Siêu El Nino 'mạnh nhất lịch sử': Châu Á sẽ ra sao?

Sống tại vùng đông bắc Thái Lan, ông Surachai Parunram (55 tuổi) đã có nhiều năm chứng kiến thời tiết thất thường làm đảo lộn mùa vụ. Nhưng trước đợt El Nino được dự báo đặc biệt mạnh trong thời gian tới, người nông dân trồng lúa và mía này lo lắng hơn bao giờ hết.

"Khí hậu giờ hoàn toàn không thể đoán trước. Lúc thì nóng, lúc lại mưa", ông nói với Channel News Asia.

Surachai đã dành hơn một năm để chuẩn bị cho một giai đoạn khó khăn, thay đổi loại cây trồng và đưa thêm những vật nuôi có khả năng thích nghi với điều kiện khô hạn vào trang trại nhỏ ở Nakhon Ratchasima. Dù vậy, ông vẫn không biết nên gieo trồng gì trong thời gian tới.

"Tôi lo lắng. Chúng tôi không biết nên sản xuất gì vì người nông dân nào cũng có nợ. Nếu không có nước để canh tác, chúng tôi cũng không biết thu nhập sẽ đến từ đâu", ông nói.

Nỗi lo của ông Surachai phản ánh những gì nhiều cộng đồng nông nghiệp ở Đông Nam Á có thể phải đối mặt khi một đợt El Nino mạnh đang hình thành ở Thái Bình Dương. Các chuyên gia cảnh báo hiện tượng này có thể kéo theo nắng nóng gay gắt, hạn hán và những xáo trộn lớn đối với nông nghiệp, nguồn nước và đời sống trong khu vực.

Cơn nóng dữ dội đang hình thành ở Thái Bình Dương

El Nino xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông vùng nhiệt đới Thái Bình Dương tăng cao bất thường. Sự thay đổi này làm xáo trộn hệ thống gió và phân bố mưa trên diện rộng, khiến nhiều khu vực cách xa Thái Bình Dương hàng nghìn km cũng chịu tác động.

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), El Nino hiện đã hình thành và được dự báo tiếp tục mạnh lên trong những tháng tới. BBC dẫn cảnh báo mới nhất của WMO rằng đợt El Nino này có thể trở thành một trong những đợt mạnh nhất trong khoảng 70 năm qua. Cơ quan này cũng nhận định hiện tượng có khả năng kéo dài đến tháng 2/2027, với mức độ chắc chắn gần như tuyệt đối.

"Nếu xu hướng này tiếp diễn, hiện tượng này có thể mạnh hơn bất kỳ đợt nào kể từ khi chúng ta bắt đầu quan trắc, thực sự vượt xa mọi mức từng được ghi nhận", Tổng thư ký WMO Celeste Saulo phát biểu tại một cuộc họp báo ở Geneva.

Các nhà dự báo thời tiết dự đoán hiện tượng thời tiết El Nino sẽ mạnh lên, đẩy nhiệt độ tăng cao ở phần lớn châu Á.

Điểm đáng chú ý của đợt El Nino hiện nay là tốc độ và cường độ gia tăng. WMO cho biết vùng biển quan trọng ở xích đạo Thái Bình Dương đã ấm lên đáng kể và các mô hình dự báo cho thấy hiện tượng sẽ tiếp tục mạnh lên trước khi đạt đỉnh vào cuối năm.

Theo Nikkei Asia, diễn biến này có thể kéo theo nhiệt độ cao hơn và điều kiện khô hạn tại nhiều nơi ở châu Á. Tác động không chỉ dừng ở thời tiết mà còn lan sang nông nghiệp, nguồn nước và năng lượng. Những khu vực vốn phụ thuộc nhiều vào lượng mưa để canh tác sẽ chịu thêm sức ép khi mùa mưa thay đổi hoặc lượng mưa giảm.

WMO cũng lưu ý tác động của El Nino không giống nhau ở mọi khu vực. Trong khi một số nơi có thể nóng hơn và đối mặt nguy cơ hạn hán, những khu vực khác lại có lượng mưa cao hơn và nguy cơ lũ lụt gia tăng. Đợt El Nino lần này diễn ra trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu và nhiệt độ đại dương đang ở mức đặc biệt cao, có thể làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Cần sự chuẩn bị và ứng phó đặc biệt

Tổ chức Khí tượng Thế giới dự báo khả năng nhiệt độ cao hơn mức bình thường tại phần lớn châu Á trong giai đoạn tháng 9-11 lên tới 80%. Trong khi đó, miền tây Trung Quốc và miền bắc Australia nằm trong số ít khu vực có khả năng xuất hiện nền nhiệt bất thường thấp hơn tương đối. Nam Á và Đông Nam Á nhiều khả năng tiếp tục thiếu hụt lượng mưa.

"Tình trạng El Nino đặc biệt này đòi hỏi sự chuẩn bị và ứng phó đặc biệt", Tổng thư ký WMO Celeste Saulo nhận định.

Các quốc gia châu Á đã bắt đầu cảm nhận tác động của El Nino, theo Nikkei Asia. Tại Ấn Độ, lượng mưa gió mùa trong thời gian đến tháng 8 thấp hơn 14% so với mức trung bình theo mùa.

"Mối lo ngại lớn nhất của tôi là tác động cộng hưởng từ những gì đã xảy ra trong tháng 6 và tháng 7 về nắng nóng, sau đó là tình trạng thiếu hụt lượng mưa (ở Nam Á và Đông Nam Á). Điều này chắc chắn sẽ đặt ra những thách thức đối với an ninh nguồn nước và lương thực", Giriraj Amarnath, nhà nghiên cứu chính về quản lý rủi ro thiên tai và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu tại Viện Quản lý Nước Quốc tế có trụ sở ở Colombo, cho biết.

Lính cứu hỏa phun nước để dập tắt đám cháy rừng ở tỉnh Nam Sumatra, Indonesia hồi tháng 8.

Ông Amarnath còn chỉ ra rằng lượng mưa giảm có thể ảnh hưởng đến các loại cây trồng phụ thuộc vào nước mưa cũng như nguồn nước dành cho tưới tiêu. Ở cấp quốc gia, "chúng ta sẽ chứng kiến những hệ lụy đối với các hồ chứa và thủy điện".

Myanmar, Philippines, Papua New Guinea, Timor-Leste, Quần đảo Solomon và Vanuatu được xếp vào nhóm có mức độ đáng lo ngại cao về rủi ro cộng hưởng này, theo báo cáo do các cơ quan Liên Hợp Quốc, trong đó có WMO và FAO, công bố ngày 28/8. Xét riêng nguy cơ thiếu hụt lượng mưa và hạn hán, Indonesia và Fiji cũng được xếp vào nhóm rủi ro rất cao, dù Myanmar không được xem là một điểm nóng của El Nino.

Có nơi hạn hán, có nơi được dự báo sẽ mưa lớn bất thường tác động của El Nino. Trong ảnh, người dân lội qua vùng nước lũ sau trận mưa lớn ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc vào tháng 8.

Sarah Tan, chuyên gia kinh tế tại công ty Moody’s Analytics, cho biết mức độ tác động sẽ khác nhau giữa các quốc gia châu Á. Tuy nhiên, Indonesia, Philippines và Ấn Độ đặc biệt dễ tổn thương trước các cú sốc giá lương thực do phụ thuộc vào nhập khẩu thực phẩm, vai trò quan trọng của nông nghiệp trong nền kinh tế, khả năng cung ứng và chống chịu của hệ thống lương thực, cùng mức độ phụ thuộc vào phân bón nhập khẩu.

"Thái Lan và Việt Nam cũng chịu tác động đáng kể, đặc biệt thông qua việc chi phí phân bón và các đầu vào nông nghiệp khác tăng lên", bà nói thêm.

Theo Amarnath, những điều kiện này sẽ tạo ra một chuỗi tác động liên hoàn. Nhiệt độ cao khiến nhu cầu nước cho cây trồng tăng, kéo theo việc phải bổ sung tưới tiêu và sử dụng phân bón. Trong khi đó, vật nuôi chịu thêm áp lực do đồng cỏ khô hạn hơn, còn nguy cơ cháy rừng cũng gia tăng. Ngay tại Indonesia đã ghi nhận những vụ cháy rừng lớn.

"Điều này chắc chắn sẽ dẫn đến năng suất thấp hơn. Áp lực lên giá lương thực đã bắt đầu gia tăng", ông Amarnath nói.