầu tiên, cung cấp được hợp đồng thuê nhà, chứng minh có nơi cư trú ổn định, hợp pháp trong thành phố; thứ hai, chứng minh đã nộp bảo hiểm xã hội tại thành phố đủ sáu tháng, chứng minh có nghề nghiệp ổn định và hợp pháp tại thành phố.

Các "lao động nhập cư" theo nghề bảo vệ sống ở trong ký túc xá, không có hợp đồng thuê nhà, công ty bảo vệ thường cũng không nộp bảo hiểm xã hội cho họ, bởi vậy họ không thể đăng ký được thẻ cư trú nên không có duyên với các dịch vụ công cộng. Điều này có nghĩa là khi con cái của họ tới tuổi đi học bắt buộc phải về quê học, còn bản thân họ về sau chắc chắn cũng phải về quê dưỡng già.

Trên thực tế, dân nhập cư thuộc lao động không chính thức vẫn luôn là mục tiêu cắt giảm tại các đô thị loại I. Hệ thống đăng ký hộ khẩu và hàng loạt các chính sách khác khiến những nhân khẩu lưu động này luôn giữ một khoảng cách, một ranh giới, một mối quan hệ tạm thời với không gian của thành phố. Hơn nữa, tính nặc danh và bất ổn của họ ngược lại càng khiến họ trở thành nhóm có nguy cơ cao về trị an trong mắt các nhà quản lý và cư dân thành phố.

Sau khi lên thành phố và trở thành bảo vệ dân cư, cuộc sống của họ sẽ như thế nào?