'Pháo đài cuối cùng' của nhà văn trước AI

Các chuỗi cửa hàng bán sách lớn tại Mỹ đang lựa chọn những cách tiếp cận khác nhau để đối phó với làn sóng viết sách bằng trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong khi các nhà bán lẻ còn đang loay hoay tìm giải pháp quản lý, làn sóng sách AI đã trực tiếp đẩy nhiều tác giả truyền thống vào cuộc chiến sinh tồn.

Bà Jess Michaels, tác giả chuyên viết tiểu thuyết ngôn tình, đã xuất bản 117 tác phẩm kể từ khi trở thành nhà văn trong năm 1999, phần lớn sách do bà tự xuất bản. Bà đã xây dựng được lượng độc giả trung thành và có 10 đầu sách từng lọt danh sách sách bán chạy của USA Today.

Tuy nhiên, doanh số những năm gần đây giảm mạnh đến mức bà đang cân nhắc ngừng xuất bản tác phẩm mới.

“Lượng sách do AI tạo ra quá nhiều khiến tác phẩm của tôi khó tiếp cận độc giả hơn. Người ta lấy tác phẩm của tôi để đưa vào hệ thống AI, tạo ra những tác phẩm mang phong cách của tôi, rồi tung hàng loạt ra thị trường. Tôi đau lòng lắm, bởi cách làm đó sẽ xóa sổ những tác giả viết văn thực sự như tôi”, bà Michaels nói.

Tiểu thuyết không còn miễn nhiễm với AI

Theo New York Times, từ vài năm trước, khi các mô hình AI đã có khả năng tạo ra các đoạn văn tinh vi, ngay lập tức, AI đã được tận dụng trong ngành xuất bản.

Nhiều người trong ngành xuất bản từng hy vọng tiểu thuyết sẽ là “pháo đài cuối cùng”, bởi độc giả tìm đến tiểu thuyết vì muốn đọc những câu chuyện chứa đựng cảm xúc. Nhiều người từng nghĩ AI sẽ không thể cung cấp giá trị cảm xúc trong lĩnh vực văn chương.

Dù vậy, sau vài năm AI phát triển mạnh, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy số lượng tiểu thuyết được viết một phần hoặc hoàn toàn bằng AI đang ngày càng gia tăng. Các sách này vẫn có độc giả mua đọc.

Nhiều người đang dùng AI để viết sách, độc giả không thể phân biệt được. Ảnh minh họa: New York Times.

Một nghiên cứu mới do các nhà khoa học máy tính thực hiện đã sử dụng phần mềm phát hiện nội dung AI để phân tích hàng nghìn tiểu thuyết tự xuất bản trên Amazon. Họ phát hiện số lượng lớn tác phẩm chứa văn bản do AI tạo ra.

“Nhiều người đang dùng AI để viết sách, độc giả không thể phân biệt được”, ông Tuhin Chakrabarty, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Bang New York ở Stony Brook, người đứng đầu nhóm nghiên cứu, cho biết.

Sử dụng công cụ kiểm tra Pangram, nhóm nghiên cứu đã phân tích hơn 14.400 tiểu thuyết bán chạy trên Amazon giai đoạn 1/2023 - 3/2026. Kết quả cho thấy gần 2.200 cuốn chứa hơn 50% nội dung do AI tạo ra (trong đó 970 cuốn bị AI chiếm tới hơn 90%).

Các tiểu thuyết có ít nhất 25% nội dung do AI viết đã mang về doanh thu hàng chục triệu USD tại Mỹ trong 3 năm qua.

Amazon hiện chưa cấm sách AI mà chỉ giới hạn số lượng tải lên mỗi tuần, vô tình tạo điều kiện cho sách AI tràn ngập thị trường.

Để phát hiện sách do AI viết ra, các nhà xuất bản và các đơn vị bán lẻ sách phải sử dụng cả phần mềm phát hiện AI, kết hợp với kiểm duyệt thủ công để sàng lọc. Ảnh minh họa: New York Times.

Một số nghiên cứu khác cũng phát hiện số lượng lớn các đầu sách chứa nội dung AI đang bán trên Amazon.

Nhóm nghiên cứu của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER) cũng sử dụng Pangram để phân tích khoảng 60.000 cuốn sách đang bán trên Amazon.

Theo đó, khoảng 53% sách xuất bản trong năm 2025 chứa nội dung do AI tạo ra, tăng mạnh so với mức 23% của năm 2023.

Nghiên cứu cũng cho thấy điểm đánh giá chất lượng trung bình của các đầu sách mới trên Amazon đang giảm đi, trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến trong lĩnh vực xuất bản.

“Nếu sách mới trở nên kém chất lượng hơn so với trước đây, độc giả sẽ thấy họ không còn thu được nhiều lợi ích từ việc đọc sách như trước”, ông Imke Reimers, phó giáo sư chiến lược và kinh tế kinh doanh tại Đại học Cornell (Mỹ), người tham gia nghiên cứu, nhận định.

Cuộc chiến bản quyền

Thị trường xuất bản đang ghi nhận làn sóng gia tăng các vụ kiện bản quyền, trong đó các tác giả và nhà xuất bản đứng đơn kiện các công ty cung cấp mô hình AI. Nguyên đơn cho rằng việc các tác phẩm do AI tạo ra tràn ngập thị trường đã trực tiếp xâm phạm bản quyền và gây sụt giảm nghiêm trọng doanh số của họ.

Sự xâm nhập của AI đẩy các nhà phân phối và bán lẻ sách tại Mỹ vào thế tiến thoái lưỡng nan. Trong khi Amazon vẫn cởi mở, nhiều đơn vị bán lẻ khác lại chọn cách tiếp cận thận trọng nhằm hạn chế tối đa rủi ro pháp lý.

Ông James Daunt, giám đốc điều hành Barnes & Noble. Ảnh: New York Times.

Tháng 5 năm nay, ông James Daunt, giám đốc điều hành Barnes & Noble gây tranh cãi khi tuyên bố trên truyền hình Mỹ rằng, ông không phản đối việc kinh doanh sách do AI sáng tác, miễn là sản phẩm được dán nhãn minh bạch.

Phát biểu này vấp phải làn sóng chỉ trích từ một bộ phận độc giả và tác giả. Họ cho rằng điều này sẽ mở đường cho những cuốn sách chất lượng thấp xuất hiện tại chuỗi nhà sách lớn.

Sau đó, ông Daunt lên tiếng rằng Barnes & Noble vẫn đang “chủ động phát hiện và loại bỏ sách do AI viết ra, đồng thời chưa có ý định nhập sách do AI viết về bán trong hệ thống”.

Một số nhà bán lẻ sách khác có lập trường cứng rắn hơn. Ông Andy Hunter, nhà sáng lập nền tảng bán sách trực tuyến Bookshop, chia sẻ: “Có nên cho phép những kẻ lừa đảo đánh lừa độc giả hay không? Theo tôi, câu trả lời phải là không”.

Tuy nhiên, ông Hunter thừa nhận không có cách nào ngăn chặn sách do AI viết ra xuất hiện trong thị trường xuất bản. Với hơn 800.000 đầu sách tự xuất bản đang được bán tại Mỹ, chắc chắn vẫn sẽ có những cuốn lọt qua khâu sàng lọc.

CEO Rakuten Kobo Michael Tamblyn cho biết nền tảng này đang đối mặt với sách AI kém chất lượng. Năm ngoái, đơn vị đã từ chối 45% đầu sách mới gửi về, trong đó 85% bị loại do phát hiện có sự can thiệp của AI.

“Chúng tôi đang ở trước một trận lở tuyết, và trận lở tuyết đó rồi sẽ còn lớn hơn nữa. Có những cuốn sách đọc là biết ngay do AI viết ra”, ông Tamblyn nói. Tuy nhiên, nhiều trường hợp khó phát hiện hơn. Vì vậy, ông Tamblyn vẫn phải sử dụng phần mềm phát hiện AI, kết hợp với kiểm duyệt thủ công để sàng lọc sách gửi về.

Ông Kris Austin, CEO của công ty phân phối sách Draft2Digital, cho biết ông lo ngại sách do AI viết ra sẽ gây tổn hại đến các tác giả thực sự dày công viết sách.

“Các tác giả nghiêm túc viết sách vốn đã rất vất vả để có thể tìm được độc giả. Sự xuất hiện của những cuốn sách chất lượng thấp do AI viết ra đang đe dọa tới thành quả mà giới tác giả nghiêm túc từng dày công tạo dựng được”, ông Austin nói.