Quốc đảo ở châu Âu trở thành thiên đường của các nhà làm phim

Malta đang dẫn đầu cuộc đua thu hút các dự án điện ảnh lớn bằng những chính sách ưu đãi thuế, trong bối cảnh các quốc gia ngày càng cạnh tranh để giành những bộ phim bom tấn, theo Guardian.

Trong 3 năm qua, quốc gia nhỏ nhất Liên minh châu Âu đã đón hơn 30 dự án điện ảnh và truyền hình mỗi năm, trong đó có mức kỷ lục 36 dự án vào năm 2023 và 2025. Trong số này có những tác phẩm đình đám như Jurassic World Rebirth (tựa Việt: Thế giới khủng long: Tái sinh), Gladiator II (Võ sĩ giác đấu II), The Magic Faraway Tree (Cây Thần kỳ) chuyển thể từ bộ sách thiếu nhi nổi tiếng của nhà văn người Anh Enid Blyton, cùng bộ phim hành động giật gân mới của tài tử Jason Statham mang tên Mutiny (Tàu buôn người), dự kiến ra mắt vào cuối tháng này.

Hóa thân thành nhiều địa điểm

Trên màn ảnh, Malta từng được chọn làm bối cảnh đại diện cho nhiều vùng đất nổi tiếng. Quốc đảo này từng từng được chọn làm bối cảnh đại diện cho Hy Lạp trong bộ phim Two Weeks in August (Hai tuần trong tháng Tám) gần đây của đài BBC. Malta cũng tái hiện đảo Sicily những năm 1980 trong The Travel Writer (Ký giả du lịch) - bộ phim điện ảnh sắp ra mắt của đạo diễn Heidi Ewing.

Malta cũng "đóng vai" vùng nông thôn miền nam nước Pháp trong The Madame Blanc Mysteries (Những vụ án ẩn số của bà Blanc) - bộ phim trinh thám phát sóng trên Channel 5 (Anh). Ngoài ra, nước này tái hiện khung cảnh vùng Caribbean trong bộ phim Viva la Madness - phần tiếp theo của tác phẩm Layer Cake của đạo diễn Guy Ritchie.

Phim The Madame Blanc Mysteries, lấy bối cảnh miền nam nước Pháp và được quay tại Malta. Ảnh: Channel 5 Television.

Giờ đây, hòn đảo này thậm chí bắt đầu vào vai chính mình. Mùa thứ ba của loạt phim trinh thám Enola Holmes trên Netflix sẽ rời London thời Victoria để chuyển bối cảnh sang Malta, khi đó vẫn là một hòn đảo nằm dưới sự cai trị của Anh.

Bên cạnh đó, bộ phim The Order (Trật tự) của đạo diễn truyền hình danh tiếng Stephen Poliakoff cũng sẽ bấm máy vào năm tới. Tác phẩm này khai thác bối cảnh ngay trước cuộc vây hãm Malta năm 1565 của quân Ottoman.

"Đối với một quốc gia châu Âu nhỏ bé như vậy, Malta thực sự đang gặt hái thành công vượt xa quy mô của mình. Họ đã rất chủ động và quyết liệt trong việc đa dạng hóa ngành công nghiệp này", ông Adrian Wootton, Tổng Giám đốc Ủy ban Điện ảnh Anh, nhận định.

Lịch sử của Malta trong việc đón các đoàn làm phim bắt đầu từ Sons of the Sea, bộ phim câm về hàng hải ra mắt năm 1925. Từ những năm 1970, quốc đảo này còn sở hữu hai bể nước quay phim lớn nhất thế giới, cho phép các nhà làm phim thực hiện những cảnh trên biển trong môi trường được kiểm soát.

Trước đây ngành điện ảnh nơi đây chủ yếu mang tính mùa vụ. Ông Johann Grech, Ủy viên Điện ảnh Malta, chia sẻ: "Hiện nay, chúng tôi đã có một ngành công nghiệp vận hành liên tục mỗi ngày, suốt cả năm".

Diễn viên Nicola Coughlan trong phim Cây Thần kỳ (The Magic Faraway Tree). Ảnh: Entertainment Film Distributors.

Biến điện ảnh thành trụ cột kinh tế

Sự bùng nổ của Malta diễn ra trong bối cảnh cách ngành điện ảnh châu Âu huy động vốn đã thay đổi đáng kể. Cho đến đầu những năm 2000, các dự án điện ảnh và truyền hình chủ yếu dựa vào nguồn tài trợ trực tiếp như quỹ điện ảnh hoặc các khoản trợ cấp dành cho từng dự án.

Tuy nhiên, trong vài thập niên qua, các bộ phim ngày càng dựa vào những chính sách ưu đãi thuế.

Những ưu đãi tài chính này hiện chiếm gần một nửa kinh phí của các bộ phim hư cấu tại châu Âu. Một báo cáo gần đây nhận định điều đó đồng nghĩa "các bộ phim và loạt phim không còn đơn thuần chọn địa điểm để quay, mà được xây dựng dựa trên chính những địa điểm đó".

Malta đưa cơ chế hoàn tiền mặt vào áp dụng từ năm 2005 và liên tục nâng mức ưu đãi trong thập kỷ qua. Một nhà sản xuất của Napoleon và Gladiator II từng mô tả chính sách của Malta là "có lẽ là khoản hoàn tiền mặt hào phóng nhất thế giới".

Toàn bộ 36 dự án điện ảnh lớn quay tại Malta trong năm 2025 đều đủ điều kiện nhận khoản hoàn tiền tương đương 40% chi phí. Khác với một số quốc gia cạnh tranh, chính sách này còn có thể áp dụng cho chi phí nhân sự và thiết bị đưa từ nước ngoài vào nếu không thể tìm được nguồn cung tại Malta.

Một cảnh trong phim Jurassic World Rebirth quay tại Malta. Ảnh: Universal Pictures.

Tại Liên hoan phim Mediterrane trên đảo hồi tháng 6, ông Grech cho biết Malta muốn tiếp tục cải thiện cơ chế hoàn tiền, vốn sẽ hết hiệu lực vào năm 2028. Quốc gia này cũng đang tìm kiếm nguồn vốn tư nhân để xây dựng một tổ hợp trường quay trị giá 80 triệu euro (92 triệu USD).

"Mỗi euro chúng tôi đầu tư vào chính sách hoàn tiền, sẽ mang về lợi nhuận gấp bốn lần. Ngành điện ảnh đang trở thành một trụ cột kinh tế của đất nước chúng tôi", ông phát biểu.

Rủi ro khi tập trung vào phim quốc tế

Sự bùng nổ của các dự án quốc tế cũng đặt ra những vấn đề đối với ngành điện ảnh trong nước.

Một số nhà phê bình tại Malta cho rằng việc ưu tiên thu hút các đoàn phim nước ngoài đang khiến tài năng điện ảnh bản địa bị xem nhẹ. Những bộ phim Malta có thể thu hút khán giả bên ngoài biên giới nước này vẫn rất hiếm.

Theo biên kịch Malta Teodor Reljić, các đoàn phim quốc tế đang cạnh tranh mạnh để thuê nhân lực địa phương, khiến các nhà làm phim trong nước khó có thể trả mức thù lao tương đương. Trong bối cảnh Ủy ban Điện ảnh Malta tập trung thu hút các dự án quốc tế, việc hỗ trợ phim nội địa chủ yếu do hội đồng nghệ thuật đảm nhiệm với ngân sách nhỏ hơn.

"Nếu không có các chính sách ưu đãi, những quốc gia châu Âu nhỏ bé sẽ bị loại khỏi thị trường sản xuất phim toàn cầu", bà Edith Sepp, người đứng đầu Viện Điện ảnh Estonia, nhận định.

"Đồng thời, chúng ta cần bảo đảm những bộ phim của chính mình được công chúng biết đến, được đưa ra nước ngoài và được ghi nhớ. Nếu không, chúng ta có nguy cơ chỉ trở thành nơi để các đoàn phim đến quay, trong khi những câu chuyện của chính mình lại chật vật tìm kiếm nguồn kinh phí", bà cảnh báo.

Thủ đô Valletta của Malta. Ảnh: New York Times.

Hạ tầng của Malta cũng đang có dấu hiệu chịu sức ép khi các thành phố, thị trấn và làng mạc thường xuyên biến thành trường quay. Việc đóng đường và hạn chế đỗ xe đã trở thành nỗi bức xúc của người dân địa phương.

"Người dân Valletta phải làm gì, ở yên trong nhà sao?", một cư dân thủ đô đặt câu hỏi với hãng tin MaltaToday gần đây.